Maandag 14/10/2019

Reportage

Sporten voor de lol? Dat doet u steeds minder vaak

Dat veel mensen zeggen dat ze gaan sporten omwille van het positieve effect op de gezondheid, betekent niet dat ze in de dagelijkse praktijk ook gezond bezig zijn. Beeld Jip van den Toorn

‘Omdat het gewoon leuk is’, blijkt hoe langer hoe minder vaak de reden te zijn waarom we aan sport doen, zo blijkt uit recente cijfers. Wat hebben we dan wél in ons achterhoofd wanneer we ons naar de fitness slepen? 

Is het geen leuk idee om, als je die acteur gaat interviewen, ook met hem te gaan trainen in de fitness?”, mailt een collega me. “Bedoel je met ‘met hem trainen’ dat ik dan ook moet trainen, of kan ik hem gewoon observeren terwijl hij daar bezig is?”, vraag ik bezorgd.

Een week later tuur ik naar een rekstok die dicht bij de maan lijkt te hangen. “Ga daar maar aan ­hangen”, wijst de acteur.

“Oké́,” zeg ik, “trek jij hem dan even naar beneden?” “Het is de bedoeling dat je ernaartoe springt.” Wacht, hij doet het wel even voor. Op zijn dooie gemak hangt hij ineens een paar meter hoger. Hij springt ook even op een tafel. Hop, erop. Ik spring op mijn allerhardst, maar kom niet eens voorbij zijn navel. Als we daarna nog een ‘parcourtje’ hebben gedaan, kan ik aan de beademing.

Dat, en de ontdekking dat ik met armworstelen verlies van mijn negenjarige dochter, dreef mij in de armen van een personal trainer. Inmiddels een jaar geleden. Sinds­dien ga ik twee keer in de week sporten. Als ik het kon betalen, zou ik nog vaker gaan.

Is het zo leuk dan? Leuk? Nee, dat niet. Ja, als het afgelopen is.

Dat we steeds minder sporten omdat het zo leuk is, is een trend die bevestigd wordt in de cijfers. Het Mulier Instituut voor sociaal-wetenschappelijk sportonderzoek vroeg mensen tussen de 18 en 79 jaar zowel in 2011 als in 2018 naar hun redenen om te sporten en ­bewegen. In de top vier van 2018 staat, in aflopende populariteit: ‘lichaamsbeweging, gezondheid’, ‘opbouw conditie, kracht, lenigheid’, ‘lekker buiten zijn’, en ‘afslanken, uiterlijk’. Allemaal motieven die vaker genoemd ­worden dan in 2011. Daaronder staan drie dalers: ‘leuke activiteit, plezier’, ‘uitlaatklep dagelijks leven, ontspanning’ en ‘gezelligheid, sociale contacten’. Met daaronder weer een stijger: ‘prestatie, jezelf verbeteren’. Het lijkt erop dat we steeds vaker sporten vanwege het effect dan voor het plezier.

Wie sport, zuipt

Dat de meeste mensen zeggen dat ze gaan sporten omwille van het positieve effect op de gezondheid, betekent niet dat ze in de dagelijkse praktijk ook gezond bezig zijn. Een gek effect dat bijvoorbeeld optreedt bij mensen die veel sporten, is dat ze substantieel meer alcohol drinken dan mensen die niet of nauwelijks sporten, ontdekten onderzoekers van het Mulier Instituut. Dat juist de sportieve medemens hardvochtig aan het zuipen slaat, is een effect dat onder alle leeftijdsgroepen optreedt, en het sterkst onder mensen die zich gezond vóélen.

En zo zijn er wel meer mechanismen die worden geactiveerd op het moment dat je stevig aan het sporten slaat en die je gezondheid juist ondermijnen. Zo worden mensen die veel sporten luier. Dat komt volgens experts doordat de hersenen zo zijn geprogrammeerd dat perioden van beweging worden gecompenseerd door het verlangen naar inactiviteit. Je hersenen compenseren die overmatige activiteit automatisch via neurohormonale processen, en dat zorgt ervoor dat je als een ‘Al Bundy’ op de bank gaat hangen.

En dat is niet zonder gevolgen. “Urenlang zitten is zeer schadelijk, ook al sport je meerdere keren in de week”, zegt Dick Thijssen, hoogleraar cardiovasculaire fysiologie. Mensen die meer dan acht uur per dag zitten, hebben 10 tot 27 procent meer kans om voortijdig te sterven dan mensen die vier uur per dag zitten. Pas bij meer dan zes à̀ zeven uur intensief sporten per week wordt deze verhoogde kans op vroegtijdig overlijden ongedaan gemaakt.

Personal trainer Monique Hagenaars: ‘Bij vrouwen is het ‘booty, booty, booty’, alles draait om de kont.’ Beeld Jip van den Toorn

Doe je dat niet, zoals het overgrote deel der mensheid, dan veroorzaakt het lange zitten mogelijk schadelijke biochemische veranderingen in het lichaam, die op de lange termijn een ernstige bedreiging vormen voor de gezondheid. Iemand die nooit sport maar overdag normaal beweegt – die dagelijks ongeveer dertig minuten matig intensief beweegt (bijvoorbeeld door met de fiets naar zijn werk te gaan of de auto expres een eindje van zijn kantoor te parkeren), niet langer dan twee uur achter elkaar zit, maar om het halfuur twee minuten een rondje loopt, in de pauze een lunchwandeling maakt en steeds de trap neemt – is even gezond als iemand die zich twee keer in de week de pleuris sport en de rest van de tijd urenlang achtereen zit te tikken. Het is trouwens opvallend dat in de landen waar men het vaakst op regelmatige basis sport, men ook het langst zit, zoals blijkt uit onderzoek van de Europese Commissie.

Sporten omwille van de gezondheid is dus vaak een motief met een dosis zelfbedrog, al dan niet bewust. Zo denken veel mensen dat ze gezond bezig zijn als ze twee keer in de week hardlopen of een potje voetballen. Maar als je alleen aan conditietraining doet en geen krachttraining, degenereren je spieren alsnog vanaf je dertigste. Zeker voor mannen van boven de ­dertig is krachttraining eigenlijk onontbeerlijk om de testosteron­spiegel op peil te houden. Met kracht­training kunnen ze het verslappen van hun gezondheid en libido tegengaan. Mits ze na die krachttraining voldoende eiwitten nemen, anders treedt er bijna geen ‘trainingsadaptatie’ op en zijn veel van die push-ups alsnog voor niets geweest.

Dat zoveel mensen gezondheid als motief noemen, zonder een en ander goed in de praktijk te brengen, is volgens Midas Dekkers de aard van het beestje. Het heeft volgens de bioloog, die zijn lichaamsbeweging vooral zoekt in het heffen van een glaasje jenever, meer te maken met geloven dan met de realiteit. “Het rare van dat begrip gezondheid is dat het erg op godsdienst lijkt”, zegt hij. “Het doel dat je nastreeft, is net zoiets als ­vroeger het eeuwige leven nastreven. Hardlopers denken dat ze de dood kunnen wegrennen, maar het leven is niets anders dan 75 jaar lang tegenstribbelen en toch doodgaan.”

Sporten als vlucht voor de dood: zelf herken ik me daar wel in.

Voor een artikel liet ik mijn ‘vaatleeftijd’ meten bij de cardioloog. Hij maakte een echo van mijn halsvaten, keek in hoeverre die waren dicht­geslibd en concludeerde dat mijn ­vaatleeftijd drie jaar onder mijn kalenderleeftijd ligt. Hij vertelde onderwijl over een 74-jarige man wiens vaatleeftijd in de 80 lag. Nadat die was begonnen te bewegen en gezond te eten, was zijn vaatleeftijd in één jaar significant afgenomen. Dat inspireerde mij enorm. Onlangs heb ik die vaatleeftijd, na mijn eerste jaar intensief sporten, weer laten meten. Mijn vaatleeftijd bleek nog twee jaar naar beneden te zijn gegaan. Daar­door heb ik het idee dat het nog lukt ook, dat wegrennen van de dood.

De cardioloog vertelde nog dat het niet alleen is aangetoond dat je langer leeft wanneer je voldoende beweegt, maar ook dat mensen die te weinig bewegen – “de zogenaamde couch potatoes, oftewel de bankhangers” – vaker en vroeger worden getroffen door ernstige ziekten. “Hiervoor worden mensen weliswaar behandeld, waardoor de levensverwachting wat verbetert, maar uiteindelijk ben je wel langer ziek. Of, cynisch gezegd: je doet er langer over om dood te gaan.”

Erotisch kapitaal

Een motief om te gaan sporten dat, naast gezondheid, veel wordt genoemd en tevens een stijger is, is het uiterlijk. Socioloog Maikel Meijeren deed een internationale studie naar de motieven om te gaan fitnessen en stuitte op de term ‘erotisch kapitaal’. Daarmee wordt niet alleen de liefde en/of de seks bedoeld die dankzij je aantrekkelijke lijf binnen handbereik is, het gaat om álle ­voordelen die je geniet dankzij dat gestroomlijnde lichaam. Het is vergelijkbaar met de roem van oorlogshelden, topatleten of sterren, schrijft Meijeren. “Binnen de context van een fitnesscentrum wordt een slank en gespierd lijf bewonderd door de andere fitness­beoefenaars, maar ook buiten de arena van de sportclub is je lijf een bron om aandacht en bevestiging mee te krijgen.”

Opvallend is dat het esthetische vooral onder mannen zwaarder is gaan wegen als reden om te gaan sporten, schrijft Meijeren. “Steeds meer mannen lijden aan een adoniscomplex (de obsessie met brede schouders, een slanke taille en een wasbordje, red.), zijn ontevreden over hun spierbundels en doen er alles aan om hun ­erotisch kapitaal te versterken.” ­In het boek The Adonis Complex van Harrison Pope, Katharine Phillips en Roberto Olivardia blijkt 45 procent van de onderzochte mannen ontevreden over hun gespierdheid, twee keer zoveel als dertig jaar geleden.

Personal trainer Monique Hagenaars: ‘Ik zie veel midlife-mannen die alleen met hun bovenlichaam bezig zijn. Het is allemaal torso, borst, schouders, armen – het onderlijf interesseert ze niet.’ Beeld Jip van den Toorn

Mijn personal trainer, Monique Hagenaars, die al dertig jaar actief is in het sportwereldje, heeft het over “penopiemels”. “Ik zie veel midlife-mannen die alleen met hun bovenlichaam bezig zijn. Het is allemaal torso, borst, schouders, armen – het onderlijf interesseert ze niet. Je ziet heel veel asymmetrische mannen lopen. Als een man een lange trainingsbroek aan heeft, dan weet je het al: die traint zijn benen niet, daar zitten stokjes in. Die zitten alleen maar te pompen om een bovenlijf als Jerommeke te krijgen, terwijl ze naar zichzelf en anderen in de spiegel loeren.”

Meijeren spreekt van een stille strijd die via de spiegels van de fitness wordt gevoerd, maar ook met de rest van de wereld. “Die mannen zitten veel op hun telefoon, daar maken ze filmpjes mee”, ziet Hagenaars. “Box jumps zijn bijvoorbeeld helemaal in, dat zijn van die kussens ter hoogte van een tafel, daar springen ze op en af, dat ziet er best stoer uit. Je ziet die mannen dan hun telefoon neer- zetten en dat filmen.” En bij vrouwen is het “booty, booty, booty”, zegt ze. “Alles draait om de kont. En abs, de buikspieren. De meisjes zitten ook veel op hun telefoon, maar meer om te kijken naar influencers wier oefeningen ze precies nadoen.”

De grote populariteit van ­fitness, waarmee je hard aan je ­erotisch kapitaal kunt werken, verklaart wellicht ook waarom mensen ‘leuke activiteit, plezier’ steeds minder noemen als motief om te sporten. Als je er niet slank en gespierd van zou worden, zouden waarschijnlijk weinig mensen zich vrijwillig afbeulen in een zweethok. Fitness is volgens Meijeren bij ­uitstek een sport die gericht is op doelstellingen op de lange termijn. “Voor een slank of gespierd lichaam is toewijding nodig – werken aan je erotisch kapitaal vergt nu eenmaal tijd. Je moet er activiteiten voor opzijzetten die op korte termijn meer voldoening geven.”

Toch is het uiterlijk geen slechte motivator, merkt Hagenaars. “Het is bijna verslavend. Als je veel aan een combinatie van conditie- en krachttraining doet, verander je fysiek. Je gaat er vaak beter van uitzien. En dat is een grote motivatie om ermee door te gaan.”

Dat merk ik zelf ook. Zo zeg ik wel vooral uit doodsangst te sporten, maar ik heb nu al een paar keer bij mijn personal trainer aangegeven dat ik liever zo’n gespierde nek zou willen in plaats van die van een kalkoen. En ik aai tegenwoordig best vaak mijn bovenarmen, waarin ineens een bundeltje zit.

En zo komen er steeds nieuwe motieven bij om te bewegen. Mijn hoofd blijkt bijvoorbeeld enorm op te klaren van sporten. Ik geniet ook van het hebben van meer spieren, ik word blij van elke keer dat ik me een keer extra kan opdrukken. En het steekt ook de rest van je levensstijl aan, omdat je niet wilt dat er moeite verloren gaat. Ik laat tegenwoordig mijn hond al lopend uit, eet na het sporten een bak Griekse yoghurt en plank met collega’s tussen onze bureaus.

Niet duur

Zo zal bij iedereen de verdeling van de taart der motieven om te sporten anders verdeeld zijn en in tijd variëren. En ook per levensfase. Een van de oorzaken die bijvoorbeeld wordt genoemd voor de snelle groei van het aantal mensen dat aan fitness doet, is het verhoogde aantal echtscheidingen. Doordat een groter aantal mensen terugkeert op de datingmarkt, wordt hun verschijning belangrijker en de behoefte om aan hun ‘erotisch kapitaal’ te werken groter.

Het vreemdste motief om te sporten dat uit het onderzoek van het Mulier Instituut naar voren kwam, vond ik ‘omdat het niet duur is’. Het percentage mensen die dit noemen, neemt met de jaren wel af, maar nogal altijd zegt bijna 10 procent het.

“Waarom ben je 128 push-ups aan het doen?”

“O, het is zo lekker goedkoop.”

Zelf zou ik graag nog het motief ‘schuldgevoel opheffen’ willen ­toevoegen. Het voelt heel ­opgeruimd om je eindelijk eens een keer wél aan je voornemens te houden, in plaats van ze telkens door te ­schuiven naar het to-dolijstje van morgen. Het duiveltje dat altijd op mijn schouder zat te roepen: ‘Je moet sporten! Als je zo doorgaat, verdien je het gewoon om een enge ziekte te krijgen’, woog zo zwaar dat het me niet lukte om van die bank te komen.

Nu het monstertje weg is, spring ik er veel lichter van af.

Midas Dekkers: ’Hardlopers denken dat ze de dood kunnen wegrennen, maar het leven is niets anders dan 75 jaar lang tegenstribbelen en toch doodgaan.’ Beeld Jip van den Toorn

TIPS OM IN BEWEGING TE KOMEN

* Bewegen is het doel, maar bewustwording is het halve werk. Word je bewust van je belemmeringen om te gaan sporten. Heb je al jaren het voornemen om te gaan sporten, maar ontbreekt het je aan discipline? Bedenk dan dat die discipline ook niet meer gaat komen. Je hebt dan geen goede voornemens nodig, maar een dwangmiddel. Spreek met een vriend af om te gaan sporten, zodat je er niet ­onderuit kunt, of zoek een personal ­trainer en koop daarmee discipline in.

* Doe aan een combinatie van cardio en krachttraining, anders degenereren je spieren alsnog als een suikerklontje in een bakje water. Eet daarna eiwit, anders is een deel van je moeite voor niets ­geweest; eet op de terugweg naar huis bijvoorbeeld een ­stukje kip en thuis wat Griekse yoghurt.

* Zorg dat je gedurende de dag voldoende beweegt, anders blijf je alsnog een ­verhoogde kans op vroeg­tijdig overlijden houden. Neem de trap, loop af en toe een blokje om of zet met een groepje collega’s om de drie uur de wekker voor een minuutje ‘planken’ tussen de bureaus. Je zult merken: daarna ga je er weer met een fris hoofd tegenaan. (Out-of-officereply: ‘Ik ben even aan mijn erotisch kapitaal aan het werken, zo terug!’)

* Word je bewust van de krachten die je goede bedoelingen zullen tegenwerken, zoals de neiging je goede gedrag te belonen met een biertje of met zetelhang­gedrag. Verval niet in zelfhaat, dat werkt demotiverend. Het is juist zelfvertrouwen dat je nodig hebt om jezelf in beweging te krijgen – én te houden.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234