Donderdag 17/10/2019

Facebook

15 jaar Facebook: hoelang kan het feestje van Zuckerberg nog blijven duren?

Facebook-CEO Mark Zuckerberg moest het in april vorig jaar komen uitleggen in het Amerikaans Congres. Beeld REUTERS

Mark Zuckerberg viert vandaag Facebooks vijftiende verjaardag met meer dan 2,5 miljard Facebook-vrienden. Hoe lang kan dat feestje nog duren?

Wie in 2004 op zoek was naar e-mailadressen, foto’s of adressen van Harvard-studenten kon bij één man terecht: de negentienjarige Mark Zuckerberg. Wanneer een vriend vroeg hoe hij dat geflikt had, antwoordde hij: “Mensen hebben dat zelf ingevuld. Ik weet niet waarom. Ze vertrouwen me. Dumb fucks.”

Het is opmerkelijk om vast te stellen, maar eigenlijk is er vijftien jaar later niet veel veranderd. Behalve dan de schaal. Niet 4.000 naïve studenten, maar meer dan 2,5 miljard mensen over de hele wereld vertrouwen Facebook hun diepste geheimen toe. E-mailadressen, foto’s, telefoonnummers, adressen, relatiestatussen, familiebanden, locatiegegevens, en noem maar op.

Wij, de gebruikers, trakteerden Facebook met dat vertrouwen op een mooi verjaardagscadeau. Ondanks een eindeloze stroom aan privacyschandalen en verkiezingsmanipulatie op het platform, schonken we Zuckerberg in het laatste kwartaal van 2018 een recordomzet van bijna 17 miljard dollar (14,7 miljard euro).

Ook de winst is niet mis: net geen 6 miljard euro. Elke Facebook-gebruiker legde omgerekend 6,40 euro bij. U heb dat bedrag natuurlijk niet zelf overgeschreven. Het geld komt van adverteerders die u via het Facebook-platform hebben willen bereiken met gesponsorde berichten. Op enkele academici en journalisten na haalt iedereen zijn schouders op voor datalekken en Russische nepprofielen.

Diesel of benzine

Hoe is het mogelijk dat een bedrijf dat al meer dan twee jaar in het oog van de storm staat toch blijft groeien? Waarom wordt Facebook niet afgestraft voor het misbruiken of lekker van persoonsgegevens? Er is volgens Michael Opgenhaffen (KU Leuven) maar één verklaring, namelijk de zogenaamde ‘privacyparadox’: mensen vinden in het algemeen hun privacy belangrijk, maar ondernemen - zeker ook op Facebook - weinig tot geen stappen om zichzelf te beschermen.

Dat heeft Facebook volgens de professor nieuwe media aan zichzelf te danken. “Zuckerberg heeft ervoor gezorgd dat zijn platform een belangrijke rol speelt in elk facet van ons leven. We gebruiken het om te communiceren, om onze agenda bij te houden, om ons te informeren en om aan politiek te doen. Nooit eerder was een bedrijf zo alomtegenwoordig.”

Hoe dominant Facebook ook werd in de afgelopen 15 jaar, we begrijpen nog steeds niet hoe het bedrijf precies werkt. Dat bleek in januari nogmaals uit een onderzoek van het Amerikaanse Pew Research Center: 74 procent van de ondervraagde Amerikanen weet niet dat Facebook een profiel opbouwt op basis van interesses om gepersonaliseerde reclame te tonen op het platform. Dat is ongeveer hetzelfde als vaststellen dat mensen niet beseffen dat een wagen op diesel of benzine rijdt.

Ook overheden kregen de afgelopen 15 jaar geen grip op Facebook. Al deed Europa zijn best. “De nieuwe Europese privacywetgeving, die in mei 2018 van kracht ging, moest de datahonger van onder andere Facebook inperken en de privacy van Europese burgers beschermen”, zegt Rob Heyman, die jaren onderzoek deed naar de praktijken van Facebook. “In de praktijk zien we dat Facebook weinig last heeft van die privacywetgeving. Meer zelfs: het haalt er voordeel uit.”

Zuckerberg in de beginjaren. ‘Mensen vertrouwen me. Dumb fucks’, stelde hij toen vast. En dat is zo gebleven. Beeld Photo News

Volgens die nieuwe privacywet moet Facebook heel duidelijk maken hoe het persoonlijke data verwerkt en waarvoor die gegevens gebruikt worden. “Facebook is - naast Google - zowat het enige bedrijf dat perfect weet wat en hoe het met data omgaat. Het controleert data van het verzamelen tot het verwerken ervan”, zegt Heyman. “Andere spelers op het net doen een beroep op derde partijen om gelijkaardige persoonsgegevens te verwerken. Dat is een stuk risicovoller.”

Zelfmoord

Met andere woorden: het lijkt wel alsof Facebook zo machtig is geworden dat het met de vingers in de neus ook zijn dertigste verjaardag zal halen. Het enige wat het daarvoor moet doen, is applicaties en diensten blijven ontwikkelen die mensen graag gebruiken. En daarvoor hoeft Mark Zuckerberg niet eens origineel te zijn.

Zo ontwikkelde het bedrijf jaren geleden al de ‘Facebook Login API’, dat is een stukje code die webdeveloppers aan hun website of app kunnen toevoegen waardoor iedereen kan inloggen met zijn Facebook-account. Op die manier moeten surfers bij een nieuwe app geen nieuwe gebruikersnaam en wachtwoord bedenken. “Voor Facebook is dat al jaren de ideale manier om het hele internet te monitoren om als eerste te weten te komen welke nieuwe website of app populair aan het worden is”, zegt Heyman.

Zuckerberg gebruikt die inzichten om goede ideeën op te kopen. Denk maar aan de overname van de fotoapplicatie Instagram in 2012, de virtualrealityspecialist Oculus en berichtendienst WhatsApp in 2014. En als kopen niet lukt, dan schakelt Facebook zonder schroom over op kopiëren. De Instagram-verhalen waar u tegenwoordig door klikt, werden uitgevonden door Facebook-uitdager Snapchat. Terwijl Facebook verder floreert, hangt Snapchat ondertussen in de touwen.

Volgens verschillende analisten is er maar een factor die roet in de verjaardagscake kan gooien: wat als de inkomstenbron van Facebook opdroogt. Het bedrijf haalt 98,4 procent van zijn geld uit reclame en deed de voorbije jaren geen enkele moeite om die stroom aan inkomsten te diversifiëren. Professor Opgenhaffen denkt niet dat Facebook daartoe in staat is: “Nu zijn model aanpassen, betekent zelfmoord.”

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234