Vrijdag 10/07/2020

wetenschap

Achtervolgd of gevangen in een brandend huis? Zo bestrijd je nachtmerries

.Beeld Thinkstock

In de Talmoed staat: "Heb je een kwade droom, vertelt het iemand en die moet zeggen: het zal goed zijn." Zo simpel is het nu ook weer niet, maar je je nachtmerrie overdag een paar keer voor de geest halen en er een happy end bij fantaseren, kan het einde van de nachtmerries betekenen. Dat zegt psycholoog en slaap- en nachtmerrieonderzoeker Jaap Lancee van de Universiteit Utrecht.

We worden allemaal weleens klam wakker van een bijzonder indringende, extreem negatieve droom. Eén of meer nachtmerries per week komt bij 2 à 3 procent van de mensen voor. Vaak met negatieve gevolgen overdag zoals concentratiestoornissen en slaapproblemen. In het ergste geval hebben mensen wel vijf boze dromen per nacht en doen ze er van alles aan om niet in slaap te vallen.

Kerngezond

Tot de 18de eeuw werd gedacht dat demonen nachtmerries veroorzaakten door op de borst van hun slachtoffer te gaan zitten. Drie eeuwen later weten we nog steeds niet precies waar boze dromen vandaan komen. Alleen als de nachtmerries gepaard gaan met een posttraumatische stressstoornis, is de oorzaak duidelijk. Vaak staan nachtmerries op zichzelf en is 'het slachtoffer' kerngezond.

Traumatische nachtmerries volgen vaak exact hetzelfde script. Daarnaast zijn er thematische nachtmerries waarbij telkens wat anders gebeurt, maar wel hetzelfde thema voorbijkomt. Denk aan: achtervolgd worden, een dierbare verliezen, gevangen zitten in een brandend huis.

Volgens Lancee zijn dromen en nachtmerries de verhalen die we maken van beelden die overdag en in onze slaap voorbijkomen. "Belangrijk is dat dromen gestuurd worden door onze emoties en verwachtingen. Als die negatief zijn, hebben we een grotere kans dat er nachtmerries ontstaan. Als je een beeld van een man in een steeg interpreteert als dreigend, loop je eerder kans dat zo'n plaatje de basis wordt van een nachtmerrie. En als je de volgende nacht droomt over iets dat op zo'n situatie lijkt, dringt dat script zich naar voren en krijg je dezelfde angstdroom. De nachtmerrie trekt een steeds dieper spoor in je brein."

Mensen met ernstige psychische problemen hebben vaker nachtmerries: 30 procent van de patiënten heeft er problemen mee. Dat blijkt uit onderzoek van klinisch psycholoog Annette van Schagen van Stichting-Centrum '45. "Als je veel stress hebt overdag is de kans groter dat je neutrale beelden negatief interpreteert of dat je er 's nachts nare herinneringen aan koppelt", zegt zij.

Zes sessies

Gelukkig kan het negatieve verhaal vervagen. Lancee: "Uit onderzoek blijkt dat je met zes sessies, bij verder gezonde mensen soms al met drie sessies, de droom kunt herschrijven. Je beschrijft en bespreekt je droom tot en met het afschuwelijkste moment: bijvoorbeeld dat je de punt van het mes in je keel voelt prikken. En dan beeld je je een bevredigend slot in: de politie komt net op tijd. Of je schakelt je belager uit." De nachtmerrie blijft met deze aanpak - die inmiddels in een behandelprotocol is opgenomen - vaak gewoon weg. Hij komt noch in de oude noch in een nieuwe vorm terug.

Het meest voorkomende thema in nachtmerries is ruzie en conflicten. "Er is nauwelijks onderzoek naar, dus helemaal zeker is dit niet. Maar ik kom het ook vaak tegen", aldus Lancee. Achtervolgd worden staat - met de nodige slagen om de arm - op nummer twee. "Het gaat niet alleen om dingen die gebeurd zijn, maar vaak ook om zaken waar je bang voor bent", zegt Van Schagen. "Geweld, een dierbaar iemand verliezen."

Dromenuitleggers doen goede zaken, omdat we zo weinig van nachtmerries weten. "Het gaat om een andere bewustzijnstoestand. Die is ongrijpbaar. Neem alleen al het feit dat nachtmerries vaak wegblijven als we mensen in het laboratorium laten slapen", aldus Van Schagen.

Je nachtmerrie (laten) ontleden? Begin er niet aan, vinden de twee psychologen. "Als je droomt over iets als een gevaarlijke reis, wordt dat al gauw gezien als een teken dat je je leven op de rit moet krijgen", zegt Lancee. "Maar het is waarschijnlijker dat de dromer die dag in de bus heeft gezeten."

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234