Maandag 21/10/2019

Millennium Goals

Aids bestrijden en het milieu redden: wat hebben we ervan gebakken?

Beeld AP

In 2000 schaarden 189 landen zich achter acht 'millenniumdoelen'. De deadline loopt binnen een half jaar af. Wat heeft de wereld ervan gebakken? Vandaag doelstelling 5 tot en met 8.

5. Moedersterfte wegwerken

Een vrouw en haar pasgeborene in een ziekenhuis in Zuid-Soedan. Het land kent de grootste moedersterfte in de wereld. Beeld REUTERS

HET DOEL?
• Tussen 1990 en 2015 de moedersterfte met driekwart verminderen.

• Iedereen toegang verschaffen tot reproductieve gezondheidszorg.

RESULTATEN?
• Er is veel vooruitgang geboekt, maar het doel is niet gehaald. De moedersterfte is in de afgelopen vijftien jaar met ongeveer de helft gedaald, van 430 sterftes in 1990 tot 230 per 100.000 geboortes nu. Toch overlijden wereldwijd nog steeds 300.000 vrouwen per jaar aan complicaties tijdens zwangerschap en bevalling. Daarvan zijn de meeste te vermijden met eenvoudige middelen.

Beeld VN

• Meer prenatale zorg, ook in afgelegen gebieden, werpt vruchten af. In 1990 ging zo'n 37 procent van de zwangere vrouwen vier keer of meer op controle voor de bevalling, vandaag is dat 52 procent. Belangrijk is ook dat vrouwen in gezondheidscentra, materniteiten of ziekenhuizen bevallen, geholpen door vroedvrouwen, verpleegkundigen of artsen, wat het risico op complicaties vermindert.

• Maar de kloof tussen arm en rijk gaapt diep: in ontwikkelingslanden sterven liefst veertien keer meer kersverse moeders dan 'bij ons'. Bijna twee derde van alle moedersterftes komen voor in slechts twee landen: Nigeria en India.

EVALUATIE?
"In 1990 hadden we 1.600 moeders per dag die stierven aan de complicaties van zwangerschap en bevallen. Vandaag zijn er dat 800. Positief, maar het zijn nog altijd twee vliegtuigen vol dode moeders per dag. Gestorven aan zaken die perfect te voorkomen zijn", zegt Marleen Temmerman, gyneacologe en directeur van het Departement Reproductieve Gezondheid bij de WHO.

En ondanks de vooruitgang krijgt slechts de helft van de zwangere vrouwen toegang tot de zorg die voor, tijdens en na de bevalling noodzakelijk is. Een van de belangrijkste problemen daarbij is transport.

Eens in een gezondheidspost is de kwaliteit van de zorg kapitaal en daar wringt ook vaak het schoentje. "Hygiëne, middelen, materiaal, mensen, voldoende bloed ontbreken nog te dikwijks", zegt Temmerman. Bij haar werk in onder andere Kenia komt het scherpe contrast tussen steden en platteland naar voor. "In Nairobi is het sterftecijfer dan 200 en in een afgelegen regio 4000 per 100.000. Dat verschil blijft."

Het gaat echter ook over cultuur en vrouwenrechten. Vrouwen mogen veel niet, zoals alleen naar de dokter gaan. In Mozambique, dat een van de hoogste moedersterftecijfers heeft, wordt de helft van de meisjes onder 18 jaar uitgehuwelijkt, waardoor meer complicaties optreden. "En ook daar weegt, vooral in de landelijke gebieden, het geloof door dat je geen sterke vrouw bent als je niet thuis bevalt", zegt Temmerman. Door de taboesfeer rond het onderwerp ziet zij absurde situaties, waarbij bijvoorbeeld een lokale organisatie vrouwen helpt om op prenatale controle te gaan maar zich verzet tegen anticonceptie.

Positief is dat het aantal tienerzwangerschappen, die vaker in moedersterfte eindigen, daalt. Al blijft het met twaalf geboortes per honderd meisjes tussen vijftien en negentien jaar erg hoog in zwart-Afrika, onder andere een gevolg van kindhuwelijken. Ook mooi is dat het anticonceptiegebruik verdubbelde sinds 1990. Tegelijk wil in zwart-Afrika liefst een kwart van de vrouwen tussen 15 en 49 anticonceptie gebruiken maar krijgen ze er geen toegang toe.

Dat deze doelstelling zin had, staat vast. Temmerman: "Ze heeft gezorgd voor een ongeziene mobilisatie, aandacht en financiering. Met resultaat. Het is weliswaar iets minder dan gehoopt, maar we weten nu wat werkt en moeten verder op de ingeslagen weg."

EN NU?
Temmerman: "Landen die het puur economisch willen bekijken, moeten beseffen dat iedere dollar die je investeert in gezondheid van moeders en reproductieve gezondheid, 120 dollar winst betekent. Die vrouwen hebben minder en gezondere kinderen, zijn beter opgeleid en zelf gezonder."

Politiek speelt een rol. "In Rwanda is de helft van de parlementairen een vrouw en dat vertaalt zich in meer rolmodellen. "Alle vrouwen weten daar dat je het best bij drie kinderen houdt", zegt Temmerman.

Wat ook werkt, is cash. "In Pakistan en Afghanistan zien we dat vrouwen betalen om naar de prenatale controles te gaan, zoden aan de dijk zet. Alleen is de vraag wie dat organiseert, de overheid of een tijdelijke ngo. Wij hebben zoveel goedbedoelde projecten zien starten en dan weer verdwijnen. We gaan moedersterfte enkel indijken met een structurele aanpak die het verband legt met scholing, kindersterfte, de strijd tegen aids/hiv én vooral met vrouwenrechten."

De experte waarschuwt dat de opvolgers van de millenniumdoelen, de duurzame ontwikkelingsdoelen, voor dit thema nog niet erg duidelijk zijn. "Er zijn een hele resem doelstellingen en aan de indicatoren wordt nog gewerkt. Het risico is dat landen kiezen wat voor hen het makkelijkst is. Maar enkel met duidelijke doelen en strategiën kan je resultaat bekomen en meten hoe landen er al dan niet op vooruitgaan."

6. Aids, malaria, tbc en andere wijdverspreide ziektes de wereld uit helpen

Een gezondheidswerker in Liberia licht gezinnen in over de gevaren van ebola. Beeld GETTY

HET DOEL?
• De verspreiding van hiv/aids doen dalen tegen 2015.

• Iedereen toegang verschaffen tot hiv/aidsbehandeling tegen 2010.

• De verspreiding van malaria, tbc en andere grote ziektes doen dalen tegen 2015.

RESULTAAT?
• De verspreiding van hiv is tussen 2001 en vandaag met ongeveer de helft afgenomen. Terwijl er in de ontwikkelingslanden in 2001 jaarlijks nog gemiddeld honderd nieuwe gevallen van hiv/aids per 100.000 inwoners waren, waren dat er in 2012 nog zestig. Verschillen tussen de regio's zijn groot. Zo kent zwart-Afrika, waar drie op vier van de mensen met hiv wonen, jaarlijks 1.020 nieuwe gevallen per 100.000 inwoners, weliswaar een hele vermindering ten opzichte van de 1.980 in 2001.

Beeld VN

• Gestopt is de hiv-epidemie echter niet; er komen nog altijd te veel nieuwe gevallen bij, onder andere meer en meer in Centraal-Europa en Azië. Zo kwamen er de jongste negen jaar de helft nieuwe besmettingen bij in Indonesië en kent India de helft van alle aidsdoden.

• De toegang tot aidsremmers is spectaculair toegenomen. Begin deze eeuw beschikten nog maar een paar honderdduizend mensen erover, in 2012 ging het om 9,5 miljoen mensen, waarvan het grootste deel in zwart-Afrika. Door die verbetering zijn minstens 6,6 miljoen levens gered. Toch krijgt in totaal nog maar 37 procent van alle bestmette mensen medicatie. In bijvoorbeeld Nigeria is dat maar twintig procent.
Pijnpunt blijft de kennis over hiv bij jongeren: in zwart-Afrika, het zwaarst getroffen door de epidemie, weet nog geen derde van de vrouwen en nog niet de helft van de mannen tussen 15 en 24 hoe hiv zich verspreidt.

• Dankzij de massaal gestegen verspreiding van malarianetten, preventieve tests en behandeling is het aantal doden door malaria tussen 2000 en 2012 met 42 procent gedaald. Sinds 2003 zijn 3,3 miljoen malariadoden vermeden. In twee landen, Congo en Nigeria, concentreren zich vandaag veertig procent van alle malariagevallen.

• Het aantal doden door tuberculose is tijdens de afgelopen jaren gehalveerd. Tussen 1995 en 2012 zijn 22 miljoen levens gered. Maar de strijd gaat erg traag, vooral omdat er geen vaccin is.

EVALUATIE?
"Niemand had dit vijftien jaar geleden durven hopen. Ik ben onder de indruk van de enorme hoeveelheden middelen en inzet zowel in de wetenschap en de hulpverlening. De mobilisatie gaat van kleine lokale projecten tot de presidentiële intiatieven. Volgens mij heeft deze mobilisatie ook de weg vrijgemaakt voor bredere sociale veranderingen zoals het homohuwelijk", zegt hiv-expert professor Charlotte Watts (London School of Hygiene & Tropical Medicine).

Ook Emilie Peeters van de ngo Stop Aids Alliance benadrukt het belang van de doelstelling. "Dankzij deze MDG is de financiering fiks gestegen en heb je nu bijvoorbeeld het Global Fund to fight Aids, Malaria and tbc. Dat heeft 450 miljoen malarianetten, 7,3 miljoen hiv- en 12,3 miljoen tbc-behandelingen uitgedeeld en spendeert vier miljard dollar per jaar. En de globale hiv-doelstelling heeft ook de nationale investeringen in ontwikkelingslanden aangewakkerd. In Sub-Saharisch Afrika bijvoorbeeld is de eigen financiering voor hiv met 97 procent gestegen."

En de doelstelling heeft duidelijk de farmaceutische industrie gemotiveerd. "Hun inzet was hier cruciaal", zegt ontwikkelingseconoom en mede-acrhitect van de MDG's Jan Vandemoortele. "Ze hebben hun grootste angst overwonnen, namelijk dat de goedkope prijzen voor de derde wereld zouden doorsijpelen naar het rijke Westen."

EN NU?
De winst dreigt verloren te gaan. Vorige week publiceerde The Lancet een rapport waarin staat dat de epidemie weer terrein zal winnen binnen de vijf jaar als er geen extra inspanningen gebeuren. "Het aantal nieuwe infecties zakt niet snel genoeg. In combinatie met de toenemende bevolking kan dat de eerder geboekte winst teniet doen", zegt Peter Piot, directeur van de London School of Hygiene & Tropical Medicine en autteur van het rapport.

Maar niet alleen stagneren de middelen, de 'sense of urgency' kalft af. Dat heeft twee redenen. "Door de grote vooruitgang denkt iedereen dat we er bijna zijn. Dat is duidelijk niet zo. Slechts iets meer dan een derde krijgt een behandeling", zegt Peeters. "Bovendien leeft vandaag twee op drie van de hiv-besmette mensen in een midddeninkomensland, terwijl de politieke trend is alleen nog te investeren in lage-inkomenslanden. Ook in het Global Fund is er die reflex, terwijl wij zien dat de landen zelf het werk van donorlanden en ngo's zeker niet altijd overnemen."

Die evolutie is erg riskant, want het aantal mensen dat is besmet groeit nog en de kosten voor therapie zijn levenslang. "In India zijn gezondheidscentra vaak moeilijk bereikbaar voor mensen die in afgelegen gebieden wonen. Dankzij donorlanden en lokale ngo's zijn er op die plaatsen enorme netwerken ontstaan van busjes met gezondheidswerkers die huis aan huis gaan en de basisuitleg doen over gezondheid en ziekte, hiv en malaria en eventueel doorverwijzen naar een arts. Ze zijn vaak gesponsord door internationale donoren. Als dat wegvalt zitten die landen, maar vooral de mensen in die afgelegen gebieden, met een groot probleem."

In de opvolgers van de MDG's moeten de grote ziektes dus vooral evenveel gewicht krijgen als vijftien jaar geleden. Ook een verband leggen met andere doelstellingen is prioritair. "Als meisjes hun middelbare school afmaken, remt dat zowel moedersterfte als kindersterfte en hiv af", zegt Watts. "We moeten prorgamma's opzetten die de verschillende noden samen aanpakken. Alleen zo krijg je meer impact op lange termijn."

In de opvolgers van de MDG's moeten de grote ziektes dus vooral evenveel gewicht krijgen als vijftien jaar geleden. Ook een verband leggen met andere doelstellingen is prioritair. "Als meisjes hun middelbare school afmaken, remt dat zowel moedersterfte als kindersterfte en hiv af", zegt Watts. "We moeten programma's opzetten die de verschillende noden samen aanpaken. Alleen zo krijg je meer impact op lange termijn."

In de strijd tegen malaria dreigt dezelfde opdroging van de fondsen waardoor geboekte vooruitgang weer razendsnel ongedaan gemaakt kan worden. Voor de medische wereld is de resistentie van de muggen tegen de middelen die nu worden ingezet dé uitdaging.

Tbc indijken zal moeizaam blijven omdat er geen medicijn is. Ook hier vrezen insiders dat de fondsen opdrogen.

VOORBEELDEN?
In Ghana is de ongelijkheid tussen mannen en vrouwen groot, wat zich onder andere vertaalt in een hoge moedersterfte. Per 100.000 levende geboortes sterven er 350 moeders, een kleine daling sinds 2000, toen het er 540 waren. Curious Minds, een media-intitiatief voor jongeren, probeert daar iets aan te doen met een soort 'De Lieve Lust', het StuBru-oprogramma met Goedele Liekens dat hier in de jaren negentig brokken maakte. Maar Curious Minds verhuist ook telkens van dorpje naar dorpje, zodat de gesprekken met de plaatselijke jeugd specifiek inpikken op waar zij mee zitten als het gaat over seksualiteit, contracteptie, aids.

Zowel stamhoofden als jongeren doen live mee zodat beleidsmakers horen wat er nodig is. Het programma wakkert ook duidelijk de discussie in de dorpen aan over seks en verantwoordelijke beslissingen rond contraceptie. In een land waar dat een taboe-onderwerp is, is Curious Minds dan ook een absolute pionier. Zelfs de kritiek van sommigen dat die gesprekken overspel stimuleren en aanzetten tot losbandige en onveilige seks worden in het programma aangepakt.

In vele middeninkomenslanden worden holebi's gecriminaliseerd. Daardoor krijgen ze moeilijk of geen toegang tot hiv-diensten, zelfs waar dienstverlening aanwezig is. Neem Nigeria, geklassificeerd als lager middeninkomensland. Het voerde begin 2014 een wet in die het publiekelijk tonen van een relatie tussen mensen van hetzelfde geslacht verbiedt en daar tot 14 jaar gevangenisstraf voor oplegt. En het ondersteunen van activiteiten of organisaties die als homo-vriendelijk worden gezien kan je sindsdien tot tien jaar gevangenisstraf opleveren.
Hiv komt voor bij zo'n 17 procent van de homomannen in Nigeria. Dat is vijf keer hoger dan de gemiddelde besmettingsgraad onder de gehele bevolking. Sind de nieuwe wet uiten donorlanden wel hun ongenoegen over die discriminatie, maar terzelfdertijd trekken ze hun financiering terug omdat Nigeria een middeninkomensland is. Een fatale combinatie voor de strijd tegen hiv.

7. Het milieu redden

Kinderen spelen in de buurt van een vuilnisbelt in Brazilië. Beeld REUTERS

HET DOEL?
• Het verlies aan natuurlijke bronnen keren en duurzame ontwikkeling in het beleid verankeren.

• Het verlies aan biodiversiteit aanzienlijk terugdringen.

• Het aantal mensen zonder toegang tot drinkbaar water en sanitair halveren.

• De levens van mensen die in sloppen wonen aanzienlijk verbeteren.

RESULTAAT?
• Het gat in de ozonlaag is gedicht dankzij een internationaal verdrag. Maar ander milieubeleid bleef zo goed als uit en bijna alle natuurlijke rijkdommen gaan tegen een steeds hoger tempo verloren. Zo is tussen 2000 en 2010 jaarlijks 13 miljoen hectare bos verdwenen. Een kwart van de plantensoorten is aan het verdwijnen, er zijn een derde minder gewervelde dieren sinds de jaren zeventig en koraalriffen en amfibiën gaan het snelst achteruit. Door vervuiling raken zoetwarerreserves aangetast, door bebouwing versnipperen ecosystemen.

Beeld VN

• De CO2-uitstoot, die pas later aan deze doelstelling is toegevoegd, zit op bijna anderhalf keer het niveau van 1990. In de rijke landen stabiliseert ze, in de groeilanden stijgt ze. De hele verzameling ecosystemen die we de planeet aarde noemen raakt hierdoor van slag, zoals bijvoorbeeld de oceanen die verzuren. Ook raken de hernieuwbare waterbronnen op.

• Er is een toename (6%) van het beschermd natuurgebied. Maar ondertussen sterven almaar meer planten- en diersoorten uit.

• Het streefdoel om het aantal mensen zonder toegang tot drinkbaar water te halveren werd gehaald. Meer dan 2,3 miljard mensen verkregen er tussen 1990 en 2012 toegang toe. Maar bij minstens één op tien is het water van onvoldoende kwaliteit, is de toegang niet altijd permanent, en zijn er problemen met het beheer van de systemen.

• Vandaag heeft 64 procent van de wereldbevolking toegang tot een degelijk toilet of een behoorlijke latrine, tegenover slechts 49 procent in 1990. Dit is echter verre van voldoende om de doelstelling te halen.

• De doelstelling over slopenwijkbewoners is zo vaag dat ze niet gemeten kan worden. In absolute aantallen is hun aantal in ieder geval gestegen door de groeiende verstedelijking.

EVALUATIE?
De kritiek is hard. "Het gat in de ozonlaag en de strijd tegen buiten je behoefte doen zijn echt een succes", zegt professor Jacqueline McGlade, marinebioloog en hoofd van het VN-Milieuprogramma, veelzeggend op de vraag hoe ze de milieudoelstelling evalueert. "Hier en daar is dankzij de MDG's de vernieling van natuurlijk kapitaal vertraagd. De ontbossing gaat minder hard dankzij het beleid van landen als Costa Rica, Brazilië, Chili. Maar het verlies aan natuurlijke bronnen is niet gekeerd."

Ook blijft de CO2-uitstoot stijgen. Er zijn ondertusen 26 miljoen klimaatvluchtelingen. En terwijl de doelstelling voor toegang tot drinkbaar water is gehaald, ervaart liefst een derde van de mensen wel watertekorten door de opwarming.

En zelfs de toegang tot drinkbaar water is een twijfelachtige winst, zegt ontwikkelingseconoom Jan Vandemoortele: "We weten namelijk zeker dat het water waar mensen nu toegang tot hebben niet altijd drinkbaar is."

McGlade: "Deze doelstelling dateert van een tijd dat milieu nog op te delen was in deelgebiedjes. Er is vandaag meer beschermd natuurgebied dan in 2000, maar toch sterven veel soorten uit, omdat de aarde opwarmt en één plek beschermen niet meer voldoende is."

Hoop put de experte uit landen als Vietnam, dat toont dat economisch gewin niet strijdig is met het intact houden van de natuur, integendeel. Het land slaagde erin de ontbossing fiks in te dijken en tegelijk de armoede te doen afnemen.

McGlade: "Een beleid dat natuurlijk kapitaal letterlijk als kapitaal beschouwt, zal een hoger BNP noteren omdat die planten- en diersoorten allerlei diensten verlenen: voedsel, medicijnen en vezels voorzien, bestuiving, waterzuivering, bescherming tegen overstroming en andere natuurrampen."

EN NU?
Ontwikkelingsdoelen nastreven terwijl je de planeet naar de haaien duwt is absurd. Vandemoortele: "De rest valt hierbij in het niets. Als we de opwarming van de aarde niet zeer snel en zeer krachtig aanpakken, mag je de winst op andere vlakken vergeten."

McGlade: "We zien zeer duidelijk dat gezonde ecosystemen een voorwaarde zijn om de meeste ontwikkelingsdoelen te halen. Gezonde visbestanden en bossen zijn fundamenteel voor menselijk welzijn. Strijden tegen uitdroging en toegang tot water voorzien heeft bijvoorbeeld een directe impacte op moedersterfte."

Een alomvattende aanpak dus. Met zowel zuiniger gebruik van natuurlijk kapitaal. Marktmechanismen waarin de natuur sparen beloond wordt en ze vernielen bestraft wordt. Strategisch plannen van hoe en waar we de biodiversiteit gebruiken. En een klimaatdeal.

Eind dit jaar zou die er moeten liggen. Vandemoortele: "Ik vrees dat de politieke loopgravenoorlog tussen noord en zuid een olifant zal zijn die een muis zal baren, al is een deal beter dan geen deal. Om een te grote kater te vermijden zijn twee zaken nodig: begrijpbare, becijferbare en beknopte klimaatdoelen in de volgende versie van de MDG's én figuren zoals Bono, Lula of Tutu die zaak voor de planeet trekken. Anders zie ik het echt niet goed komen."

VOORBEELD?
Bijna de helft van de ruim 1,2 miljard Indiërs hebben geen toegang tot een toilet thuis en één op tien doden zijn het gevolg van dat gebrek aan sanitair. Eeuwenlang deden mensen hun behoefte op straat of elders in de openbare ruimte en die gewoonte indijken blijkt allesbehalve vanzelfsprekend. De regering voerde daarom het 'Geen toilet, geen bruid'-principe in. Bij een huwelijk moeten de ouders van de man garanderen dat er in het huis van het nieuwe paar een toilet staat. Anders wordt het huwelijk niet geoddgekeurd.

Lessen op school over hoe ziektekiemen via vliegen op menselijke uitwerpselen in voedsel terechtkomen, maken ook deel uit van het programma. De overheid stuurt ook controlleurs op pad die zonder schroom huishoudens doorlichten. Wie geen toilet heeft, riskeert een boete die vier keer zo hoog ligt als de prijs van een toilet. En de hoon van anderen. Omdat ondertussen meer mensen een gsm hebben dan dat er een toilet hebben, wordt wie buiten zijn of haar behoefte doet ook veel sneller gevat met smartphonefoto's.

8. Rijke landen helpen arme

Nomaden in Ethiopië. Beeld Ton Koene

HET DOEL?
• Een eerlijk en niet-discriminerend handelssysteem

• Ontwikkelingshulp voor de minst ontwikkelde landen

• Schuldherschikking voor ontwikkelingslanden

• Ontwikkelingslanden toegang verlenen tot essentiële medicijnen

• Ontwikkelingslanden toegang verlenen tot nieuwe technologieën

RESULTAAT?
Het achtste doel is een oproep aan rijke landen om middelen ter beschikking te stellen, zodat de ontwikkelingslanden hun doelstellingen behalen. De VN concludeert:

• Ontwikkelingshulp bereikt met 134,8 miljard dollar per jaar het hoogste niveau ooit.

• Tachtig procent van de goederen uit ontwikkelingslanden komen de industrielanden taksvrij binnen.

• Tariefheffingen op producten uit ontwikkelingslanden zijn gezakt.

• Er zijn de ontwikkelingslanden heel wat schulden kwijtgescholden. Hun schuldenlast is daardoor van twaalf naar drie procent gezakt.

• Meer en meer mensen in ontwikkelingslanden hebben toegang tot internet en mobiele telefonie.

Beeld VN

EVALUATIE?
Ontwikkelingseconomen zijn het oneens met een goed rapport voor MDG 8, niet in het minst omdat de doelstelling niet meetbaar is. "De industrielanden hebben er alles aan gedaan om doelstelling 8 zo vaag mogelijk te houden", zegt globaliseringsexperte Francine Mestrum (ULB). "Het is de enige doelstelling die aan de verantwoordelijkhheid van de rijke landen appelleert en het is meteen de enige die geen meetbare targets heeft. Dat is uiteraard geen toeval."

Voor ontwikkelingshulp is er eigenlijk wel een target voor de wereld, maar die dateert al van de jaren zeventig. Sinds dan beloven de rijke landen om 0,7 procent van hun bruto nationaal product aan ontwikkelingssamenwerking te besteden. Dat staat ook in de Belgische wet. De jongste tien jaar is er een fikse stijging in de centenstroom van 0,2 naar 0,3 procent van het bnp.

Maar zowat alle landen bleven tijdens de hele uitvoeringsfase van de MDG's dus ver verwijderd van die 0,7 procent. Enkel Denemarken, Luxemburg, Nederland, Noorwegen en Zweden halen dat. Bovendien blijven te veel centen 'plakken'. "Het geld komt te weinig op de budgetten van de ontvangers terecht en het verband tussen al die centen en vooruitgang op de andere millenniumdoelen is zwak", concludeert het Center for Global Development.

De handel is een beetje eerlijker geworden, zo ziet hetzelfde onderzoeksinstituut. In 2000 kwam twee derde van de producten uit ontwikkelingslanden tolvrij de geïndustrialiseerde landen binnen, vandaag is dat tachtig prrocent. "Toch slaat dat maar op een een klein deel van de handel. Landbouw blijft bijvoorbeeld sterk beschermd met tol en subsidies", aldus het CGD. Bovendien is de zuid-zuid-handel groter geworden dan de zuid-noordhandel. Maar dat komt slechts doordat een beperkt aantal groeilanden, zoals China, sterk gegroeid zijn. Het grootste deel van de ontwikkelingslanden heeft met andere woorden weinig voordeel gehaald uit de sterke toename van handelsverdragen tijdens de voorbije vijftien jaar.

Dankzij schuldherschikking is de uitstaande schuld van ontwikkelingslanden bij geïndustrialiseerde landen inderdaad fiks gezakt van 12 naar 3 procent. "Er zijn echter weinig aanwijzingen dat dat ook meer economische groei of een vermindering van de armoede teweeg heeft gebracht", concludeert het CGD. Het instituut wijst erop dat een eerlijke, open en voorspelbare markt met dezelfde regels voor iedereen namelijk veraf is.

Ontwikkelingseconoom Jan Vandemoortele haalt er Lieven Bauwens bij, de achttiende eeuwse industrieel die het weefgetouw naar onze contreien bracht. In Gent staat van hem een standbeeld. "Maar ondertussen verbieden we ontwikkelingslanden hetzelfde te doen: gebruik maken van onze kennis om hogerop te raken", zegt Vandemoortele. "De industrielanden hebben twee- à driehonderd jaar nooit patentenrechten betaald en we hebben altijd onze markten beschermd, gesubsideerd. Vandaag verbieden wij dat aan de derdewereldlanden waarvan we beweren dat we ze vooruit willen helpen. We trappen de ladder weg waarlangs zij kunnen klimmen."

EN NU?
Mestrum: "De rijke landen worden tot nu niet aangespoord om ook op belangrijke vlakken, zoals belastingen, landbouw, klimaat of buitenlandse handel beleid te voeren dat gunstig is voor de ontwikkelingslanden. Mochten we écht iets willen doen, dan zouden fiscale paradijzen afgeschaft worden en internationale belastingen ingevoerd worden. Vandaag blijkt dat onrechtmatige kapitaalvlucht de ontwikkelingslanden 6,6 biljoen dollar kostte tussen 2003 en 2012. Voor elke dollar aan hulp, vloeide er zo 10 dollar onrechtmatig uit die landen."

Wat Mestrum ook opvalt, is dat India, China, Brazilië en Latijns-Amerika, de landen die echte voortuigang hebben geboekt als het gaat om armoede, dat hebben gedaan met beleid dat afwijkt van wat de internationale financiële instellingen zoals de Wereldbank en het IMF voorschrijven.

"Je kunt niet beweren dat het daar dankzij de MDG's is gebeurd. Vooruitgang is veel meer een politieke keuze dan de MDG's ons willen doen geloven. Zo lang men blijft beweren dat armoede een probleem is van arme mensen en landen en niet van een heel beleidssysteem, komen we er niét uit", zegt de experte. "Veel VN-instellingen hebben de laatste jaren gepleit voor sociale universele sociale bescherming en inkomensgaranties, maar de Wereldbank blijft zelf steken in de enge armoededoelstellingen zonder de handelsongelijkheid aan te pakken. Jammer genoeg is dat nu ook wat in de opvolgers van de MDG's, de Sustainable Development Goals, staat."

Daarnaast wijst het CGD erop dat MDG 8 migratie flagrant negeert, terwijl dat een vitale factor in vooruitgang is. Een volledige vrijheid om te werken waar je wil, zou zo'n 40 biljoen aan het wereldwijde bnp toevoegen. Nu al sturen migranten zo'n 406 miljard dollar naar hun thuislanden, een drievoud van de ontwikkelingshulp. Een veel opener en gestroomlijnder migratiebeleid zou dan ook een economische motor zijn.

VOORBEELD?
Multinational Coca-Cola Company sloeg een jaar geleden de handen in elkaar met de Bill & Melinda Gates Foundation, het Amerikaans Agentschap voor Internationale Ontwikkeling en het Global Fund to Fight AIDS, Tuberculosis and Malaria. De frisdrankreus pompte samen met hen 21 miljoen dollar in het 'Project Last Mile' voor tien Afrikaanse landen.

Het idee is simpel: de helft van de mensen in Afrika raakt niet aan de medicijnen die ze nodig hebben, maar tegelijkertijd raakt Coca Cola werkelijk overal. Al 85 jaar weet het zijn drankjes tot in de meest verafgelegen uithoeken van de wereld te krijgen. Vandaar dat de publiek-private samenwerking de logistiek, toevoerketen, het distributienetwerk en de marketing expertise van Coca Cola inzet om Afrikaanse regeringen in staat te stellen medicijnen tot in de meest afgelegen gebieden te krijgen.

De regeringsdiensten leren zo om vraag en aanbod van medicijnen en vaccins veel beter in te schatten en de koude keten voor die middelen beter intact te houden. Tot nu toe liep het project in Tanzania en Ghana.

"In Tanzania hebben we sinds 2010 de directe distributie aan ziekenhuizen al met tien procent kunnen doen toenemen en zijn we erin geslaagd meer dan 5.500 gezondheidsposten te bedienen terwijl dat er vroeger 150 waren", getuigt verantwoordelijke Cosmas Mwaifwani. In nog acht landen, waaronder eerst Mozambique, wordt de Coca Cola-aanpak nu ingevoerd.

Lees ook

Lees ook de eerste twee afleveringen van deze reeks.

In 2000 schaarden 189 landen zich achter acht 'millenniumdoelen'. De deadline loopt binnen een half jaar af. Alles over de eerste vier doelstellingen leest u hier.

De millenniumdoelstellingen leverden volgens experten al heel wat op. "Toch kun je er ook cynisch van worden."

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234