Zondag 17/11/2019

Portret Eliud Kipchoge

Marathonheld Eliud Kipchoge: hoe dieper de pijn, hoe groter de glimlach

De Keniaan Eliud Kipchoge spreekt de pers toe in Den Haag. Beeld AFP

Als hij praat, fluistert hij. En zichzelf op de borst slaan? Hij deed het in Wenen, maar niet uit opschepperij. De Keniaan Eliud Kipchoge had er nochtans alle reden toe: sinds zijn 1u59:40 op de marathon, vorige week, is hij een wereldster.

In het hoofdkantoor van sponsor Nationale-Nederlanden in Den Haag wandelt Eliud Kipchoge (34) samen met zijn begeleiders naar de uitgang. Hij oogt dinsdagmiddag, halfvijf, vermoeid na een lange dag interviews. Niemand van de werknemers van de verzekeraar slaat acht op de donkere man in zijn zwart-witte trainingspak. Ze willen naar huis, hun trein halen.

Het stille afscheid van Nederland – buiten draait de motor al van de taxi die hem naar Schiphol zal brengen – staat in schril contrast met de loftuitingen die hem ten deel vielen nadat hij vorige zaterdag in Wenen het onmogelijke had gepresteerd: de marathon onder de twee uur lopen (1u59:40). Aan de finish stond de vicepresident van Kenia klaar. Later volgden op sociale media felicitaties van onder meer de Engelse voetbalclubs Manchester City en Tottenham Hotspur.

De mooiste tweet kwam van Barack Obama. De oud-president van de Verenigde Staten, die een Keniaanse vader heeft, noemde Kipchoge – samen met zijn landgenote Brigid Kosgei, die een dag later het wereldrecord op de marathon voor de vrouwen verbeterde – inspirerende voorbeelden van mensen die dankzij volharding erin slagen om de lat telkens weer net een beetje hoger te leggen. Kipchoge antwoordde dat hij Obama graag zou ontmoeten om te praten over een vreedzame wereld.

Kipchoge weet in de slotmeters in Wenen dat het officieuze marathonrecord binnen is. Beeld REUTERS

De recordpoging van Kipchoge werd wereldwijd in tweehonderd landen uitgezonden, 120.000 toeschouwers stonden in Wenen langs de kant van de weg om hem aan te moedigen. Eliud Kipchoge – letterlijk vertaald: geboren (kip) nabij graanschuur (choge) – is sinds vorige week zaterdag een wereldster, de Usain Bolt van de lange afstand. Maar tegenover dat sterrendom staat een sober leven als atleet, afgezonderd van de buitenwereld. “Ik heb baat bij een serene omgeving, zonder veel afleiding”, zegt hij.

Kipchoge verlaat elke maandagochtend zijn vrouw en drie kinderen om naar het trainingskamp in Kaptagat te gaan, op 2.500 meter hoogte, een halfuur rijden van zijn woonplaats Eldoret. Pas op zaterdag keert hij terug. Shortcuts naar succes bestaan niet, weet hij. Zijn eerste training begint om halfzes. En snelste man op de marathon of niet, ook Kipchoge boent in het kamp wc’s schoon of wiedt het onkruid in de tuin. Pas sinds een paar jaar stroomt er warm water uit de kraan in Kaptagat.

Denk onbegrensd

Met zijn record in Wenen wilde Kipchoge een boodschap aan de wereld meegeven: denk onbegrensd. Dat er een debat ontstond over de manier waarop zijn tijd tot stand kwam, met behulp van verende sportschoenen, 41 gangmakers en een laserstreep die het juiste tempo aangaf, deert hem niet. Uiteindelijk waren het zijn benen die over het gladde asfalt van Wenen raasden. “Kritiek zal er altijd zijn”, zegt hij. “Dat kun je niet voorkomen. Maar je kunt je er wel voor proberen af te sluiten zodat het niet in je hoofd gaat zitten.”

Gevraagd naar zijn inspiratiebronnen noemt hij Roger Bannister en zijn trainer Patrick Sang. De eerste is een Britse atleet die als eerste de mijl onder de vier minuten liep, de tweede is de zilverenmedaillewinnaar op de steeplechase op de Spelen van Barcelona (1992) en al twintig jaar zijn begeleider. Ze komen uit hetzelfde dorp. Meermaals noemde Kipchoge Sang zijn tweede vader.

Zijn echte vader stierf jong. Kipchoge kent hem alleen van foto’s. Hij is opgevoed door zijn moeder, een kleuterjuf die Sang nog als leerling had. Dagelijks liep hij naar school: tien kilometer heen, tien kilometer terug. Daarmee legde hij onbewust de basis voor zijn hardloopcarrière. Om wat geld bij te verdienen voor het gezin verkocht hij melk op de markt.

Atletenbegeleider Jos Hermens kent Kipchoge al sinds 2001, maar zegt dat hij nooit echt heeft kunnen doordringen tot zijn pupil. “Eliud is geen open boek zoals Haile Gebrselassie, die zo zijn zielenroerselen op tafel gooit. Hij heeft een groot hart, maar gebruikt niet veel woorden.”

Vlak voor de finish in Wenen klopte Kipchoge zich opzichtig op de borst. Geen opschepperij, zegt Hermens. Het was onbewust een gebaar naar de wereld. “Vanaf jonge leeftijd was hij verantwoordelijk voor zichzelf. Dat heeft hem gevormd, dat kan niet anders. Ik zag iemand die zei: ik heb moeten knokken voor mezelf, maar hier ben ik dan. Dit record is mijn levenswerk.”

Kipchoge’s moeder Janet Rotich moedigt haar zoon aan vanuit Kapsisiywa, Kenia. Beeld AP

Met zijn spitse hoofd en door het kalme, zachte praten heeft Kipchoge de uitstraling van een wijs man, al kan Hermens hem soms nauwelijks verstaan. “Maar als hij ergens binnenkomt, vult hij de ruimte. Dat is het mysterieuze aan hem. Gewoon door te zijn is hij een groot man.”

De Nederlandse atletenmanager noemt zijn pupil ‘de stille filosoof.’ Graag citeert Kipchoge uitspraken uit boeken of praat hij in wijsheden zoals: “Het beste moment om een boom te planten was 25 jaar geleden. Het tweede beste moment om een boom te planten is nu.”

Zijn favoriete boek is De zeven eigenschappen van effectief leiderschap van Stephen R. Covey, een dertig jaar oud zelfhulpboek waarvan ruim 25 miljoen exemplaren zijn verkocht. Vanaf zijn vijftiende, toen Kipchoge stopte met school, begon hij boeken te verslinden. Het vele lezen helpt hem naar eigen zeggen ook in de marathon. “Kennis geef vertrouwen. Ik leer over hoe mensen denken in de wereld.”

Niet ontsporen

Veel van zijn landgenoten die uitblonken op de lange afstand gingen ten onder aan de roem. Tweevoudig wereldkampioen William Konchellah werd in 2005 veroordeeld voor verkrachtingen, seksuele uitbuiting van een kind en een drugsmisdaad. Henry Rono, die in 1978 in tachtig dagen vier wereldrecords liep, raakte verslaafd aan de drank, belandde in de gevangenis en ging werken als pompbediende en kruier op een vliegveld.

Helemaal slecht liep het af met Samuel Wanjiru, de olympische kampioen op de marathon van Peking (2008). Hij raakte verslingerd aan drank en vrouwen. Drie jaar na zijn olympische zege overleed Wanjiru onder verdachte omstandigheden na een val van het balkon van zijn huis na een ruzie met zijn vrouw.

Bang dat Kipchoge het spoor bijster zal raken is Hermens niet. “Ab-so-luut niet. Daarvoor is Eliud veel te verstandig. Veel Ethiopische atleten willen snel oogsten. Het enige wat Eliud heeft gekocht is, geloof ik, een boerderijtje. Tijden veranderen ook. Van alle atleten die Sang onder zijn hoede heeft gehad, is nog nooit iemand ontspoord.”

Nadat Dennis Kimetto in 2014 in Berlijn 2u02:57 had gelopen, behoorde Hermens tot de eersten die serieus gingen nadenken over een tijd onder de twee uur. Een team van wetenschappers werd geformeerd en sportmerken ontwikkelden een hightech hardloopschoen. Twee jaar terug, op het circuit van Monza, mislukte de poging van Kipchoge om de grens te slechten, hij kwam 26 seconden tekort. Maar het gaf hem genoeg zelfvertrouwen voor een herkansing.

Met behulp van verschillende hazen loopt Kipchoge naar 1u59:40. Beeld EPA

Hoe dieper de pijn, des te groter zijn glimlach; mentaal is hij ijzersterk. “Ik blijf mezelf altijd uitdagen”, antwoordt Kipchoge op de vraag waarin hij verschilt van andere atleten. Over het leven in de spotlights zegt hij: “De enige manier om succesvol te zijn is door simpel te leven en de roem te laten voor wat die is. Die gaat me niet helpen om harder te lopen.”

Sinds 2013 liep Kipchoge twaalf marathons (en won er elf, waaronder de olympische marathon in 2016). Hermens merkte ooit op dat de gemiddelde marathonloper ongeveer tien marathons in zich heeft voordat hij op raakt. “Daar sta ik nog steeds achter”, zegt hij. “Maar Eliud is niet gemiddeld. Het eindpunt is nog niet bereikt, dat haal ik ook uit de gegevens die we van hem hebben. Hij heeft altijd geduldig het juiste pad bewandeld. Hij is zelden geblesseerd. En als hij dat is, schikt hij zich in dat lot. Geduld kenmerkt zijn leven.”

Eén regel is heilig: tijdens trainingen gaat hij nooit verder dan 80 procent. Voluit lopen bewaart Kipchoge exclusief voor wedstrijden. In Wenen sprintte hij zelfs na de finish nog door, om recht in de armen van zijn vrouw Grace te vliegen. Na afloop moest hij een dopingcontrole ondergaan, net als zijn 41 tempomakers.

Recordjacht

Nu begint de jacht op de limiet van twee uur in een gewone marathon. Het officiële wereldrecord staat nu op 2u01:39, ook op naam van Kipchoge. Hij verwacht niet dat hij zelf de barrière zal slechten door nog honderd seconden harder te lopen. “Ik heb deuren geopend voor anderen.”

Volgens hoogleraar Bert Blocken van de TU Eindhoven, die ook betrokken was bij het record in Wenen, zal het pas rond 2030 zover zijn. De 69-jarige Hermens denkt eerder. “Dat ga ik nog wel meemaken in mijn leven. Dat zou Eliud kunnen zijn, ja. Maar zijn opvolgers staan ook al klaar.”

De komende drie weken gaat Kipchoge helemaal niets doen. Hij wil tijd inhalen met zijn gezin. In Kenia gaan ondertussen stemmen op om hem president van het land te maken. Zou hij, net als Obama, de politiek willen gebruiken om zijn boodschap om zonder limieten te denken te verkondigen? Kipchoge lacht vriendelijk, maar wuift de suggestie weg. “Via sport heb ik de wereld al een stukje mooier gemaakt. Dat is voor nu genoeg. Ik ben atleet.”

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234