Vrijdag 24/09/2021

PortretSimone Biles

Simone Biles moest presteren voor Amerika. Nu leert ze de wereld: niet perfect zijn is oké

Simone Biles in 2019, in de finale op de balk op het WK atletiek in Stuttgart, Duitsland. Beeld EPA
Simone Biles in 2019, in de finale op de balk op het WK atletiek in Stuttgart, Duitsland.Beeld EPA

Perfect. Dat moest en zou gymnaste Simone Biles zijn in de ogen van Amerika, verzuchtte ze ooit. Eén mislukte sprong in Tokio blijkt nu de symbolische druppel, maar haar boodschap over mentale gezondheid gaat wel de hele wereld rond.

Volgens Time Magazine had de goede verstaander het al kunnen zien toen Simone Biles het Ariake Gymnastics Center binnenliep op dinsdag. “De expressie op haar gezicht zei alles.” Geen glimlach, wel een serieuze en zelfs getroubleerde façade. Wie dacht dat ze als aperitief een sublieme dubbele gehoekte Joertsjenko zou uitvoeren – een halsbrekende sprong die ze in mei als eerste vrouw in competitie ten uitvoering bracht – kwam bedrogen uit. Biles miste haar iets makkelijkere Joertsjenko met tweeënhalve schroef, haalde een van haar laagste scores ooit en verbaasde de wereld met een heel andere boodschap. “Ik ben klaar”, zei ze tegen een van de trainers.

“Het suckt gewoon als je met je eigen hoofd aan het vechten bent”, zei Biles nadien op de persconferentie, waarin ze duidelijk aangaf te worstelen met haar mentale gezondheid. Ook de allroundfinale laat Biles schieten “na een grondige medische evaluatie”, zo leest het statement van turnbond USA Gymnastics. Of ze volgende week deelneemt aan de individuele finales, is hoogst onzeker.

Olympische schok

Het verhaal zorgt voor een olympische schok. Simone Biles, die in Rio vier gouden medailles binnenrijfde en als de absolute ster van de Amerikaanse delegatie – of zelfs van alle atleten – naar Tokio trok om dat koude kunstje over te doen. Die onverslaanbaar leek. Die eerder dit jaar aantrad in de U.S. Classic met een geitje in haar maillot verwerkt: de GOAT, greatest of all times, van de gymnastiek.

BIO

• Geboren in 1997 in Columbus, Ohio

• Geadopteerd door haar grootvader Ron toen ze 6 was

• Zevenmalig Amerikaans kampioen en vijfmalig wereldkampioen allround

• Wint in Rio 2016 vier gouden medailles (team, allround, vloer en sprong) en één keer brons (balk)

• Getuigt in 2018 over misbruik door de Amerikaanse teamarts Lawrence Nassar

• Verlaat Nike dit jaar voor het vrouwelijke sportmerk Athleta

• Covers van onder meer Vogue en Time Magazine

• Heeft een relatie met American Football-speler Jonathan Owens

Toch komt het niet uit de lucht gevallen. Een week voor haar vertrek naar Tokio antwoordde Biles als volgt, toen The New York Times vroeg naar het gelukkigste moment in haar carrière. “Eerlijk gezegd, wellicht de vrije tijd die ik nam.” In 2017 nam Biles een sabbatjaar, waarin ze onder meer deelnam aan het programma Dancing with the Stars.

Op de persconferentie zei Biles: “Deze Olympische Spelen, ik wilde dat ik het voor mezelf deed, maar het voelde alsof ik het nog altijd voor andere mensen aan het doen was.”

Ongewenste intimiteiten

Niet iedereen reageert even begripvol op Biles’ keuze, maar tegelijk is de steun via traditionele en sociale media overweldigend, en ook andere topsporters steken Biles een hart onder de riem. Onder meer die andere Amerikaanse gigant, ex-zwemmer Michael Phelps, beaamt bij NBC hoe zwaar verwachtingen kunnen wegen op de Spelen. “Het was hard voor me om hulp te vragen.” Phelps worstelde na Londen 2012 met een depressie en suïcidale gedachten. “We zijn allemaal mensen. Niemand is perfect.”

Perfectie. Met die verwachting lijkt Biles al langer te worstelen. Vorig jaar gaf ze in een coverinterview met Vogue aan dat ze het gevoel had dat ze haar fans teleurgesteld had, omdat Amerika wil dat ze perfect is. Let wel: die uitspraak betrof geen sportieve prestatie, maar haar getuigenis over seksueel grensoverschrijdend gedrag binnen de Amerikaanse gymfederatie.

Larry Nasser misbruikte honderden vrouwelijke atletes fysiek en emotioneel. Beeld REUTERS
Larry Nasser misbruikte honderden vrouwelijke atletes fysiek en emotioneel.Beeld REUTERS

USA Gymnastics zou lange tijd weggekeken hebben terwijl Larry Nassar, een arts bij het nationale team, honderden vrouwelijke atletes fysiek en emotioneel misbruikte, zo bleek luttele weken na de Spelen in Rio. Begin 2018 kwam Biles er publiekelijk mee naar buiten dat ze slachtoffer was van ongewenste intimiteiten. In de maanden nadien sliep ze erg veel, zo zei ze in Vogue, omdat dat “het dichtst aanleunde bij de dood zonder mezelf pijn te doen”.

Biles heeft sowieso al geen evidente jeugd achter de rug. In haar eerste levensjaren in Columbus, Ohio tuimelde ze in en uit de pleegzorg, omdat haar moeder met een drugsverslaving worstelde. Soms keek ze toe hoe de kat te eten werd gegeven, en de kinderen niks. Haar grootvader Ron adopteerde Biles op haar zesde, samen met haar jongere zus Adria. Ze kwam terecht in een witte gemeenschap in Houston, waar haar talent voor grensverleggende, katachtige turnoefeningen al snel erkend werd.

Het zal haar later vier turnelementen met de naam Biles bezorgen en een berg gouden medailles. Elke belangrijke allroundfinale sinds 2013 heeft ze gewonnen, behalve op het WK in 2017 waar ze niet aan deelnam. “Simone is zo goed dat de rest alleen kan hopen om tweede te eindigen allround”, aldus haar teamgenote Sunisa Lee. Eigenlijk hoeft Biles niks meer te bewijzen.

Naomi Osaka

Waarom wringt het vandaag dan zo hard? Er is geen eenduidig antwoord, maar sowieso liet het misbruikverhaal een groot litteken achter. Hoewel het Amerikaanse Olympisch Comité investeerde in psychologische omkadering – volgens ex-Olympiër Aly Raisman was er in 2016 “geen echte toegang tot mentale gezondheidsexperts” – leeft Biles met het gevoel dat de bonden haar in de steek lieten. Ze is de enige van de slachtoffers van Nassar – of toch van degenen die daarvoor uitkwamen – die nog actief is in het Amerikaanse team.

Voor de Spelen stelde Biles dat het jaar uitstel zwaar woog, omdat ze nog een jaar langer met USA Gymnastics moest werken. Veel doekjes wond ze er niet om: ze zou de VS en alle gekleurde meisjes over heel de wereld met veel trots vertegenwoordigen. Maar: “Op het einde van de dag vertegenwoordig ik USA Gymnastics niet.”

Maya Angelou

Om met de druk aan de absolute top te kunnen blijven omgaan, is een stabiele, warme terugvalbasis volgens sportpsycholoog Jef Brouwers essentieel. “Zoiets is in topsport helaas niet evident, omdat vaak de harde wet van ‘up or out’ gehanteerd wordt”, zegt Brouwers, die het Belgische turnteam begeleidt in Tokio. Nota bene op Biles’ sleutelbeen staan sinds kort de volgende woorden getatoeëerd: ‘and still I rise’, naar een regel in het gedicht van dichteres en burgerrechtenactivist Maya Angelou.

Maar we mogen volgens Brouwers niet vergeten hoe sporters door Covid-19 “het voorspelbare element” kwijt zijn en in een routine van rigoureuze testing en veilige bubbels zijn beland. “En er zijn steeds meer mensen die 24 op 7 een mening klaar hebben en alles in twijfel trekken. Al die zaken zijn druppels die de emmer doen overlopen.”

Tennister Naomi Osaka verlaat het terrein na haar verlies van Marketa Vondrousova (Tsjechië) in Tokio. Beeld AFP
Tennister Naomi Osaka verlaat het terrein na haar verlies van Marketa Vondrousova (Tsjechië) in Tokio.Beeld AFP

Het is geen toeval dat tennister Naomi Osaka, het Japanse uithangbord van deze Spelen, op hetzelfde moment een schim van zichzelf blijkt. Na haar verloren achtste finale woensdag, stelde ze: “Ik heb het gevoel dat mijn houding niet zo geweldig was, omdat ik niet echt weet hoe ik met die ongelooflijke druk moet omgaan.” Eerder, op Roland Garros, wilde ze geen journalisten te woord staan omwille van mentale problemen, waarna de organisatie dreigde met boetes en ze opstapte. Ook op Wimbledon was ze er niet bij.

Tijdens de persconferentie een dag eerder noemde Biles Osaka “een enorme bron van inspiratie” om even een stapje terug te zetten, “zelfs op de allerhoogste toneel”. Hoewel die uitspraken ongelukkig bleken – “kijk nu naar haar, ze is terug op de Spelen en aan het domineren” – schuilt er wel een waarheid in. Kijk naar Tom Dumoulin. Die deed een stap terug, ging herbronnen en wint nu zilver in de tijdrit. Hij heeft fietsen de laatste maanden “weer als leuk ervaren”.

Nike

Of de batterij opladen voor de individuele finales op zo’n korte tijdspanne lukt, is de vraag. “Niemand weet wat er in het gemoed van Simone Biles omgaat, maar als de veer te ver is uitgerekt, krijg je dat niet ineens weer goed”, vreest Brouwers.

Of dat hoeft, is iets anders. Met de boodschap die ze nu uitstuurt, heeft ze wellicht meer impact dan met (nog) een gouden medaille. Ook daar is ze niet aan haar proefstuk toe. Biles vertelt haar landgenoten te stemmen, veroordeelt geweld tegen Aziatische Amerikanen, is vocaal over Black Lives Matter en merkt op dat elektriciteit en schoon water toegankelijker moeten zijn. In mei verliet ze sportgigant Nike, nadat het bedrijf kritiek kreeg over de manier waarop het vrouwelijke medewerkers en atleten behandelde.

In Tokio toont Biles zich kwetsbaar en menselijk. Sommigen zullen dat een zwaktebod noemen. Of je kan het zoals CNN benaderen: “This is the most GOAT thing Simone Biles has ever done.”

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234