Woensdag 20/10/2021

PortretFernando Santos

‘Mijn les? In het voetbal bestaat mooi en lelijk niet’: Fernando Santos, de no-nonsense coach van Portugal

Fernando Santos. Beeld EPA
Fernando Santos.Beeld EPA

Zijn inspiratie vindt hij in de Bijbel en zijn sigaretten. Een kennismaking met Fernando Santos, de norse kampioenenmaker van Portugal. ‘Wees oprecht als de duiven, sluw als een slang.’

Die avond aan de hoofdingang van de Puskás Aréna, vlak na Portugal-Frankrijk: Fernando Santos, bondscoach van Portugal, die samen met assistent João Pinto een sigaret aansteekt om wat stoom af te laten.

Die donderdagochtend op het terras achter het teamhotel. Terwijl zijn spelers nog liggen te slapen, leunt vroege vogel Fernando Santos tegen de muur. De eerste sigaret van de dag gaat in de mond. De aansteker licht op. De nicotine geeft hem een boost.

“In mijn valies heb ik een voorraad voor een maand bij”, lachte hij voor het EK. Santos heeft al een aantal keer gezworen dat hij zou minderen, maar van zijn grootste verslaving raakt hij niet af.

“Misschien ben ik een kettingroker omdat ik zo vaak over tactiek nadenk”, zei hij ooit. “Van mij wordt verwacht de juiste oplossingen te vinden. Tijdens het roken heb ik tijd om na te denken. Dus nu begrijp je misschien waarom je me zo vaak buiten vindt.”

Uit die sigaretten rollen doorgaans weinig avontuurlijke tactische plannen. Santos is zoals zijn soms intimiderende gelaatsuitdrukking: no-nonsense.

“Ik vertel mijn spelers altijd deze simpele les”, zegt Santos. “In voetbal bestaat mooi en lelijk niet. Daar telt het resultaat. In het leven zijn er mooie vrouwen en mooie mannen. Mijn vrouw zegt me elke dag dat ik de mooiste man in de wereld ben. Dat ben ik ook, maar tegelijk weet ik ook dat ik dat niet ben. Schoonheid is perceptie. Het hangt gewoon van persoon tot persoon af.”

Graspop

Fernando Manuel Fernandes da Costa Santos (66) heeft misschien wel de langste naam van alle trainers op dit Europees kampioenschap, maar niet de bekendheid van Didier Deschamps, Joachim Löw, Roberto Mancini, Gareth Southgate, Frank de Boer of Roberto Martínez. Daar heeft de Europese titel van vijf jaar geleden weinig aan veranderd. Zijn faam kent hij vooral in eigen land en in Griekenland. Ver in de schaduw van zijn grootste speler ooit: Cristiano Ronaldo.

Naar de hallucinante beelden tijdens de EK-finale in Parijs, waar Ronaldo in zijn zegedrang zijn trainer bijna letterlijk uit beeld duwt. Ronaldo heeft na twintig minuten huilend het veld moeten verlaten – de knie sputtert tegen. Om zich toch te onderscheiden begint een winnaar in de tweede helft driftig mee te coachen. Als een kloon van de nerveuze Santos wijst en roept hij. In het slot geeft Ronaldo zijn trainer zelfs twee keer een stevige por. Alsof ze in een moshpit voor het hoofdpodium op Graspop staan. Met zijn gestes kaapt Ronaldo alle aandacht weg bij de architect achter het succes.

“Omdat ik al zoveel instructies moest geven, had ik Ronaldo gevraagd om zich over Quaresma te ontfermen en hem bij te sturen”, reageerde Santos met klasse. “Hij was gewoon nerveus.” Op geen enkel moment voelt Santos zijn gezag ondermijnd door zijn beste speler. De commandant laat het zonder slag of stoot passeren. Deel van zijn persoonlijkheid. Santos staat met beide voeten in het leven.

Het hotel van James Bond

Sinds het begin van zijn carrière in het voetbal is hij de spagaten gewend. Als bescheiden verdediger doorloopt hij in de jaren 60 de jeugdreeksen van Benfica, maar omdat hij niet het grootste talent is, volgt hij de raad van zijn vader. Zelfs na zijn doorbraak bij eersteklasser Estoril blijft hij studeren. Hij behaalt een universitair diploma, als ingenieur in de elektrotechniek.

Na een jaar bij Maritimo Funchal op Madeira, het geboorte-eiland van Ronaldo, keert hij terug naar Estoril. Hij wil dichter bij zijn zieke moeder zijn. Bij zijn transfer staat hij erop dat hij ergens een job als ingenieur krijgt. Zijn voorzitter krijgt het voor mekaar.

Hij wordt de technische baas in het Hotel Palacio, een beroemd vijfsterrenhotel in de Portugese badstad Estoril. James Bond was er ooit te gast. Het hotel figureert als decor in His Majesty’s Secret Service uit 1969, de laatste Bond voor Sean Connery in de rol van 007 kroop. In Hotel Palacio leert hij, met 30 medewerkers onder zich, organiseren.

Op 43-jarige leeftijd, wanneer Porto hem een trainersjob aanbiedt, vraagt hij onbetaald verlof aan. In 2016, wanneer hij zijn grootste triomf beleeft in Frankrijk, staat hij nog altijd op de werknemerslijst van het hotel met een kruisje achter de naam. Hij blijft een man van het huis.

Mattheüs 10:16

Als trainer staat Santos bekend om zijn dictatoriale trekjes. Hij wil bijvoorbeeld dat spelers samen ontbijten, lunchen en dineren, en niemand de tafel verlaat voor zijn aanvoerder aan hem toestemming heeft gevraagd. Aan die discipline voegt hij ook een human touch. Met zijn charisma, humor en ironie houdt hij de sfeer erin.

“Toen ik in Griekenland aan de slag ging, kende ik de gewoontes van het land nog niet”, zegt Santos. “Omdat uit studies blijkt dat training in de ochtend bevorderlijk is, schreef ik op het bord in de kleedkamer dat de spelers om 8 uur op de club moesten zijn. Ongebruikelijk in Griekenland. De belangrijke spelers probeerden me duidelijk te maken dat dit not done was. Ze haalden aan dat er veel verkeer was en ze er nooit op tijd zouden raken. Dus wiste ik die 8 uur van het bord en verving die door 7 uur: ‘Dan sta je zeker niet vast in de file’. Je had hun gezichten moeten zien.”

Met regelmaat haalt de diepgelovige Santos ook inspirerende quotes uit de Bijbel. Als hij op de ochtend van een match niet in de mis raakt, leest hij verzen.

Op 10 juli 2016, de dag van de EK-finale, bladert hij toevallig door het evangelie van Mattheüs. Bij 10:16 houdt hij even halt.

“Ik stuur jullie erop uit als schapen onder wolven. Wees zo oprecht als de duiven, zo sluw als een slang. Die vers sprong eruit. Ik voelde meteen: dit is de manier waarop we Europees kampioen zullen worden. Ik heb de regel ook in mijn speech gebruikt. Het was de sleutel voor die confrontatie met Frankrijk.”

Santos’ missie is duidelijk. Met de hulp van God wil hij Rode Duivels uitdrijven.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234