Zondag 17/11/2019

Wetenschap

480 miljoen jaar geleden liepen deze diertjes groepsgewijs in de rij

Trilobieten in de rij. Beeld Jean Vannier, Laboratoire de Géologie de Lyon

Wetenschappers hebben een foto gepubliceerd van fossielen die een kleine half miljard jaar geleden tekenen vertoonden van groepsgedrag.

Alsof ze de polonaise doen. De beestjes liepen keurig in een rijtje toen ze 480 miljoen jaar geleden aan hun einde kwamen. Voor de wetenschappers die hun fossielen ontdekten, is dit het tot nu toe duidelijkste bewijs dat dieren al heel vroeg in de evolutie groepsgedrag vertoonden.

Het gaat om fossielen van trilobieten, een uitgestorven klasse van geleedpotigen die in zee leefden. Meer dan honderd van deze diertjes, die zo’n 2 centimeter lang waren, zijn gevonden in de buurt van de Marokkaanse stad Zagora. Ze liepen in groepjes achter elkaar aan toen ze, mogelijk tijdens een hevige storm, plots werden begraven in wat destijds de zeebodem was. De vraag is hoe deze Ampyx priscus, die niet kon zien, in staat was zijn soortgenoten te volgen.

De beestjes hebben een lange punt aan de voorkant van hun lichaam en twee nog langere sprieten aan de achterkant. Volgens de onderzoekers bleven de diertjes in de rij lopen door met hun sprieten fysiek contact te houden en/of met behulp van feromonen, signaalmoleculen die boodschappen kunnen overbrengen. De auteurs, verbonden aan universiteiten in Marokko, Frankrijk en Zwitserland, vergelijken dit gedrag met dat van kreeften die zich ook in rijen verplaatsen door contact te houden met hun sprieten. “Zulke mechanische contacten lijken essentieel voor samenhang van de groep en voor optimaal gecoördineerde voortbeweging”, schrijven ze in Scientific Reports.

“Wat een gaaf verhaal”, reageert paleontoloog Lars van den Hoek Ostende, onderzoeker bij Naturalis. “Ik vind het behoorlijk geloofwaardig.” Hij wijst erop dat een hoop fossielen op een plek op zich geen aanwijzing is voor groepsgedrag, maar hij vindt dat de auteurs op overtuigende wijze aantonen dat dit hier wel het geval is. “Het gedrag van de trilobieten zou mogelijk te maken hebben met een reactie op stromingen als gevolg van een storm.”

Niet passief

Volgens de auteurs is het onwaarschijnlijk dat de beestjes passief, bijvoorbeeld door een golf, achter elkaar in een rij zijn beland. Daarvoor is het patroon, gevonden bij groepjes van 3 tot 22 exemplaren, te consistent. Telkens liggen ze met hun lichaam in dezelfde richting, dicht bij elkaar. Van de 105 beestjes die zijn gevonden ligt er slechts één ondersteboven.

Groepsgedrag, mogelijk gemaakt door communicatie en herkenning, heeft zich waarschijnlijk evolutionair ontwikkeld tot het meer complexe groepsgedrag dat we tegenwoordig kennen van dieren. Van den Hoek Ostende: “Evolutionair gezien is het gewoon zinnig. Samenwerking geeft zo’n enorm voordeel in het behoud van de soort, dat het wel heel vroeg ontstaan moet zijn. Dit is mogelijk het oudste fossiele bewijs, maar ik heb een bruin vermoeden dat het al eerder in de geschiedenis van het leven is ontstaan.”

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234