Donderdag 22/08/2019

Handboek voor de toekomst

33 essentiële vragen om uw toekomst te begrijpen

Technologische ontwikkelingen volgen elkaar in ijltempo op. Wie een dag het nieuws over artificiële intelligentie niet volgt, zit bij wijze van spreken meteen twee weken achter. Tijd om stil te staan is er niet. Dat doen wij nu wel.

Denken, leven en kijken we in de toekomst op een heel andere manier? En hoe houden we dat veilig? Beeld Hyper Reality

Begrippen zoals artificiële intelligentie, blockchain, augmented reality en cyberveiligheid sluipen steeds vaker het nieuws binnen. Tegelijkertijd lijkt zich dat allemaal ver van ons bed af te spelen. Wanneer doet u een beroep op artificiële intelligentie? Weet u al hoe u de blockchain kunt gebruiken? Augmented reality, dat is toch iets uit een film zoals Blade Runner 2049? En cyberveiligheid, dat is toch een zaak voor de IT-afdeling?

Dit handboek is de aftrap van een reeks die toont dat die disruptieve technologieën meer impact hebben dan we zelf beseffen. Nu al.

1. Is de computer al slimmer dan de mens?

Intelligentie kun je heel eng en heel breed benaderen. Vanuit die enge interpretatie is het antwoord ontluisterend: ja. Intelligente computers overtreffen mensen nu al binnen de grenzen van een heel specifieke taak. Neem beeldherkenning, zoals het vroegtijdig detecteren van bepaalde tumoren. De Belgische start-up ML6 implementeert die techniek vandaag al in ziekenhuizen.

Buiten die grenzen van een heel specifieke taak wordt het systeem nutteloos. De mens kan allerlei soorten signalen tegelijk absorberen, begrijpen en combineren tot een breed inzicht. Zo kan een hartchirurg tegelijkertijd een toegewijde moeder, een kenner van de Japanse schrijver Haruki Murakami en een voetbalfan zijn. Iets waar computers momenteel enkel van kunnen... dromen?

De Google-computer AlphaGo toonde zich slimmer dan wereldtopper Ke Jie in het Chinese bordspel Go. Deze week leerde een nieuwe versie AlphaGo Zero zichzelf het spel aan aan in drie dagen, zonder menselijke data of enige hulp. Beeld EPA

2. Wat is artificiële intelligentie nu eigenlijk?

Vraag het aan duizend-en-één experts en de kans is groot dat u telkens een ander antwoord krijgt. Maar stel dat we een slim systeem zouden loslaten op al die verschillende antwoorden, dan kan dat daar patronen in ontwaren, daaruit lessen trekken en bij een nieuwe vraagstelling een uniform antwoord geven.

Zoiets zouden we unaniem als intelligent bestempelen en dat is eigenlijk wat artificiële intelligentie is. De discipline die bestudeert hoe een computer een probleem leert oplossen. En die zich zo een taak eigen maakt die, wanneer uitgevoerd door een mens, het etiket ‘intelligent’ meekrijgt.

Dat kan op verschillende manieren, maar het leergedrag is essentieel. Soms is het zogezegde slimme laagje op producten niets meer dan een illusie, gecreëerd door creatieve ontwikkelaars.

3. Is slim zijn bij machines te herleiden tot wiskunde?

Hoezeer we ook proberen om het menselijke brein na te bootsen, artificiële intelligentie blijft altijd te herleiden tot een computerprogramma en dus ook tot cijfers of data. Dat geldt evengoed voor de beelden, teksten of geluiden die we door die programma’s laten verwerken. De computer gebruikt daarbij een stappenplan, beter bekend als een algoritme. Dat kan gaan van één simpele bewerking tot een zeer complex netwerk, waarin meerdere lagen aan bewerkingen een zogenaamd ‘neuraal netwerk’ vormen.

Die algoritmes vormen de motor van artificiële intelligentie, een heel andere motor dan de neuronen in ons kneedbare brein. Wanneer we bijvoorbeeld een appel zien, kunnen we dat visuele idee meteen toepassen op andere appels. De computer herleidt een beeld echter tot data. Door veel beelden van appels en dus veel data aan te leveren, kan de computer gelijkenissen vinden en het visuele idee van een appel zo dicht benaderen dat hij een nieuwe appel kan herkennen. Met een grote statistische waarschijnlijkheid dan toch.

De computer van Google Deepmind, ziet geen Atari-spel, maar leert wel patronen herkennen waardoor hij het spel in geen tijd uitspeelt.

4. Vanwaar die plotse AI-hype?

Grote techbedrijven als Google, Facebook of het Chinese Baidu spendeerden volgens consultancybureau McKinsey in 2016 tussen de 20 en 30 miljard euro aan AI. Waarom nu plots al die heisa over ‘de nieuwe stoommachine’ of ‘de vierde industriële revolutie’? Omdat twee recente ontwikkelingen toelaten om het concept eindelijk naar de realiteit te vertalen.

Enerzijds zijn er big data, de berg aan gegevens die recent geëxplodeerd is. Elke seconde vinden er 44.000 zoekopdrachten plaats via Google, en Facebook-gebruikers verzenden 31 miljoen berichten per minuut. Tegen 2025 zou de snelheid waarmee we gegevens verzamelen nog eens vertienvoudigen.

Anderzijds is die datagroei gepaard gegaan met een forse schaalvergroting van de rekenkracht, zeg maar de snelheid waarmee computers al die gegevens analyseren. Dus niet alleen is de berg hoger geworden, we rijden hem ook op met meer paardenkracht.

5. Waarom schetsen slimme mensen als Elon Musk zo’n schrikbeeld van AI?

We kennen de beelden ook uit populaire sciencefiction: de superintelligente machine die uitgroeit tot een oncontroleerbare kracht. Achter de technologie schuilt echter nog steeds de mens. En die heeft nog altijd de controle in handen.

Topondernemer Elon Musk waarschuwt voor de gevaren van artificiële intelligentie. Er ligt een belangrijke taak voor wetgevers en ethici om een transparant en rechtvaardig kader te voorzien met betrekking tot AI Beeld Getty Images

Tegelijkertijd is die mens achter de machine het grootste gevaar. Hij is namelijk vaak een man en kijkt onbewust door een gekleurde bril of bias, ook bij het opstellen van algoritmes. En die snuffelen door data waarin sommige groepen beter of anders vertegenwoordigd zijn dan andere. Als we niet opletten, kan AI bestaande kloven en vooroordelen vergroten.

6. Wat als de beslissing van zo’n systeem het verschil maakt tussen leven en dood?

Wat als een zelfrijdende auto een foute inschatting maakt en zo een dodelijk ongeluk veroorzaakt? Wat als een verzekeringsmaatschappij data misbruikt, premies individualiseert en zo een levensnoodzakelijke therapie onbetaalbaar maakt? En wie is aansprakelijk voor de fouten van zo’n systeem?

Uber en andere grote techspelers zetten volop in op intelligentie om auto's zelf te doen rijden. Beeld EPA

Lastige vragen. Zeker indien we beseffen dat heel wat data te grabbel liggen. Er ligt een belangrijke taak in het verschiet voor wetgevers en ethici om een transparant en rechtvaardig kader te voorzien. Dat is er vooralsnog onvoldoende.

7. Heeft artificiële intelligentie nu al een impact op mijn leven?

Onzichtbare AI-laagjes in zoek- en vertaalmachines zoals die van Google spelen vaak al slim in op wat we intikken en leren zonder dat we er bij stilstaan. Zichtbare voorbeelden, zoals de sociale app Replika (een computergestuurde babbelvriend) die groots uitpakt met artificiële intelligentie, zijn dan weer vaak niet meer dan getrainde papegaaien.

Lee hier meer over de Replika-app, de computer die je beste vriend wil zijn.

Veel toepassingen staan nog maar in de eerste kinderschoenen, de testfase dus. Maar wat nu niet is, kan binnen vijf jaar realiteit worden. Start-ups schieten als paddenstoelen uit de grond en veel bedrijven, van AirBnB tot Amazon, spenderen miljoenen alsof het kleingeld is. Wie nu niet meedenkt, is straks een dinosaurus. Uitgestorven dus.

Technologiewebsite Quartz maakte een korte documentaire over de Replika-app.

8. Moet ik vrezen voor mijn job?

Het hapklare antwoord: neen. Net zoals elke vorige industriële revolutie zal er een graduele verschuiving plaatsvinden in de werkgelegenheid. Er zullen jobs verdwijnen en er zullen nieuwe opportuniteiten ontstaan.

Daar zit ongetwijfeld waarheid in, maar de vergelijking gaat niet helemaal op. AI bijt zich met een ongekende snelheid vast in de maatschappij, en dat gebeurt binnen zowat alle sectoren. Elke routineuze job kan in theorie door een slimme machine worden overgenomen, wat vanuit een winstoogmerk tot afslankingen kan leiden.

Vanuit kwalitatief oogpunt ligt er dan weer een enorm potentieel. Waar de mens tijd bespaart, is een nieuwe invulling mogelijk. In rusthuizen zou een slim systeem de medicatie- en maaltijdverdeling kunnen regelen, wat de verzorgers toelaat om meer tijd met de bewoners te spenderen.

9. Kan ik binnenkort zelf aan de slag met AI?

Als AI niet stilaan de werkvloer binnendringt, dan toch zeker uw smartphone. Grote bedrijven brengen hun AI steeds prominenter naar voren als een virtuele assistent die u het leven makkelijker maakt, zoals Siri (Apple), Alexa (Amazon) of Google Assistant. Om uw agenda te managen bijvoorbeeld, waardoor u tijd krijgt om dat ene boek te lezen waar u al lang naar zit te lonken.

Google Home is een voorbeeld van een virtuele assistent die u het leven makkelijker moet maken. Beeld REUTERS

Is AI dan het exclusieve domein van de grote tech-bedrijven? De Japanse ingenieur Makoto Koike bewees onlangs dat ook een individu kan innoveren. Hij zag hoe zijn ouders op de boerderij vaak tergend lang bezig waren met het sorteren van komkommers op grootte, kleur of vorm. Met behulp van het open platform Tensorflow, zeg maar Google’s AI-bibliotheek, wist Koike een slim sorteersysteem te ontwerpen. Zijn ouders waren naar verluidt heel tevreden.

10. Wat is er zo speciaal aan een cryptomunt?

We nemen als uitgangspunt de bekendste cryptomunt, bitcoin. Die was begin dit jaar ongeveer 900 euro waard. Op het moment van schrijven is de waarde – met horten en stoten – gestegen tot 4.700 euro voor één bitcoin.

Niet de waarde van die munt is opmerkelijk, wel dat er geen bank nodig is om het virtuele geld te versturen of te ontvangen. Dat is mogelijk omdat alle overschrijvingen van bitcoins geregistreerd worden in een groot open logboek dat iedereen kan inzien. De technologie achter dat transparante logboek wordt in het jargon blockchain genoemd.

Je kunt het logboek vergelijken met ‘de poef’ op café. Op dat bord kunt u lezen dat u nog drie glazen Orval, een bordje gemengd en vijf koffies in het krijt staat. U ziet die informatie niet alleen over uzelf, maar ook over de andere toogfilosofen. Wanneer u nog iets bestelt, is het hele café er getuige van dat u die bestelling nuttigt. Uw schuld wordt aan ‘de poef’ toegevoegd.

Bij virtuele munten wordt een kopie van dat logboek bijgehouden op duizenden computers in plaats van in de hoofden van toogfilosofen. Die computers zijn immers net iets beter te vertrouwen.

11. Wie bepaalt de waarde van een cryptomunt?

Bij cryptomunten is er geen Europese centrale bank die maandelijks 60 miljard euro bijdrukt om extra geld in de economie te pompen.

De waarde van een cryptomunt hangt af van vraag en aanbod. Hoe meer mensen geïnteresseerd zijn in bitcoins, hoe hoger de waarde.

Dat zorgt vanzelfsprekend voor een onstabiele koers. Om een voorbeeld te geven: toen Jamie Dimon, de baas van de Amerikaanse zakenbank JP Morgan, deze zomer verklaarde dat bitcoins enkel goed zijn voor drugsdealers en moordenaars, daalde de koers met 2,7 procent.

FILE PHOTO: Jamie Dimon, ceo van de Amerikaanse zakenbank JPMorgan, verklaarde dat bitcoins enkel goed zijn voor drugsdealers en moordenaars. Beeld REUTERS

Nadien herpakte de munt zich. Ook de Amerikaanse zakenbank liet ondertussen verstaan dat ze met open geest naar virtuele munten kijkt, zolang die voldoende gecontroleerd en gereguleerd worden.

12. Hoeveel bitcoins zijn er in de wereld?

Op dit moment zijn er meer dan 16 miljoen bitcoins in omloop. Hoeveel mensen bitcoins bezitten is niet duidelijk.

De uitvinders hebben bepaald dat er maximaal 21 miljoen bitcoins in omloop zullen komen. Ze hebben ook beslist dat er een bepaald aantal bitcoins per dag vrijkomt. Volgens de huidige berekeningen zullen alle bitcoins tegen 2140 in omloop zijn.

13. Hoe komen die nieuwe bitcoins in omloop?

Wanneer u die verschuldigde poef op café wilt aflossen, hebt u de aandacht van tooggenoten nodig om de transactie, het aflossen van uw schuld, te verifiëren en de nodige aanpassingen op het krijtbord te doen. In dat café kost dat enkel de aandacht van uw tooggenoten, bij bitcoins kost die verificatie computerkracht.

Zie het als een overschrijvingsformulier waarop u schrijft dat u drie glazen Orval, een bordje gemengd en vijf koffies betaalt via bitcoin. Die informatie dropt u in een digitale postbus. Dat overschrijvingsformulier wordt gebundeld met duizenden andere formulieren in het netwerk.

Elke computer in het netwerk past die transacties op zijn kopie van het logboek op zijn harde schijf aan. De computers controleren elk in hun logboek of u wel over voldoende bitcoins beschikt om uw schuld af te lossen. Zodra het netwerk het eens is dat alles oké is, wordt uw schuld vereffend en met een wiskundige formule versleuteld.

Gebruikers die hun computerkracht ter beschikking stellen van het netwerk om die transacties te verifiëren en te controleren, worden voor hun werk beloond met nieuwe stukjes bitcoin. Hoe meer computerkracht je hebt, hoe meer kans je hebt om de wiskundige formules op te lossen en transacties te verifiëren. Minen, heet dat proces heet in het cryptowereldje.

Een beeld uit een Tibetaanse Bitcoin 'mining' fabriek. De computers draaien om transacties te verifiëren en te controleren. Beeld EPA

Al die rekenkracht kost energie. Vandaar dat er in landen als China en Venezuela, waar elektriciteit zo goed als gratis is, ware mining-fabrieken ontstaan. Dat zijn gebouwen vol computers die niet anders doen dan zoveel mogelijk transacties verifiëren en dus zelf bitcoins verdienen.

Ook u kunt vandaag beslissen om bitcoins of andere cryptomunten te minen. Al is de kans klein dat uw beperkte computerkracht die fabrieken kan verslaan.

14. Hoe raak ik zelf aan een (deel van een) bitcoin?

Iedereen kan bitcoins of andere cryptomunten minen om er te verdienen.

Het is ook mogelijk om bitcoins te kópen. Maak u geen zorgen, u hoeft niet meteen een volledige bitcoin ter waarde van 4.700 euro te kopen. Het is mogelijk om voor bijvoorbeeld 100 euro een fractie van een bitcoin aan te schaffen, om eens te ervaren hoe dat in zijn werk gaat. Het enige wat u nodig hebt, is een wallet openen, een digitale portefeuille. Een wallet kunt u bijvoorbeeld aanmaken op de website blockchain.info.

Via speciale wisselkantoren zoals BTCdirect of Bitonic kan iedereen die over een kredietkaart beschikt bitcoins kopen.

15. Is bitcoin de enige echte cryptomunt?

Neen. Bitcoin is wel de de eerste virtuele munt die niet wordt uitgegeven door een centraal orgaan zoals een bank. Specialisten spreken van de eerste gedecentraliseerde munt. Volgens coinmarketcap.com zijn er op op dit moment 1177 cryptomunten, die zijn allemaal samen 146 miljard euro waard.

Dat klinkt enorm veel, maar de waarde vergaat in het niets als je weet dat er op dagelijkse basis wereldwijd 4,3 biljoen euro verhandeld wordt.

De top drie van meest waardevolle cryptomunten op dit moment zijn bitcoin, ether en ripple.

16. Waarom houden we het niet bij één cryptomunt?

De blockchain, dat is de logboektechnologie waar de bitcoin-economie op gebouwd werd, heeft meer potentieel dan louter het mogelijk maken van een virtuele munt.

Als er geen bank meer nodig is om geldtransacties te doen, dan zijn er misschien ook geen notarissen meer nodig om de verkoop van een huis te beschrijven of is er geen Sabam meer nodig om artiesten correcte auteursrechten uit te betalen.

Het beveiligde en versleutelde netwerk van blockchain kan ervoor zorgen dat heel wat tussenpersonen, die vandaag de rol van controlerende of vertrouwenspersoon op zich nemen, overbodig worden.

Er wordt volop geëxperimenteerd met blockchaintoepassingen. Zo toont dit filmpje het potentieel van een 'Basic Attention Token', of hoe we dankzij blockchain betaald worden voor onze aandacht.

17. Hoe lang nog voordat blockchain doorbreekt?

Er wordt op dit moment volop geëxperimenteerd met de technologie. Verschillende experts wijzen naar de geschiedenis van het internet. Je kunt deze periode vergelijken met het allereerste bericht dat in 1969 over het allereerste internetje werd verstuurd.

Het enige verschil is dat de infrastructuur die de blockchain vereist – internetkabels en krachtige computers – aanwezig is. Daardoor zal het geen 40 jaar meer duren vooraleer we de blockchaintechnologie op volle kracht zullen zien.

18. Hoe verandert de manier waarop we in de toekomst kijken?

De manier waarop we kijken kan ingrijpend veranderen door de opkomst van twee belangrijke technologieën. Bij augmented reality (AR) wordt een virtueel laagje bovenop de echte wereld gelegd. In die gemengde realiteit vervaagt het verschil tussen de echte en virtuele wereld, maar de echte wereld blijft merkbaar aanwezig. De wereldwijde hype van Pokémon Go toonde aan hoe verslavend dat kan werken.

In de toekomst zouden we naar iemand kunnen kijken en meteen details als zijn naam, leeftijd en hobby’s geprojecteerd zien worden, zonder dat anderen die extra informatie zien.

Er is ook virtuele realiteit (VR). Daarin dompelen we ons volledig onder in een virtuele wereld, een schijnwerkelijkheid die onze zintuigen kunnen ervaren als een andere realiteit. Het kan lijken alsof we rondlopen op het slagveld in Syrië, terwijl we in werkelijkheid thuis in de zetel liggen.

De Microsoft Hololens toont op een indrukwekkende manier hoe gemengde realiteit er kan uitzien.

19. Ze zeggen toch al jaren dat die technologie gaat doorbreken?

Ja, en in beperkte mate is dat zelfs al het geval. De op het eerste gezicht onnozele – maar o zo populaire – gezichtsfilters van Instagram en Snapchat, waarbij je lijkt op een hond of een kat, zijn een vorm van gemengde realiteit.

Het zal nog verder gaan. Daarvoor lijken alle puzzelstukjes nu voor het eerst echt samen te vallen. Om de virtuele wereld te koppelen aan de echte, zijn slimme apparaten nodig. Daarop moet software staan die de omgeving perfect begrijpt en die virtuele laag op een geloofwaardige manier kan projecteren. Die apparaten zijn er nu: smartphones.

Apple heeft voor zijn laatste iOS-release voor telefoons en tablets speciale software ontwikkeld die ervoor zorgt dat honderden miljoenen iPhones opeens klaar zijn voor die gemengde realiteit. Ook Google, HTC en Facebook pompen er zwaar geld in en Microsoft heeft met HoloLens al een speciale AR-bril ontwikkeld. De markt voor AR alleen al zal tegen 2024 maar liefst 140 miljard euro waard zijn, schat het Amerikaanse onderzoeksbureau Global Market Insights.

20. Wat is het nut van augmented reality?

Stel: je loopt rond op een plein in Japan. Je ziet allerlei borden staan waarop duidelijk aanwijzingen staan, maar je begrijpt er uiteraard niets van. Wanneer je de camera van je smartphone naar zo’n bord richt, kunnen die borden via augmented reality vanuit een vreemde taal rechtstreeks vertaald worden naar het Nederlands. Zo’n app bestaat vandaag zelfs al: Googles World Lens.

Een bord wordt vertaald met Googles World Lens. Beeld rv

21. Hoe kan dat nu hele industrieën veranderen?

Augmented reality kan de manier veranderen hoe we shoppen, gamen, werken, ons verplaatsen en onszelf dingen aanleren. 

Heel wat meubels die online worden besteld, worden teruggestuurd omdat ze te groot zijn of niet in huis passen. Met Ikea Place kun je rechtstreeks zien of die meubels wel in huis passen. Bij de kapper kun je een nieuw kapsel testen voordat die een schaar in je haar zet. Chirurgen kunnen een operatietechniek eerst oefenen in virtuele realiteit. Kaarten-apps zouden een virtuele route op de echte straat kunnen projecteren, zodat we nooit meer de verkeerde kant uitgaan of een afslag missen.

Een iPad helpt een chirurg tijdens een leveroperatie. Beeld rv

22. Gaan we dan allemaal met zo’n dwaze VR-bril rondlopen?

Dat is een van de grootste problemen waar virtuele realiteit vandaag mee kampt. Het ziet er zo knullig uit dat niemand echt in zo’n virtuele wereld wil stappen.

Vandaar dat bedrijven als Apple en Google nu eerst een platform uitbouwen waarop een veelvoud aan diensten en apps beschikbaar zijn die tenminste een vórm van gemengde realiteit beloven. Ze doen dat vooral om de interesse te wekken voor wat komen gaat.

De grote ambitie van die verschillende bedrijven is de creatie van een bril of zelfs een lens, waardoor die virtuele laag zonder moeite kan worden ervaren. Daar staan we nog ver van af. “Vandaag bestaat de technologie nog niet om dat op een goede manier te doen”, zei Apple-CEO Tim Cook onlangs zelfs. “Er zijn nog te veel uitdagingen.” Maar het is duidelijk wel de ambitie.

23. Ga ik nog weten wat echt is?

Hoe toegankelijker de virtuele wereld wordt, hoe meer we vrezen dat we ons daarin zullen verliezen. Voorlopig lijkt die vrees onterecht. Wanneer we vandaag in de virtuele wereld stappen, zijn daar duidelijke stappen voor nodig: we zetten een gigantische VR-bril op of halen onze smartphone boven om een virtuele laag te creëren. En we worden duizelig of krijgen hoofdpijn als we te lang in zo’n virtuele wereld vertoeven.

Maar de technologie gaat razendsnel vooruit. VR is een grote optische illusie. De omgeving is gesimuleerd, maar ons brein wordt op verschillende manieren voor de gek gehouden. Het geluid past zich aan, sensoren weten hoe we bewegen. De virtuele wereld past zich daaraan aan.

Daardoor zijn we sneller geneigd om te denken dat de virtuele wereld echt is. Kan ons brein in die mate beïnvloed worden dat die virtuele realiteit definitieve sporen achterlaat? Kan een gewelddadige videogame dan aanvoelen als moord? Kan porno aanvoelen als echte seks? VR-experts maken zich daar niet helemaal onterecht grote zorgen over.

24. Wordt zelfs iets intiems als seks virtueel?

Een van de eerste sectoren die grote interesse toonde voor virtuele realiteit is de porno-industrie. Op pornosites zijn nu al volledige secties terug te vinden die zich concentreren op seks in 360 graden. Wie een smartphone of bril met VR-mogelijkheden heeft, kan volledig rondkijken. Wanneer je naar beneden kijkt, zie je een lichaam dat niet van jou is.

Mensen zouden zich aan een machine kunnen hangen die het hele lichaam stimuleert, of minstens bepaalde delen van het lichaam, op basis van wat er gebeurt in de virtuele ervaring. Het kan wel, maar willen we het ook? Bij ons klinkt het gek, maar in Aziatische landen is er nu al een grote markt voor virtuele liefde.

Porno kijken in VR, het kan. Beeld rv

25. Wordt de hele wereld dan een videogame?

Dat lijkt in ieder geval waar bijvoorbeeld Facebook met zijn visie op virtual reality steeds meer naartoe wil. De socialenetwerk-gigant bouwt aan brillen en technologie waardoor we in een virtuele wereld naar plaatsen kunnen reizen om daar met anderen te praten.

In Hyper-Reality wordt een denkoefening gemaakt hoe zo'n wereld er zou kunnen uitzien.

En terwijl we vandaag soms geërgerd geraken door de talloze notifications die onze telefoons teisteren, kan dat ook met verregaande augmented reality. Terwijl we door de echte wereld stappen, verschijnen te pas en te onpas meldingen en berichten in beeld. Terwijl we de Delhaize binnenstappen, vliegen de aanbiedingen ons letterlijk rond de oren. Onze telefoon kunnen we aan de kant leggen, maar al die AR-meldingen komen allemaal in ons gezichtsveld terecht.

De combinatie van gemengde en virtuele realiteit in combinatie met andere, opkomende technologieën kan leiden tot een straffe cocktail vol afleiding.

26. Wat is cybersecurity?

Cyber security, IT-security of computer security betekent allemaal hetzelfde: beschermen van toestellen, software en informatie tegen schade, diefstal en verstoringen.

27. Wat is hacken?

Het woord hacken dateert uit 1961 en werd voor het eerst gebruikt aan het Massachusetts Institute of Technology, een Amerikaanse universiteit, waarbij programmeurs een van de eerste computers, de PDP-1, gebruikten om modeltreintjes volgens bepaalde tijdsschema’s te laten rijden.

Hacken is een toestel of software iets laten doen waarvoor het eigenlijk niet bedoeld is. Zo heeft een zelfrijdende stofzuiger een camera om uw kat niet aan te rijden. Als hij gehackt is zou hij ook beelden kunnen maken en doorsturen van uw living.

Beveiligingscamera's zijn bedoeld om je te beschermen, niet om je leven te live streamen op het internet. Beeld RV

28. Hoe weet ik of ik nog niet gehackt ben?

Echt 100 procent zeker zult u dat nooit weten. Het computervirus WannaCry, dat wereldwijd duizenden servers blokkeerde in ruil voor losgeld, heeft cyberveiligheid hoog op de agenda gezet. Het fenomeen is verre van nieuw. De vraag is niet of u gehackt wordt, maar wanneer u gehackt wordt – of u nu een persoon of een organisatie bent.

Toch bestaat er al een interessante bron om te controleren of uw gegevens ergens in de krochten van het internet rondzwerven. De Australische cyberveiligheidsexpert Troy Hunt richtte in 2013 de website Have I Been Pwnd op. Dat is een database met maar liefst 4.789.895.795 accounts die het slachtoffer werden van een datalek. De database bevat gegevens van 294 gehackte websites zoals Adobe, Snapchat en LinkedIn.

Surf naar de website en geef je e-mailadres in om te controleren of jouw e-mailadres bij bepaalde hacks buitgemaakt is of niet. Let wel, dit gaat maar om een beperkte controle. Hunt kan zijn data alleen maar updaten dankzij mensen die toevallig op rondzwervende data botsen of mensen die zelf verwikkeld zijn in de illegale uitwisseling van gestolen data.

29. Wat moet ik doen als blijkt dat ik gehackt ben?

Een e-mailadres is de heilige graal voor hackers. Als ze beschikken over een e-mailadres in combinatie met een wachtwoord is het game over. Hackers kunnen allerlei andere onlinediensten afstruinen met behulp van de ‘wachtwoord vergeten’-functie. Wie op geld uit is, kan op die manier bijvoorbeeld proberen om kredietkaartgegevens te bemachtigen.

Het beste wat u kunt doen is het wachtwoord van het e-mailadres meteen wijzigen en een tweefactoren-verificatie activeren. Na het ingeven van een wachtwoord van minstens 24 tekens krijgt u een melding op uw smartphone om te bevestigen dat u en niemand anders probeert in te loggen. Gebruik bijvoorbeeld de applicatie Last Pass op uw smartphone.

30. Wie zijn die hackers eigenlijk?

Laat ons vooral het stereotype beeld van jonge mannen onder een zwarte capuchon vergeten. Ze bestaan, maar ze zijn niet alleen. Er zitten pure misdadigers op het net die alleen uit zijn op geld. Een bankautomaat hacken is gemakkelijker dan een bank overvallen.

Overheden zelf spelen een bedenkelijke rol op het internet. Het bekendste voorbeeld is Stuxnet, een schadelijke computerprogramma dat Siemens-apparatuur in de war stuurde. De worm zou ontwikkeld zijn door de Amerikaanse overheid om het Iraanse nucleaire programma te saboteren.

Een foto van de Iraanse president Mahmoud Ahmadinejad die op bezoek is bij de Iraanse kerncentrales. Die zouden volgens The New York Times het doel geweest zijn van de Stuxnet-aanval. Beeld RV

Maar ook activisten zoals de bekende Anonymous-organisatie doen aanvallen op websites van overheden en bedrijven uit ideologische overwegingen.

Tot slot een groep die vaak vergeten wordt: mensen die deel uitmaken van een bedrijf of een organisatie die om verschillende redenen baat hebben bij datalekken. Elk bedrijf moet er rekening mee houden dat een ex-werknemer een potentiële hacker is.

31. Hoe gaan hackers te werk?

Wat het doel van hackers ook moge zijn, ze hebben één zaak gemeen: ze zijn lui. Grote datacenters zijn meestal goed beveiligd en lastig te kraken.

De weerstand is het minst bij mensen. We geven wachtwoorden door, gebruiken overal hetzelfde wachtwoord, klikken blindelings op links in verdachte e-mails, laten onze computer ingelogd openstaan. De mens is de zwakste schakel in elke beveiligingsketen.

Daarnaast koppelen we steeds meer zaken aan het internet. Denk aan deursloten, wasmachines, klimaatregelaars en bewakingscamera’s. Met alle gevolgen van dien. Onderzoeksbureau Gartner schat dat er tegen 2020 ongeveer 20 miljard machines aan het internet verbonden zullen zijn. Die kunnen allemaal gehackt worden.

32. Kan ik zelf helpen om cyberaanvallen te voorkomen?

Als we allemaal bedachtzaam omgaan met alle toestellen waarmee we verbinding maken met het internet, maken we het hackers al een stuk moeilijker. Denk aan een lang wachtwoord van minstens 24 tekens en een zogenaamde tweefactor-verificatie. Daarmee moet je bij het inloggen via een tweede toestel je identiteit bewijzen.

Maar breng ook zeker de bank of de webshop op de hoogte, wanneer u verdachte e-mails van zulke bedrijven ontvangt. Zij kunnen op die manier al hun klanten waarschuwen om waakzaam te zijn.

33. Wie is verantwoordelijk als mijn gegevens gelekt werden in een hack?

Vanaf 25 mei 2018 is de Algemene Verordening Gegevensbescherming van kracht, die bepaalt dat bedrijven verplicht zijn om datalekken binnen de 72 uur aan de Privacycommissie te melden. Die kan beslissen of het lek aan de buitenwereld gemeld moet worden. Een duidelijk rapport stelt de Privacycommissie ook in staat om te bepalen of er al dan niet boetes uitgeschreven moeten worden. Bedrijven die niet verantwoordelijk omgaan met hun digitale infrastructuur zullen daarvoor gestraft worden.

--------

Volgende week gaan we dieper in op elk hoofstuk. Maandag starten we met artificiële intelligentie: Slimme systemen bevinden zich nu al in ons midden, vaak zonder dat we het zelf beseffen. Bij de Antwerpse start-up Sentiance geloven ze dat de omgeving zich alvast bewust zal worden van de mens. Want computers evolueren sneller dan mensen.

------

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
© 2019 MEDIALAAN nv - alle rechten voorbehouden