Dinsdag 05/07/2022

ReportageWinterspelen

Verrader of patriot? Freestyler Eileen Gu in geopolitieke storm tussen de VS en China

null Beeld REUTERS
Beeld REUTERS

Eileen Gu (18) begon haar freestyle-carrière onder Amerikaanse vlag, maar op de Spelen komt ze uit voor China. En dus is ze in de VS een verrader en in Peking een patriot. Ze is sinds haar switch in ieder geval een van de best verdienende sporters.

Leen Vervaeke

Ze maakt op deze Winterspelen kans op drie medailles, klust bij als fotomodel voor Louis Vuitton, en rijgt de miljoenencontracten met sponsors aaneen. En o ja, ze studeert ook aan Stanford. Er is niets dat freestyle skiër Eileen Gu niet lijkt te kunnen. Behalve dan de politieke storm tot bedaren brengen, die rond haar overstap van het Amerikaanse naar het Chinese nationale team is ontstaan.

Gu treedt maandag aan op de kwalificatierondes big air, waarbij skiërs van een helling afglijden en stunts uithalen tijdens hun sprong. Later deze Spelen neemt ze deel aan de halfpipe en slopestyle, waarbij nog meer sprongen en trucs moeten worden uitgevoerd. Ze wordt getipt voor drie medailles, waarvan twee goud. De 18-jarige Gu is regerend wereldkampioen halfpipe en slopestyle, en won op de Olympische Jeugdspelen van 2020 twee keer goud en één keer zilver.

Maar met grote prestaties komt grote aandacht, ook voor onderwerpen waar Gu het liever niet over heeft: zoals haar beslissing om op deze Spelen niet uit te komen voor de Verenigde Staten, waar ze geboren en getogen is, maar voor China, waar haar moeder vandaan komt. In tijden van oplopende spanningen tussen de twee grootmachten is Gu’s overstap een bron van controverse. Tal van Amerikaanse media wijdden er lange artikelen aan.

Geboren in San Francisco

Eileen Gu – in het Chinees: Gu Ailing – wordt geboren in San Francisco en opgevoed door haar Chinese moeder en grootmoeder, in afwezigheid van haar Amerikaanse vader. Ze brengt haar jeugd door in Californië, maar spendeert haar vakanties in Peking, waar haar familie deel uitmaakt van de partijelite. Ze is perfect tweetalig en ziet zichzelf, net als veel ABC’s (American Born Chinese), als kind van twee culturen.

null Beeld AFP
Beeld AFP

In januari 2019 boekt Gu haar eerste wereldbekerzege, dan nog als lid van Team America. Vijf maanden later maakt ze bekend voor China te zullen skiën. ‘Dit is een ongelofelijk moeilijke beslissing’, schrijft ze op haar Instagramaccount. Gu’s uitleg luidt dat ze in China, waar wintersport nog in zijn kinderschoenen staat, meer impact kan hebben dan in de VS. Ze kan miljoenen Chinese meisjes inspireren.

In China wordt Gu’s overstap op gejuich onthaald. China haalde nooit meer dan elf medailles op Winterspelen, met Gu erbij kunnen dat er makkelijk meer worden. Dat Gu het machtige Amerika een blauwtje laat lopen, maakt haar in China ook tot lieveling in nationalistische kringen. Staatsmedia stellen haar in documentaires voor als een patriot. Ook op Chinese sociale media wordt Gu omarmd: op het westerse Instagram heeft ze 250.000 volgers, op het Chinese Weibo 1,4 miljoen.

Commercieel is de keuze voor China een schot in de roos. Gu haalt de covers van de Chinese edities van Vogue, Elle en Marie Claire, en krijgt een rij sponsors achter zich, van sportmerk Anta tot telecombedrijf China Mobile. Volgens de krant Peking News verdiende ze vorig jaar 15 miljoen dollar (13,4 miljoen euro), waarmee ze de meest verdienende vrouwelijke sporter na tennissers Naomi Osaka en Serena Williams zou zijn.

Tennisster Peng Shuai

Maar Gu’s landenwissel levert haar ook kritiek op en op sociale media haatberichten en zelfs doodsbedreigingen. De rivaliteit tussen de VS en China loopt almaar hoger op, en in de VS is grote verontwaardiging over Chinese mensenrechtenschendingen in Xinjiang en Hongkong en het doodzwijgen van de MeToo-beschuldigingen van tennisster Peng Shuai. Critici vinden dat Gu zich ten dienste stelt van een totalitair regime.

Ook traditionele media geven de kwestie veel aandacht. The Economist beschrijft in een lang artikel – onder een kop met koude oorlogsconnotaties – hoe Gu in januari 2019 nog het Amerikaanse volkslied staat te zingen en een maand later op de foto gaat met de Chinese president Xi Jinping. Het klinkt bijna als landverraad. De rechtse tv-zender Fox News noemt Gu ‘symbolisch voor de uitverkoop van veel Amerikaanse bedrijven aan China’.

The Wall Street Journal stelt vragen bij Gu’s nationaliteit. De skiër is van geboorte Amerikaanse, maar houdt in het midden of ze die nationaliteit heeft opgegeven. De Chinese overheid staat geen dubbele nationaliteit toe, maar heeft mogelijk een uitzondering op die regels gemaakt. Gu’s weigering hierover duidelijkheid te scheppen leidt ook tot gemor in Chinese nationalistische kringen, die haar patriottische zuiverheid in vraag stellen.

Verdedigers van Gu vinden het ongepast het gewicht van een geopolitieke twist op de schouders van een 18-jarige te laden. Zij noemen Gu’s overstap een persoonlijke kwestie. Maar critici wijzen erop dat Gu zich in de VS politiek engageert voor vrouwenemancipatie, Black Lives Matter en tegen anti-Aziatisch geweld, maar met geen woord rept over Chinese mensenrechtenschendingen. Haar sponsor Anta gaat er zelfs prat op katoen uit Xinjiang te gebruiken.

Daarmee staat Gu voor hetzelfde probleem als veel westerse bedrijven in China: de politieke volgzaamheid die op de Chinese markt wordt vereist, botst met morele geloofwaardigheid in het Westen. Gu lijkt haar keuze te hebben gemaakt. Als andere sporters hun steun uitspreken voor tennisster Peng Shuai, doet zij er het zwijgen toe. ‘Waar is Eileen Gu?’, vraagt een commentator op Twitter. ‘Je wilde Chinese meisjes inspireren? Hier is je kans.’

Freestyler Eileen Gu tijdens een training  voor de Winterspelen.  Beeld REUTERS
Freestyler Eileen Gu tijdens een training voor de Winterspelen.Beeld REUTERS
Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234