Zaterdag 04/07/2020

Bedreigde dieren

1 op de 3 Afrikaanse savanneolifanten uitgestorven in 7 jaar tijd

Afrikaanse olifanten in Malawi.Beeld AP

Dat het erg gesteld is met de olifantenpopulaties in Afrika, was al geweten. Maar twee nieuwe, onafhankelijke studies die vandaag gepubliceerd werden, tonen aan dat de situatie er nog slechter uitziet dan gedacht. Elephants Without Borders telde nog maar 352.271 exemplaren van de savanneolifant, een derde minder dan in 2007. En de bosolifant doet het niet beter. Volgens de Wildlife Conservation Society zal het een eeuw duren voor de soort de stroperijen te boven kan komen.

Afrika telt nog twee soorten olifanten: de bosolifant, die alleen voorkomt in de Centraal-Afrikaanse regenwouden, en de grotere, bekendere savanneolifant die in Zuid- en West-Afrika leeft. Beide soorten zien hun populaties al jaren drastisch slinken. Een probleem dat dezer dagen weer hoog op de agenda staat, nu in september een grote VN-top over het onderwerp gepland is in Johannesburg.

In de aanloop naar die top werden vandaag twee studies gepubliceerd die de aandacht vestigen op de dramatische cijfers. In een eerste studie, verschenen op de website PeerJ, focust Elephants Without Borders op de savanneolifant. In een ambitieus project, de Great Elephant Census (GEC), telde de organisatie de voorbije twee jaar alle savanneolifanten in Afrika vanuit de lucht. Slechts drie landen zijn niet in de studie opgenomen. Namibië weigerde mee te werken, en het onderzoek in Zuid-Soedan en de Centraal-Afrikaanse Republiek werd uitgesteld omwille van de oorlogen die er woedden.

Volgens de onderzoekers telde Afrika vóór de Europese kolonisatie mogelijk wel 20 miljoen olifanten. Tegen 1979 bleven er volgens schattingen nog 1,3 miljoen over. En de nieuwe studie wijst uit dat de zaken er vandaag nog veel slechter voor staan.

De wetenschappers telden in het onderzochte gebied nog maar 352.271 exemplaren van de Afrikaanse savanneolifant. Dat is veel minder dan eerdere schattingen vooropstelden. In de zeven jaren tussen 2007 en 2014 doken de aantallen volgens de onderzoekers met minstens 30 procent naar beneden.

Op sommige locaties zijn de cijfers bijzonder verontrustend. In het Selous Game Reserve in Tanzania en het Niasa Reserve in Mozambique zijn de kolonies met meer dan 75 procent ingestort. In het Babile Elephant Sanctuary in Ethiopië telde het team nog slechts één kudde van 36 olifanten. Als er niets verandert, zal de olifantenpopulatie volgens de onderzoekers in negen jaar halveren tot 175.000. 

Bosolifant

Voor de zeldzame bosolifant is er geen beter nieuws. Volgens de in New York gevestigde Wildlife Conservation Society viel de populatie tussen 2002 en 2013 met 65 procent terug tot ongeveer 100.000. "Intussen ligt het aantal nog veel lager", zegt Peter Wrege van Cornell University, een van de auteurs van de studie, aan Reuters. "Het zou best kunnen dat er vandaag nog maar 70.000 bosolifanten zijn."

De studie verscheen vandaag in het vakblad Journal of Applied Ecology. Het gaat om de eerste analyse van de soort, die in een afgelegen, beboste omgeving vertoeft en daardoor bijzonder moeilijk op te sporen is. Maar de dichte bossen konden duidelijk de stropers niet weren. De boosdoener is de gigantische vraag naar ivoor in China en andere snel groeiende Aziatische markten.

Een olifant in het nationaal park Amboseli in Kenia.Beeld EPA

Nog volgens de studie zal het bijna een eeuw duren voor de Afrikaanse bosolifanten de stroperijen van de afgelopen jaren te boven komen en opnieuw het niveau van 2002 bereiken. Dat komt door het extreem lage geboortecijfer. Er zijn maar weinig andere zoogdieren die zich zo traag voortplanten als de bosolifant.

De bosolifant blijkt een laatbloeier, zo stelde de Wildlife Conservation Society vast. Vrouwtjes bevallen pas een eerste keer op hun 23ste, zo'n tien jaar later dan de savanneolifant. En terwijl die laatste soort om de 3 à 4 jaar het leven schenkt aan een olifantenkalf, doet de bosolifant dat slechts om de 5 à 6 jaar.

Om die reden ondervindt de bosolifant meer dan andere soorten de zware gevolgen van stroperij. De onderzoekers schatten dat jaarlijks 10 tot 18 procent van de populatie gedood wordt, en door hun trage voortplanting kunnen de olifanten zich nog amper in stand houden.

Sleutelrol

Met de Afrikaanse olifant gaat het dus allesbehalve goed, maar er staat nog veel meer op het spel. Biologen zien olifanten als een 'sleutelsoort', die een cruciale rol speelt in de ecosystemen waarin ze vertoeven.

Plantensoorten zijn bijvoorbeeld afhankelijk van olifanten om hun zaden te verspreiden via hun uitwerpselen. In de dichte vegetatie die olifanten zo creëren, maken ze door hun grote massa en hun dieet tegelijk ook gaten, die dienen als de habitat voor vele andere diersoorten.

"De structuur van de regenwouden zou zonder olifanten grondig veranderen", zegt Peter Wrege. En dat heeft dan weer gevolgen voor de rest van de aarde. De Afrikaanse regenwouden zijn de op één na grootste zone voor koolstofopname in de wereld. Ze zuigen als het ware koolstof uit de lucht, en vertragen zo de klimaatverandering.

Mike Chase, de drijvende kracht achter Elephants Without Borders, ziet nog een ander probleem. "Als we er al niet in slagen de olifanten, onze levende dinosauriërs, te redden, dan vrees ik voor het lot van alle wilde dieren in Afrika", zegt hij.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234