Zaterdag 16/10/2021

AchtergrondFC Barcelona

Na de implosie: ‘Barça kan veel van Ajax leren’

Camp Nou, Barcelona. Beeld REUTERS
Camp Nou, Barcelona.Beeld REUTERS

FC Barcelona staat er rampzalig voor, met miljardenschuld en zonder Lionel Messi. In een nieuw boek beschrijft Simon Kuper de val van de roemruchte club. Zijn advies: kijk weer naar Amsterdam.

Het was geen opzet, maar een beter moment om een boek over FC Barcelona uit te brengen bestaat er niet. De Britse schrijver Simon Kuper (51) verdiepte zich in de club en kwam tot de conclusie dat er donkere jaren op komst zijn. Op pagina 7 van FC Barcelona - Het imperium, dat deze week verscheen, slaat Lionel Messi de spijker al op zijn kop. “In werkelijkheid is er al heel lang geen sprake van een project of iets wat daarop lijkt. Ze doen maar wat en vullen al doende de gaten.”

FC Barcelona staat aan de rand van de afgrond. Zoveel werd duidelijk na een persconferentie dinsdagavond van Joan Laporta, sinds begin dit jaar weer de voorzitter van de roemruchte club. De voormalige advocaat wijst met de vinger naar het vorige bestuur onder leiding van Josep Maria Bartomeu. “Het sloeg nergens op wat ze deden. Ze keken alleen naar de korte termijn en namen enorme risico’s. Het is een grote puinhoop.”

Na ruim een decennium van hoogmoed zien we nu de val: de totale schuldenlast van Barça bedraagt 1,35 miljard euro, clubicoon Messi speelt inmiddels in Parijs. Als iemand dit zag aankomen, was het Kuper wel. “Dat de club uit elkaar zou vallen was geen verrassing”, zegt hij. “Al kwam het vertrek van Messi ook voor mij als een schok.”

Mede vanwege zijn boek is Kuper plots dé Barça-kenner. Media van over de hele wereld bellen hem voor duiding. Kuper zegt dan te verwachten dat de ploeg de komende jaren hooguit speelt voor plek vier of vijf in de competitie. “Ik geloof niet dat de gouden jaren terugkomen. Ze worden zoals Manchester United na Alex Ferguson: een grote club zonder prijzen.”

De Cruijff-connectie

In het boek toont Kuper, die ook veel over Ajax schreef, in vijf delen dat het Catalaanse FC Barcelona niet zomaar een club is, maar een uniek sociaal en cultureel fenomeen. “Real Madrid is anders gebouwd. Daar hebben ze niet het gevoel dat ze een regio moeten verantwoorden of een politiek symbool zijn. Daar hoeven ze ook niet een bepaalde manier van spelen uit te dragen. In Madrid kopen ze gewoon de beste spelers om te winnen. Simpel.”

De fascinatie voor FC Barcelona werd bij Kuper gevoed door Johan Cruijff. El Salvador, de Amsterdamse verlosser, bracht twee periodes door bij de club; eerst als voetballer (1973-1978), daarna acht jaar als trainer (1988-1996). “De meeste Nederlanders en Catalanen leerden net als ik voetbal begrijpen door Cruijff. Ik heb nooit iemand interessanter horen praten over voetbal dan hij. Niemand is de afgelopen vijftig jaar invloedrijker geweest in het voetbal.”

Johan Cruijff in Barcelona, in het seizoen 1977-1978. Beeld Photo News
Johan Cruijff in Barcelona, in het seizoen 1977-1978.Beeld Photo News

Kuper haalt in het boek Josep Guardiola aan, een van de succesvolste trainers van deze eeuw. De huidige coach van Manchester City wordt algemeen beschouwd als een leerling van Cruijff. “Vóór zijn komst was Barcelona geen voetbalkathedraal, geen schitterende kerk. We hadden behoefte aan iets nieuws. En dat heeft de tand des tijds weten te doorstaan. Het is steen voor steen door één man gebouwd, Johan Cruijff.”

Die kathedraal verbrokkelde de laatste jaren. Nadat Barcelona de Champions League in 2015 voor het laatst had gewonnen, bleven Europese successen uit. Kuper zag tijdens het schrijfproces pas de ernst van de situatie in. FC Barcelona versloeg Liverpool in 2019 met 3-0, in de eerste halve finale van het miljoenenbal. De eventuele eindstrijd tegen Tottenham Hotspur of Ajax zou een formaliteit zijn, maar Liverpool schakelde de Catalanen alsnog uit.

Wanbeleid

Wie het boek leest, ziet de huidige crisis aankomen. De club wordt langzaam uitgehold. Steeds vaker worstelt Barcelona in het Europese voetbal en de financiële problemen stapelen zich op. Daar klapt vervolgens de coronapandemie overheen.

Net als Laporta ziet Kuper een enorme puinhoop in Camp Nou. “Als je de beste club ter wereld bent, zoals FC Barcelona tien jaar geleden, word je lui. Dat is exact wat er is gebeurd. Het beleid achter de club heette Lionel Messi. Ze wilden hem tevreden houden, dan kwam het elftal vanzelf op stoom. Dat ging vijftien jaar lang goed, tot het ineens niet meer werkte.”

In de tussentijd verdiende Messi 125 miljoen euro per jaar, drie keer zoveel als de andere spelers in het rijtje met best betaalde voetballers ter wereld. Daarnaast gaf Bartomeu nog een miljard euro aan transfersommen uit voor spelers die het verschil niet wisten te maken in het blauw-rode shirt.

Kuper wijst in dit proces vader Jorge Messi aan als kwade genius. “Hij dacht dat hij een briljante zakenman was door met een rollend contract, dat elk seizoen opzegbaar was, steeds meer geld uit de club te trekken. Bartomeu zwichtte voor de druk van de vader. FC Barcelona kon uiteindelijk Messi met geen mogelijkheid meer betalen. In al die jaren was er veel meer uitgegeven dan verdiend.”

Jarenlang stonden bij Barça alle schijnwerpers op Lionel Messi, die er 125 miljoen euro per jaar verdiende. Beeld AFP
Jarenlang stonden bij Barça alle schijnwerpers op Lionel Messi, die er 125 miljoen euro per jaar verdiende.Beeld AFP

Hopen op jeugdacademie

In het huidige topvoetbal worden triomfen bepaald door salarissen. Dat is precies de reden dat Ajax de laatste jaren domineert in Nederland. In de geschiedenis van de Amsterdamse club is vijf jaar geleden een trendbreuk te zien. Na het roemloze en kansloze verlies tegen Rostov in de voorronde van de Champions League trok Ajax ineens de portemonnee voor Hakim Ziyech, die voor 11 miljoen euro van FC Twente werd gekocht.

“Dat bleek een gouden greep”, zegt Kuper. “Sindsdien durft Ajax te investeren en staan nu bijvoorbeeld Daley Blind en Dusan Tadic onder contract. Er is veel meer kwaliteit en dat betaalt zich uit in een reeks kampioenschappen. Ajax is minder voorzichtig met geld geworden, maar draait niet door. Nog steeds heeft de club de beschikking over een dikke bankrekening. Wat dat betreft kan het bestuur van FC Barcelona veel van Ajax leren.”

Aan het hek rond Camp Nou proberen fans een laatste glimp van hun idool Lionel Messi op te vangen, voor hij naar Parijs vertrekt. Beeld AFP
Aan het hek rond Camp Nou proberen fans een laatste glimp van hun idool Lionel Messi op te vangen, voor hij naar Parijs vertrekt.Beeld AFP

Die lessen kunnen volgens Kuper ook uit het voetbal worden getrokken. “Erik ten Hag is een moderne Cruijffiaan. Het spel wordt steeds verticaler en sneller. Ouderwetse buitenspelers verdwijnen, de aanval is op het midden gericht. Ten Hag volgt die evolutie met de principes van Cruijff: pressie, de bal snel veroveren en voetballen op de helft van de tegenstander. Ajax doet dat op een intelligente manier en speelt moderner dan FC Barcelona.”

Door de financiële crisis hoopt de clubleiding van FC Barcelona, naar voorbeeld van Ajax, op La Masía als vruchtbare levensader van de club. Kuper omschrijft de jeugdopleiding in de tijd van Cruijff als ‘de universiteit van de pass’. Daar is tegenwoordig weinig meer van over.

“Er is maar één succesvolle generatie van La Masía gekomen, dat was met Xavi en Andrés Iniesta,” zegt Kuper. “Teruggrijpen op de jeugdopleiding is een fantasie. Geen groep voetballers kan Messi vervangen. Het verlies is niet meer goed te maken. Jammer voor Frenkie de Jong en Memphis Depay, maar FC Barcelona gaat een sombere toekomst tegemoet.”

FC Barcelona - Het imperium, Simon Kuper, vertaald door Edwin Krijgsman en Erik de Vries, Nieuw Amsterdam, €22,99

Simon Kuper

Simon Kuper werd in 1969 in Oeganda geboren als zoon van Zuid-Afrikaanse ouders. Het gezin woonde op verschillende plekken in de wereld tot Kuper op zijn zesde naar Leiden kwam. Daar verbleef hij tot zijn zestiende, waarna hij verkaste naar Londen. Als journalist werkte Kuper, die het Nederlands nog machtig is, de afgelopen jaren voor onder meer Financial Times, Vrij Nederland en het voetbaltijdschrift Hard gras. Hij schreef verschillende boeken, onder meer over Ajax.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234