Dinsdag 23/04/2019

Voeding

10 ingrediënten voor de eeuwige jeugd: “Je mag in de winter nog bloot rondlopen: je maakt nauwelijks vitamine D aan”

“Eet vette vis!” luidt het advies van De Maerteleire. Beeld ANP

Acht jaar lang werkte doctor en bio-ingenieur Eric De Maerteleire (69) aan zijn boek Gezond eten, gezond ouder worden. Maar die jaren waren zo teruggewonnen, want door zijn research kwam hij te weten hoe je met de juiste voeding het verouderingsproces kunt afremmen. Humo selecteerde tien voedingsstoffen die niet op uw menu mogen ontbreken, en liet doctor De Maerteleire ze serveren met een snuifje wijze raad. “Ik vraag me soms af: waar zitten de mensen die veganist worden met hun gedachten?”

1. MAGNESIUM

In uw boek gaat u in tegen het adagium 'Wie gevarieerd eet, heeft geen nood aan voedingssupplementen'. Volgens u kunnen we niet gezond ouder worden zonder supplementen.

“Naarmate we ouder worden - 60 jaar is een belangrijke grens - slaagt ons lichaam er minder goed in om bepaalde voedingstoffen uit onze voeding te halen, onder meer omdat ons metabolisme vertraagt. Daarnaast kan ook bepaalde medicatie de absorptie van voedingsstoffen tegenwerken - en er worden nogal wat pillen geslikt in België.”

“Een goed voorbeeld van een stof die je maar beter aanvult met supplementen, is magnesium. Ik ben nu 69, maar ik neem al sinds mijn 60ste een dagelijkse dosis magnesium.” “

Magnesium zit in supplementen voor sporters, maar evengoed in preparaten die een ontspannende werking beloven.

“Veel mensen, vooral senioren, kampen met een magnesiumtekort. Ik heb tijdens mijn voordrachten al vaak senioren horen klagen over symptomen die wijzen op zo'n tekort: krampen, spierpijn, slaapproblemen. Magnesium is belangrijk voor de productie van melatonine, het slaaphormoon. We noemen magnesium terecht het 'antistressmineraal': in het geval van een tekort zullen je spieren zich minder goed ontspannen. Nu, ons hart is óók een spier, dus als je niet genoeg magnesium binnenkrijgt, riskeer je hartritmestoornissen.”

“Studies hebben ook aangetoond dat een chronisch magnesiumtekort leidt tot een versnelde veroudering: rimpels! Die worden veroorzaakt door een verkorting van onze telomeren. Dat zijn de uiteinden van onze chromosomen, je kunt ze vergelijken met de plastic omhulsels aan de uiteinden van schoenveters. Het is eigen aan veroudering dat die uiteinden steeds korter worden. Er kan 70 tot 100 keer een stukje van zo'n telomeer verloren gaan, daarna stopt de cel met delen en sterft ze af. Het komt er dus op aan zaken te eten die het inkorten van de telomeren zo traag mogelijk laten verlopen. Magnesium is zo'n stof.”

De standaardbloedtest bij de huisarts brengt haast nooit een magnesiumtekort aan het licht.

“Inderdaad, als je magnesium gaat zoeken in het bloedserum, zijn je waarden bijna altijd goed. Waarom? Slechts 1 procent van de totale hoeveelheid zit in ons serum. De overige 99 procent moet je in de botten, tanden, organen en spieren gaan zoeken. Vraag je arts daarom om je magnesium te testen in de rode bloedcellen. Die test is duurder, maar ook atleten doen het zo.”

Bij drogisterijen als Kruidvat vind je goedkope magnesiumsupplementen. Bieden die soelaas of zijn ze kwakzalverij?

“(resoluut) Ze moeten uit de handel worden genomen! Ze zijn meestal bereid met magnesiumoxide: als je er 100 milligram van eet, neem je amper 4 milligram magnesium op. Al de rest vliegt letterlijk in het toilet, want magnesiumoxide werkt laxerend. Hetzelfde met magnesiumsulfaat, het zogenaamde bitterzout: boeren gaven dat vroeger aan hun varkens om diarree op te wekken.”

Welke supplementen mogen we dan wel nemen?

“Eén van de best opneembare vormen is magnesiumbisglycinaat. Magnesiumcitraat is ook goed, maar let erop dat je het niet samen met calcium inneemt - een glas melk bijvoorbeeld - want die combinatie remt de opname van magnesium.”

Wie chronische stress heeft, maakt veel cortisol aan, het stresshormoon. De aanmaak ervan verbruikt magnesium, maar eigenlijk heb je dat magnesium nodig om weer te ontspannen. Mogen we spreken van een vicieuze cirkel?

“Eén van de redenen waarom zoveel jonge mensen kampen met slaapproblemen en vermoeidheid, is een magnesiumtekort. Mensen die zeer nerveus zijn en veel stress hebben, zouden gebaat zijn met een magnesiumkuur, in samenspraak met de huisarts.”

“Aan senioren raad ik zo'n kuur sowieso aan. De eerste maand neem je dagelijks drie tabletten, de tweede maand twee, en vanaf de derde maand hou je je levenslang aan een 'onderhoudsdosis' van één tablet. Reken wel op zes maanden eer je resultaat voelt.”

2. VITAMINE D3

Vitamine D3 is de zogenaamde sunshine vitamin, die we opnemen door in de zon te lopen. Ze is nodig voor sterke beenderen, maar we kampen vaak met een tekort.

“Het tekort is gigantisch onder senioren. We kunnen via onze voeding aan vitamine D3 raken, en dan denk ik vooral aan vette vis. Ik hamer erop tijdens mijn lezingen: 'Eet meer vis! 250 à 300 gram in de week, waarvan minstens 150 gram vette vis.' Je moest eens weten hoeveel blikken sardienen ik opentrek. En als mijn vrouw geen tijd heeft om te koken, haalt ze de bokaal rolmops boven. Let wel: je mag maar maximaal 300 gram vette vis per week eten, door de zware metalen die erin zitten. En zelfs met die 300 gram komen we nog maar aan een kwart van de dosis vitamine D die we nodig hebben. Voor jonge mensen is dat geen probleem: de rest krijgen ze via de zon. Stroop je mouwen maar op als jonge vrouw: alle dagen een kwartier in de volle zon en 40 procent van je lichaam blootstellen. Wie dat alle dagen doet van 1 april tot eind september, bouwt een reserve op voor de winter. Want zelfs op een zonnige winterdag mag je nog bloot rondlopen: je maakt nauwelijks vitamine D aan omdat de zon niet krachtig genoeg is. Ook belangrijk: je hoeft niet meteen zonnecrème te smeren, want met zonnecrème op je huid neem je geen vitamine D3 op. Na dat kwartiertje moet je natuurlijk wél smeren, dat spreekt voor zich.”

“Het probleem met senioren is: hun huid is dunner geworden en ook de nieren werken minder goed mee in het proces dat zonlicht omzet in vitamine D3. Daardoor kampen velen met een tekort. De gevolgen zijn botbreuken, osteoporose, en ook depressie, de zogenaamde winterblues.”

“Ouderen, maar ook mensen die hele dagen binnen aan een bureau zitten en mensen die zich bedekken om religieuze redenen, zoals moslimvrouwen, moeten oppassen. Meten is weten: laat je testen bij je huisarts.”

Hoe gaat dat in zijn werk?

“Met een simpele bloedtest. Als je huisarts 30 nanogram per milliliter meet, zal hij je uitslag oké vinden. Maar eigenlijk is dat te weinig: het moet minstens 40 nanogram zijn, en 50 of 60 is nog beter. Ik beweer níét dat je dan geen kanker zult krijgen, maar zo ben je wel optimaal beschermd tegen bepaalde kankers, hart- en vaatziekten, osteoporose, auto-immuunziekten, depressies... (Lyrisch) Niets heeft zo'n effect op ons DNA en de onderdrukking van een groot aantal genen als vitamine D3.”

“Je moet weten, veroudering begint al in de moederschoot. Kinderen die waren verwekt in de Nederlandse hongerwinter van 1944-1945, stierven jonger dan kinderen die ervoor of erna waren verwekt. Vrouwen die allerlei tekorten hadden doorstaan, baarden kinderen met diabetes, met meer kans op hart- en vaatziekten. Maar het goeie nieuws is dat het ook in de omgekeerde richting werkt. Zo deed men een experiment met zwaarlijvige mannen: het DNA in hun spermacellen vertoonde effecten die konden leiden tot nakomelingen met gezondheidsproblemen. Maar nadat die mannen op een dieet waren gezet, verdwenen haast al die effecten. Onze species wil nu eenmaal voortbestaan en corrigeert zichzelf.”

Vitamine D3 beschermt ook tegen darmkanker, schrijft u.

“Ze oefent een beschermend effect uit. Dat zie je bij borstkanker, maar ook bij uitzaaiingen van prostaatkankercellen. Een Spaans onderzoek wees uit dat zodra je niveau aan vitamine D3 boven de 30 nanogram ligt, de kans op diabetes type 2 heel sterk afneemt. Dus wat is er dan in godsnaam mis met vitamine D3-supplementen? Voor senioren, hè. Jonge mensen moeten maar gewoon buiten lopen.”

3. ZINK

Ook bij zink - dat vroegtijdige veroudering tegengaat - spot u een probleem. We hebben er weinig van nodig, maar toch kampen we met een tekort.

“Vooral senioren, alweer. Omdat ze zink minder goed opnemen. (Enthousiast) Zink is hét element van het leven! Als ik 'zink' hoor, denk ik: immuunsysteem! Zink is verschrikkelijk belangrijk om weerstand tegen kanker op te bouwen, om oxidatieve stress - die andere grote veroorzaker van veroudering - tegen te gaan en zelfs om, jawel, de opname van vitamine D3 correct te laten werken. Het hangt allemaal samen.

”De website van de Hoge Gezondheidsraad beveelt dagelijks 11 milligram zink aan voor mannen, en 8 à 9 voor vrouwen. Maar een zestigplusser heeft mijns inziens 25 milligram nodig. Veel senioren zouden één à twee keer per jaar gebaat zijn met een zinkkuur. Raadpleeg ook daarvoor je arts.”

 Zink komt volop voor in zeevruchten - oesters op kop - en in andere dierlijke producten, zoals runderlever. Lopen veganisten een risico op tekorten?

“Men onderschat vaak dat in dierlijke producten voedingsstoffen zitten die beter opneembaar zijn. Voor zink geldt dat zeker. Ons lichaam neemt zink uit planten minder goed op door storende plantaardige verbindingen. Terwijl: als je 100 gram oesters eet, heb je al 16 milligram goed opneembaar zink binnen.”

 Hoe verstandig of onverstandig is veganisme?

“Als je het goed doet, kun je perfect leven als vegetariër. Zelf eet ik maar drie keer per week vlees, vooral wit vlees en telkens maar 120 gram. Maar veganisme - totaal géén dierlijke producten opnemen, dus ook geen melk of eieren - vind ik niet verstandig. Ons lichaam neemt bijvoorbeeld veel beter ijzer op uit vlees. Je moet al gigantisch veel spinazie eten om aan dezelfde hoeveelheden te raken.”

4. VITAMINE B12

 Veganisten moeten ook goed opletten voor een vitamine B12-tekort. Die vitamine komt alléén voor in dierlijke producten: een lap runderlever of een pot mosselen zijn uitstekende bronnen.

“We hebben vitamine B12 nodig voor onze celvernieuwing en de creatie van rode bloedcellen. Wie zijn kinderen veganistisch opvoedt, en géén supplementen B12 geeft, riskeert neurologische schade aan te richten. Want het kwalijkste gevolg van vitamine B12-tekort is de afbraak van de beschermlaag rond zenuwen, zodat die bloot komen te liggen. De symptomen zijn tintelingen in de vingers, wankelen, het geheugen dat niet meer zo goed werkt. Veel senioren hebben er last van”

 Omdat hun lichaam ook B12 niet meer zo goed opneemt?

“Ja, maar ook door medicatie. Je hebt de zure omgeving van de maag nodig om vitamine B12 los te knippen van de eiwitten waaraan het vastzit. Maagzuurremmers bemoeilijken dat proces. Ook metformine, een medicijn om de bloedsuikerspiegel onder controle te houden, verstoort de opname van vitamine B12.

”Het probleem is dat we een tekort maar na een jaar of 15 voelen. Onze lever slaat B12 op tot de reserve is uitgeput - vandaar dat runder- of konijnenlever nog altijd de beste bron van vitamine B12 zijn. Maar ik raad alle senioren en veganisten aan om B12 bij te slikken, als supplement.”

 Konijnenlever, rolmops: u grijpt vaak terug naar voedingsmiddelen uit grootmoeders tijd.

“Kan Humo de traditie van de bokaal rolmops op tafel in ere herstellen? Je zou mij en vooral de bevolking een groot plezier doen. Een rolmops: je kunt niet beter hebben! Een haring is een vette vis die rijk is aan omega 3 en vitamine D3. Bovendien is rolmops gemarineerd in ajuin: dat zit vol quercetine, een antioxidant die ook in grote hoeveelheden in kappertjes zit, pure anti-ageing! Ik pleit voor authentieke voedingsmiddelen. Eat real food.”

5. DE AARDAPPEL

 Hoe staat u tegenover de aardappel, verguisd door Pascale Naessens?

“Ik prijs die de hemel in.”

 Pascale Naessens?

“Nee, de aardappel! Ik ben het niet eens met mevrouw Naessens. Zet het maar in koeien van letters: je moet een aardappel koken in de schil én hem opeten met pel en al. Want in de schil zit ijzer, zink, kalium, pectine... En eet die patat bij voorkeur afgekoeld, want dan is een deel van het zetmeel omgevormd tot weerstandig zetmeel: een weldaad voor onze dikke darm.”

 Het bacteriënbestand in onze dikke darm is onder de aandacht gebracht door Michael Mosley in zijn boek 'Het slimmedarmendieet'. In juni vorig jaar interviewde Humo hem.

“75 procent van ons immuunsysteem zit in onze dikke darm, die triep van een meter lang! Vroeger dacht men: er zitten daar alleen fecaliën. Maar nu blijkt dat die bacteriën niet weinig meehelpen in onze lichamelijke huishouding: ze komen tussen in de productie van vitaminen en produceren stoffen die rechtstreeks communiceren met onze hersenen. De bacteriënsamenstelling in onze dikke darm wordt in verband gebracht met het voorkomen van depressies, de ziekte van Parkinson en obesitas. Nu, bij veel mensen zit die samenstelling fout. De voornaamste boosdoener is slechte voeding. Fastfood, kant-en-klaar eten met veel vet en suiker... Veel mensen eten tot ze ontploffen.”

 Hoe bezorgen we onze dikke darm dan goeie bacteriën?

“Enerzijds met probiotica, zoals yoghurt en kefir. Anderzijds met prebiotica: vezels, vezels, vezels. En zoals gezegd is zo'n afgekoelde aardappel dus een fantastische bron van weerstandig zetmeel.”

 Aardappelsalade als nieuwe superfood?

“Ik hou niet van die term, want dan is een krop sla óók een superfood. Of een aardbei, of een appel. Dat is allemaal marketing. (Zucht) We eten veel te weinig vezels: groenten, fruit, vollegraanproducten, weerstandig zetmeel.”

 Antoine-Augustin Parmentier promootte eind 18de eeuw 'de voedzame aardappel' in onze contreien, die tot dan werd beschouwd als varkensvoer. Maar toen moesten vechtende soldaten en hardwerkende boeren gevoed worden. Dat is toch onze levensstijl niet meer?

“Klopt: koolhydraten zijn een bron van glucose en energie. Ik ben het er absoluut mee eens dat we in onze huidige maatschappij minder koolhydraten moeten eten, want meer dan de helft van onze werkende bevolking oefent een zittend beroep uit. In de tijd van Parmentier was werken andere toebak: noeste arbeid. Maar nu verbruiken we al die koolhydraten niet meer. Al moet de aardappel daarom niet verguisd worden, het is gewoon een kwestie van hoeveelheden.

”Ik begrijp die hele hetze over de aardappel niet: 100 gram aardappelen leveren slechts 82 kilocalorieën, een kleine banaan bevat er evenveel. Trouwens, de beste bron van weerstandig zetmeel is een banaan, maar dan wel een banaan die nét rijp is, met nog een paar groene streepjes.”

6. CALCIUM

 Ook voor calcium noteert u een tekort. En niet alleen bij ouderen en veganisten.

“De aanbeveling voor jonge mensen is 1150 milligram calcium per dag, voor senioren 950. Als je kijkt naar de laatste Belgische voedselconsumptiepeiling, uit 2014-2015, zie je dat de opname maar op 775 milligram per dag ligt en dat 95 procent van de jongeren tussen 14 en 17 jaar met een groot tekort kampt. Een gigantisch probleem, want calcium is belangrijk voor de zenuwgeleiding, voor het bloed en vooral voor de beenderen.”

”En eigenlijk is het zo simpel op te lossen: eet zuivel, vooral kaas. Dat geldt ook voor ouderen die osteoporose willen voorkomen. En dat is weer een probleem voor veganisten 'Ja maar,' hoor ik ze zeggen, 'in broccoli en boerenkool zit ook calcium.' Klopt, maar je moet je al doodeten om een goeie hoeveelheid calcium uit broccoli te halen. Zuivel krijgt het veel te hard te verduren tegenwoordig, ik krijg er de kriebels van. Al is er natuurlijk een lichte stijging in lactose-intoleranties, zonder dat men weet waarom. Maar we moeten redelijk blijven.”

”Onderzoek toont aan dat mensen die geen zuivel eten maar aan 400 milligram calcium per dag komen. En dat is maar een derde van de 1150 milligram die jongeren in de groei nodig hebben. Tip: koop een toestel om van leidingwater spuitwater te maken. Leidingwater is een goeie bron van calcium.”

7. SELENIUM

 In uw boek noemt u selenium onomwonden 'het anti-kankerelement'.

“Selenium maakt deel uit van een belangrijk enzym dat massaal vrije radicalen kapotschiet, bijproducten van oxidatieve stress. Een overmaat daarvan is één van de redenen waarom we verouderen. Mensen met een seleniumtekort, en dat zijn er nogal wat, maken ook te weinig schildklierhormoon aan en krijgen allerlei stoornissen.”

 Voor een goed begrip: selenium zit in de grond en voedt de planten. Dieren eten die planten op, en wie dat vlees eet, krijgt uiteindelijk dat selenium binnen.

“Bij ons is de bodem arm aan selenium, met als gevolg dat de planten die hier groeien, en de dieren die deze planten opeten, eigenlijk veel te weinig selenium accumuleren. Als we alleen lokale producten eten, blijft ons gehalte laag. Goed nieuws voor de veganisten deze keer: de sterkste bron van selenium is de Braziliaanse paranoot.”

 Beschermt de aanbevolen hoeveelheid van twee paranoten per dag ons levenslang tegen kanker?

“Ik beweer nergens dat je geen kanker krijgt door selenium te eten. Maar het kan wel helpen, omdat het een teveel aan vrije radicalen vernietigt. Als vrije radicalen zo maar in het wilde weg je DNA kunnen aanvallen, neemt de kans op kanker toe.

”Maar er zijn nog andere zaken die een teveel aan vrije radicalen vernietigen: antioxidanten! Die zitten in groenten, fruit, gember, rozemarijn, rode wijn, groene thee, kurkuma...”

8. KURKUMA

 Als we het over hypes hebben, kunnen we aan kurkuma niet voorbijgaan. Ooit nog gewoon de gele kleur van kerriepoeder, tegenwoordig een trendy - sorry voor het woord - superfood.

“Ik lees dikwijls in de kranten dat we al die antioxidanten niet nodig hebben. Maar men praat dan vaak over een pilletje met vitamine A of C. Als ik aan antioxidanten denk, denk ik aan sterke organische moleculen: curcumine in kurkuma, anthocyaninen in blauwe bessen, lycopeen in tomaten... Er is een massa overtuigend studiemateriaal dat de sterke werking daarvan bewijst.”

 Kurkuma moeten we innemen met wat zwarte peper en vet, schrijft u.

“Dat is de optimale combinatie om de absorptie ervan te verhogen. Ik neem trouwens ook mijn vitamine D3-supplement met een soeplepel olijfolie: dat verbetert de absorptie met zo'n 50 procent.”

9. OMEGA 3

 Een paar jaar geleden waren we in de ban van visoliecapsules, nu prijzen biowinkels vaak plantaardige omega 3 aan: lijnzaad-, raapzaad- en koolzaadolie.

“Haal nog maar eens de bokaal rolmops boven, zeg ik dan. Omega 3-vetzuren van dierlijke origine zijn na inname onmiddellijk actief in ons lichaam. Ze helpen tegen ontstekingen en reuma, zijn goed voor ons cognitief vermogen... Ons lichaam moet omega 3 uit koolzaad, lijnzaad en noten eerst nog omzetten vooraleer het actief wordt. Dus opnieuw: als je voor het plantaardige alternatief kiest, eet er dan maar véél van.

”Als almaar meer mensen veganistisch gaan eten, vrees ik een tekort aan omega 3, zink, vitamine B12, heemijzer, calcium... Ik vraag me soms af: waar zitten die mensen eigenlijk met hun gedachten? Ik hou mijn hart ook vast voor de kinderen in die gezinnen: groeistoornissen, verminderde immuniteit... Als je om ethische redenen toch beslist om veganist te worden, heb ik één raad: ga langs bij een goede diëtist.

”Al is er ook goed nieuws voor veganisten: er komt in de toekomst algenolie op de markt die ontzettend rijk is aan omega 3.”

10. EIEREN

 U raadt aan om iedere dag te beginnen met een ei. Dat werd tot enkele jaren geleden afgeraden.

“Vroegere studies toonden een gevaarlijk cholesterolverhogend effect, maar intussen weten we dat bepaalde stoffen in eieren net een positief effect hebben. Choline bijvoorbeeld, dat in de dooier zit. Het is goed voor de hersenen en het zorgt voor de juiste programmering van je genen.”

 U haalt in uw boek de Italiaanse Emma Morano aan, die 117 werd, en iedere dag drie eieren at.

“Een goeie, hè? Drie rauw geklutste eieren per dag. En ze had ook haar man buitengegooid. Misschien is ze daarom wel zo oud geworden? (lacht) Ik zeg niet dat ze 117 is geworden door eieren te eten, maar ze is er ook niet ziek van geworden.”

 Veel chefs raden aan om biologische eieren te kopen. U geeft een ander advies: eieren van batterijkippen. GAIA is al bezig aan de lezersbrief.

“Als je het puur nutritioneel bekijkt, is het nochtans wel goeie raad. Omdat je veel minder kans loopt om dioxines en pcb's binnen te krijgen. Natuurlijk vind ik dat sympathieker, een kip die buiten in de hof scharrelt, maar je wilt niet weten hoeveel dioxines in die tuin neervallen als hij in de buurt ligt van een drukke verkeersweg, of een schouw van een open haard. Als ik moet kiezen tussen zeven eieren per week van je erf, of zeven eieren van een batterijkip, dan wil ik eerst zien waar je woont.”

 U raadt ook vier à zes koppen koffie per dag aan. Is dat niet wat veel?

“Ik vind koffie fantastisch, en niet alleen omdat het me alert houdt. Uit studies blijkt dat het samenspel tussen sterke antioxidanten in koffie en stoffen die ontstaan bij het roosteren van de koffieboon de klontervorming in de hersenen kan afremmen die leidt tot alzheimer en parkinson.

”Alzheimer is voor zo'n 65 procent erfelijk. Kan koffie iets veranderen als je erfelijk belast bent? Neen. Maar die andere 35 procent, die is beïnvloedbaar door voeding.”

 Er mag bij die kop koffie ook een stukje pure chocolade. De Franse Jeanne Calment werd 122 en at wekelijks een kilo chocolade.

“Chocolade, eieren, wijn. Jeanne lustte wel wat. Maar ze was ook graatmager. Tot haar 100 reed ze met haar fiets door Arles. En geen greintje stress, hè. Toen ze al ver in de honderd was, vroeg een journalist haar waarom ze haast geen rimpels had. Haar antwoord: 'Meneer, ik heb maar één rimpel, een grote, en daar zit ik op.' (lacht)

”Stress is de grote stille killer van onze tijd. Voeding is maar één van de zaken die bepalen of we gezond oud worden. Optimistisch zijn! Lachen! Sociaal contact! Het eerste wat we allemaal zouden moeten doen, is ontstressen. En wie opgejaagd rondloopt, moet zéker op zijn voeding letten.”

 Heeft u eigenlijk last van ouderdomskwalen?

“Ik zit nu met een pijnlijke heup van in de tuin te werken, maar voor de rest heb ik geen klachten. De enige pillen die ik pak, zijn mijn dagelijkse tabletjes magnesium en multivitaminen, en op tijd en stond wat vitamine D3.”

Eric De Maerteleire, 'Gezond eten, gezond ouder worden', Uitgeverij Manteau.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.