Dinsdag 26/01/2021

PortretOlympische Spelen

Olympisch kampioene Agnes Keleti wordt 100: ‘Onvoorstelbaar wat gymnasten vandaag kunnen’

De Hongaarse Agnes Keleti woont in een flat in Boedapest.Beeld AFP

Ze overleefde de communisten en de nazi’s en deed nog radslag op haar 95ste. Morgen blaast Agnes Keleti, de oudste levende olympische kampioene, honderd kaarsjes uit. ‘De gymnasten van nu zijn acrobaten.’

“Leven is belangrijker dan medailles. Die zijn betekenisloos.” Ergens in haar lades zoekt ze voor een fotograaf haar tien olympische medailles bij elkaar. Vijf exemplaren zijn van goud. Die turnde ze op de Spelen van 1952 in Helsinki (1) en 1956 in Melbourne (4) bij elkaar op de brug, aan de grond en op de balk. Ergens moet er ook nog WK-goud rondslingeren, uit 1954. Agnes Keleti is tot op heden de meest succesvolle Hongaarse atlete op de Spelen en werd in 2002 opgenomen in de eregalerij van de internationale gymnastiekfederatie. Zelfs een asteroïde is in 2005 naar haar vernoemd.

Toch is ze de eerste om die prestaties te minimaliseren. Keleti maakte te veel mee om belang te hechten aan metaal. Als kind was ze een begaafde gymnaste en een even begenadigde celliste. “Maar die ging dood toen ik achttien was”, zei Keleti eens aan de krant The Times of Israel. “Toen ze alles van me afnamen. Ik heb erna geen cello meer aangeraakt.”

Ze, dat waren de nazi’s. Tijdens de Duitse bezetting van Hongarije in de Tweede Wereldoorlog hoorde Keleti van Poolse vluchtelingen spreken over concentratiekampen en kocht ze valse identiteitskaarten. Voortaan ging ze niet als de Joodse Agnes Klein door het leven, maar als de christelijke Yuhasz Piroshka. Ze deed klusjes als bontwerkster, als huishoudster in een nazigezinde Hongaarse familie en als arbeidster in een munitiefabriek. En ze huwde in zeven haasten met een bevriende gymnast, István Sárkány, “omdat de geruchten de ronde deden dat getrouwde vrouwen niet naar werkkampen werden gestuurd”. In 1950 gingen ze uit elkaar.

Agnes Keleti won tien olympische medailles.Beeld AP

Keleti ontsnapte aan deportatie. Haar vader Ferenc en andere familieleden hadden dat geluk niet. Hij werd op een transport naar Auschwitz gezet en bezweek daar. “Ik heb erover nagedacht hoe gruwelijk zijn dood moet zijn geweest. Voor ik thuis ben vertrokken, zei ik hem nog: ‘Papa, doe zoals ik en wacht niet.’ Maar hij zei dat hij er de kracht niet voor had, dat hij te oud was.” Haar moeder Rosza en zus Vera overleefden de oorlog wel, met de hulp van de Zweedse diplomaat Raoul Wallenberg, die hun een paspoort bezorgde dat tegen vervolging beschermde. Wallenberg redde zo het leven van duizenden Joden, maar bekocht zijn activisme later zelf met de dood.

Politiek asiel

Keleti was uiteraard getekend door de gruwel van de oorlog. In de slag om Boedapest, in de winter van 1945, haalde ze zelf de lichamen op om ze in massagraven te leggen. “Kan een mens dat ooit vergeten?” En toch moest ze door. 

Gymnastiek werd haar redding. Keleti kwalificeerde zich voor de Spelen van 1948 in Londen, maar door gescheurde enkelligamenten moest ze forfait geven. Pas als dertiger stond ze op het olympische podium, een groot contrast met de gymnasten-tieners die na haar kwamen. “Het is onvoorstelbaar wat de gymnasten vandaag kunnen. Dat is geen sport meer, maar een beroep. Vandaag zou ik nergens staan. De gymnasten nu zijn betere acrobaten dat circusartiesten.”

Tijdens de Hongaarse revolutie in 1956 gingen de grenzen even open en 250.000 Hongaren ontvluchtten hun land, onder wie Keleti. Samen met veertig andere atleten kreeg ze politiek asiel in Australië. “Ik had mijn buik vol van het communisme.” 

Na negen maanden zocht ze het weer dichter bij huis. Israël werd haar tweede vaderland. Ze begon er als leerkracht lo en trad in 1959 in het huwelijk met een collega, Robert Biro, met wie ze twee zonen kreeg, Daniel (57) en Rafael (56). Ze was ook jarenlang trainster van het Israëlische turnteam, maar ze kon haar eigen successen nooit evenaren. “Dat kon ook niet als de hele wereld twee keer per dag traint en wij drie keer per week. Ik ben mislukt in Israël.”

In 2006 overleed haar echtgenoot, pas vijf jaar geleden keerde Keleti terug naar haar geboorteland. Daar trof het persagentschap AFP haar vorig jaar in goed humeur en goede gezondheid, al mocht ze van haar dokter geen splits meer doen. “Naar het schijnt is dat slecht op mijn leeftijd. Maar ik voel me goed. De kunst is om niet in de spiegel te kijken. Zo blijf ik jong.”

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234