Maandag 14/06/2021

AchtergrondFormule 1

Ontwerper Hermann Tilke: ‘Een circuit begint nooit met een wit vel’

Lewis Hamilton scheurt met zijn Mercedes over het circuit van Istanbul. Beeld AP
Lewis Hamilton scheurt met zijn Mercedes over het circuit van Istanbul.Beeld AP

Plaats je vinger op een wereldkaart met formule 1-circuits en de kans is groot dat hij landt op een ontwerp van de Duitser Hermann Tilke. Sterker: de laatste vier races van dit seizoen, te beginnen zondag in Istanbul waar Lewis Hamilton de wereldtitel kan veroveren, worden verreden op zijn banen.

Herman Tilke (65) is al een kwarteeuw de vaste circuitontwerper van de formule 1. Van de 22 circuits die de F1 vorige week zette op de kalender voor volgend seizoen komen er acht uit zijn potlood. Zijn zogenoemde ‘Tilke-dromes’ worden net zo vaak geliefd als verguisd. Vervelend? Nee hoor, zegt Tilke. Hij legt graag uit wat zijn vak inhoudt. “Want er wordt weleens vergeten dat een circuit vaak het resultaat is van compromissen.”

Toen Tilke las dat de koningsklasse was uitgekomen bij ‘zijn’ Istanbul Park om haastig een seizoen te voltooien in de coronapandemie moest hij glimlachen. De baan stond in 2011 voor het laatst op de kalender. Nooit werd gedacht dat de formule 1 er zou terugkeren. Snel na de eerste race in 2005 bleken weinig Turken bereid zich te wagen aan de reis van twee uur over overvolle wegen vanuit Istanbul naar het circuit. Met lege tribunes tot gevolg.

“Maar het circuit blijft geweldig”, zegt Tilke over de telefoon vanuit zijn kantoor in Aken, alsof hij vergeten is dat hij de strook asfalt zelf heeft getekend. Het is kenmerkend voor hoe de architect praat over zijn creaties.

Bocht acht

Een favoriet heeft hij niet. “Ik ben trots op ze allemaal”, zegt hij. Hij vindt het belangrijk om ze iets herkenbaars mee te geven. “Neem Sepang, in Maleisië. Als je dat circuit een keer hebt gezien, herken je het de volgende keer meteen weer”, zegt hij over de baan die opvalt vanwege de twee rechte stukken aan weerszijden van de hoofdtribune. “Zo hebben ze allemaal hun eigen karakter.”

Weinigen zullen hem op dat vlak tegenspreken als het gaat om Turkije, waar zondag wordt geracet. Fans en coureurs roemen met name de snelle, lange bocht acht. De auto’s rijden er feitelijk door vier opeenvolgende minibochten. Wie verkeerd instuurt, zit in de problemen. De knik kreeg vanwege zijn beruchte imago de naam Diabolica.

Niet alle maaksels van Tilke hebben zo’n alom geroemd element. De circuits in Bahrein en Abu Dhabi, die na Turkije nog resteren, worden sinds hun entree op de kalender bekritiseerd. Coureurs hebben op de relatief brede asfaltstroken alle ruimte om een fout te corrigeren. Tot ergernis van onder anderen F1-icoon Jackie Stewart liggen er rond bochten ook nog eens ruime asfaltuitloopstroken.

Hij stelde in 2011 al voor daar grindbakken van te maken, waar auto’s moeilijk uit kunnen komen. Op die manier zou een coureur meer worden 'gestraft’. Zonder zulke zaken wordt volgens Mercedes-teambaas Toto Wolff de formule 1 bloedelozer, omdat het stuurtalent van coureurs dan nauwelijks een rol speelt. Hij pleitte afgelopen week voor minder circuits die hem doen denken aan supermarktparkeerplaatsen.

Hermann Tilke poseert tussen pitspoezen in Moskou in 2016. Beeld TASS via Getty Images
Hermann Tilke poseert tussen pitspoezen in Moskou in 2016.Beeld TASS via Getty Images

Tilke is niet doof voor een dergelijke kritiek, zegt hij. “We proberen onszelf altijd te verbeteren.” Irritant vindt hij het soms wel, omdat er volgens hem geregeld wordt vergeten wat er allemaal komt kijken bij zijn ontwerpen. “Je begint nooit met een leeg, wit vel”, zegt hij.

In Turkije kreeg hij een heuvelachtig landschap op zijn bord. Tilke begon daarom met het maken van een schaalmodel van zo’n 2,5 vierkante meter van het gebied. Hij legde er viltkoord over, om een idee te krijgen van het terrein en de hoogteverschillen. Hij besloot vervolgens het circuit tegen de klok in aan te leggen, omdat het dan uitdagender bleek.

“Je hebt altijd te maken met beperkingen”, doceert Tilke. “Dat kan van alles zijn. In Turkije was het de topografie. En er zijn grenzen waarbinnen je moet werken. Een circuit van zeven kilometer zoals Spa-Francorchamps is tegenwoordig ondenkbaar. Plus: je hebt te maken met een bepaald budget. Dus voordat je überhaupt kunt beginnen met tekenen, moet je met tal van zaken rekening houden.”

Verder bepalen de wensen van de opdrachtgever voor een aanzienlijk deel het uiterlijk van een baan, zegt Tilke. “Investeerders die een permanent circuit aanleggen voor vele miljoenen willen daar meestal ook geld mee verdienen. Dus dan moeten er zo veel mogelijk auto’s en motoren op kunnen rijden. Een bocht die voor een formule 1-auto veilig is, kan voor een MotoGP-motor alleen gevaarlijk zijn. Of andersom. Dan moet je compromissen sluiten.”

Daar komt bij dat het circuit niet te listig mag zijn als de eigenaar van plan is te verdienen aan amateurcoureurs of raceclinics. Rijders of bedrijven zijn vaak huiverig voor een lastige ronde uit vrees voor schade. Tilke: “Op bijvoorbeeld een stratencircuit waarvan je weet dat er enkel formule 1-coureurs gaan rijden, kun je veel meer doen.”

Hoe meer wensen een opdrachtgever heeft, hoe meer effect dat heeft op het ontwerp. In Bahrein kan op liefst zes verschillende omlopen gereden worden. Die baan werd in 2004 namelijk aangelegd met één doel: geschikt zijn voor zo veel mogelijk raceklassen die dan als reclameborden voor het oliestaatje kunnen dienen. De formule 1 maakt dit jaar gebruik van al die verschillende opties door begin december de tweede race in Bahrein op een andere, bijna ovale omloop te verrijden. De verwachte rondetijd ligt onder één minuut.

Haas-coureur Romain Grosjean vreest alvast een onoverzichtelijke nachtmerrierace, omdat de ene na de andere auto op een rondje zal worden gezet. Het is dus de vraag of al die multifunctionaliteit goed is voor het spektakel. Voormalig F1-coureur Mark Webber twitterde ooit dat tien ronden op het smalle, snelle Mugello in Italië wat betreft raceplezier voor hem gelijkstonden aan duizend ronden in Abu Dhabi.

Veiligheid eerst

Tilke vindt dat er onterecht vaak naar zijn circuits wordt gewezen in de zoektocht naar verklaringen waarom een race saai was. De ene auto is nu eenmaal sneller dan de andere, met soms een slaapverwekkende race als resultaat. Daarnaast verandert de formule 1 voortdurend, zegt hij. Zo is zijn befaamde bocht acht op Istanbul Park aangelegd om zo lastig mogelijk te zijn. Met de grip van de huidige auto’s rijdt Max Verstappen er dit weekeinde waarschijnlijk probleemloos vol gas doorheen.

Het neemt niet weg dat Tilkes ontwerpen meestal lijnrecht tegenover geliefde banen als het Engelse Silverstone worden gezet, die al sinds het allereerste F1-seizoen in 1950 trots overeind blijven. Hij onderstreept zelf een voorliefde te hebben voor iconische plekken als Monaco, Monza of Spa. Tilke had ook graag het circuit van Zandvoort willen renoveren. Die klus werd uiteindelijk aan een Italiaanse concurrent gegund. “Maar ik denk dat de aanpassingen perfect zullen werken. Het was al een heel mooi circuit en nu is het gelukkig weer geschikt voor formule 1", zegt hij.

Tilke:
Tilke: "Een circuit van zeven kilometer zoals Spa-Francorchamps is tegenwoordig ondenkbaar."Beeld AP

Hij plaatst wel een kanttekening: iets als veiligheid speelde geen rol in 1948, toen de baan in de duinen opende. “Het is daardoor lastig een nieuw Zandvoort te bouwen. Je kunt circuits niet meer maken zoals vijftig jaar geleden”, zegt Tilke. “We worden soms bekritiseerd om bijvoorbeeld onze uitloopstroken. Dat is alleen gewoon een veiligheidseis.”

Tilke kreeg zijn eerste formule 1-klus in 1995, toen hij de Oostenrijkse A1 Ring mocht renoveren. Hij trof een getraumatiseerde sport aan, die met Ayrton Senna net zijn grootste icoon had zien verongelukken.

In die jaren draaide alles om veiligheid, zegt Tilke. “Misschien was het een beetje overdreven, iedereen was bang voor weer zo’n ongeluk. Inmiddels worden de uitloopstroken wat kleiner.” Het geeft hem meer mogelijkheden bij het tekenen van nieuwe circuits. Iets dat hij als huisarchitect van de formule 1 nog wel een tijdje hoopt te blijven doen.

Hij geniet van de uitdaging om een zo spectaculair mogelijk ontwerp te bedenken, binnen de mogelijkheden die hij krijgt. “Het perfecte circuit bestaat niet”, benadrukt Tilke. “Maar we proberen wel altijd in de buurt te komen.”

Cv Herman Tilke

Hermann Tilke werd geboren op 31 december 1954 in Olpe (Duitsland) en runt sinds 1984 zijn circuitontwerpbureau. In 1995 renoveerde hij de Oostenrijkse A1 Ring (nu de Red Bull Ring). Dat maakte indruk op voormalig formule 1-baas Bernie Ecclestone, die vervolgens Tilke aannam als huisarchitect.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234