Dinsdag 28/01/2020

Wetenschap

Aapje biedt hoop voor jongens die onvruchtbaar zijn door kanker

Het aapje Grady is intussen elf maanden oud. Beeld AP

Een nieuwe studie biedt hoop voor mannen die onvruchtbaar zijn doordat ze als kind tegen kanker werden behandeld. Wetenschappers slaagden er voor het eerst in een levend aapje ter wereld te brengen uit weefsel van een onontwikkelde testikel.

Eén op de drie jongens die kanker overleven, is onvruchtbaar. Volwassen mannen kunnen sperma laten invriezen voor ze chemo en bestralingen tegen kanker ondergaan. Voor jongens is dat onmogelijk, omdat zij voor hun puberteit nog geen sperma produceren. Ook voor hen is er in de toekomst mogelijk een oplossing, blijkt uit een veelbelovende studie bij apen, gepubliceerd in het wetenschappelijk tijdschrift Science.

Onderzoekers verwijderden een zaadbal bij vijf prepuberale resusaapjes en vroren er stukjes van in. Op het moment van de verwijdering zaten in de testikels geen zaadcellen, maar wel spermastamcellen die zich in de puberteit ontwikkelen tot rijpe zaadcellen. Een half jaar later - nog voor de pubertijd - plaatsten de onderzoekers het weefsel terug.

Ze plaatsten het zowel in de lege balzak als in de rug van de apen. Zo wilden ze bepalen waar het weefsel zich het best ontwikkelde. Ook controleerden ze of het ingevroren weefsel net zo vruchtbaar was als vers weefsel. Daarvoor verwijderden de onderzoekers ook de andere zaadbal, en plaatsten ze dat 'verse' weefsel ook in de balzak en de rug. In alle gevallen ontwikkelden de spermastamcellen zich tot zaadcellen toen de apen gingen puberen.

Een jaar later verwijderden de onderzoekers het testisweefsel met de daarin levende zaadcellen. Daarmee bevruchtten ze 138 eicellen. Dat resulteerde in één gezond aapje.

In het Centrum voor Voortplantingsgeneeskunde van het Amsterdam UMC werken onderzoekers aan twee opties. Bij de eerste nemen artsen weefsel af vóór de kankerbehandeling. Na genezing gaan de spermastamcellen uit dat niet-bestraalde weefsel terug in de zaadbal, waar ze zich ontwikkelen. Zo kan de man op natuurlijke manier kinderen verwekken. Het nadeel is wel dat eventuele tumorcellen mee kunnen verhuizen.

Een andere optie is de spermastamcellen in het laboratorium te laten rijpen tot zaadcellen. Met zo'n zaadcel kan een eicel buiten de baarmoeder bevrucht worden. "Maar daar is ivf voor nodig, wat weer ingrijpend is voor de betrokken vrouw", zegt Sebastiaan Mastenbroek, klinisch embryoloog aan het Amsterdam UMC. "We onderzoeken hoe effectief en veilig de verschillende methoden zijn."

"Ondertussen hebben we ook teelbalweefsel ingevroren van jongens die nog niet in de pubertijd zitten en een behandeling ondergaan die hun vruchtbaarheid bedreigt", zegt Mastenbroek. Tegen de tijd dat de jongens volwassen zijn en een kinderwens hebben, is de wetenschap zo ver gevorderd dat er behandelingen mogelijk zijn."

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234