Woensdag 30/11/2022

AchtergrondWielrennen

Extreme hitte komende dagen in Tour. Dit kan het doen met een lichaam: ‘Niet veel gescheeld of het was voorbij voor mij’

Zimmermann Georg zoekt afkoeling na een rit in de Tour de France. Beeld Photo News
Zimmermann Georg zoekt afkoeling na een rit in de Tour de France.Beeld Photo News

Europa kreunt onder een hittegolf en ook in de Tour de France gaat het kwik deze week flink de hoogte in tot 35 en mogelijk zelfs 40 graden. Bij Quick-Step Alpha Vinyl-renner Pieter Serry (33) brengt die voorspelling nare herinneringen naar boven aan toen hij in 2013 de dood in de ogen keek door oververhitting in Ronde van Californië. ‘Je kon een ei bakken op het asfalt die dag. Het heeft niet veel gescheeld of het was voorbij voor mij.’

DMM

Het wordt deze week puffen in de Tour. Bij de start in Albertville vandaag klimt het kwik al snel boven de 25 graden. Onderweg zal de temperatuur – in de valleien althans – boven de 30 graden uitstijgen. Morgen hetzelfde liedje, op weg naar Alpe d’Huez zou er in de dalen zelfs sprake zijn van 35 graden Celsius. En de tropische hitte gaat zo wel even verder. Vrijdag en zaterdag – in de etappes naar Saint-Étienne en Mende – worden gelijkaardige temperaturen verwacht. Zondag zou het hoogtepunt bereikt worden: in finishplaats Carcassonne wordt 36 graden voorspeld. Sommige weerradars melden dat de temperaturen zelfs 40 graden kunnen aangeven. Op de bergtoppen is het natuurlijk een pak koeler, maar daartussen wordt het zweten, zweten en nog eens zweten.

Bij Quick-Step Alpha Vinyl-renner Pieter Serry (33) brengen die voorspellingen nare herinneringen naar boven. Straffer dan zijn getuigenis wordt het ook niet. Daarom integraal het verhaal van zijn opgave in de Ronde van Californië op 13 mei 2013. In een etappe waar de thermometer 45 graden aangaf, liep het helemaal mis.

“Het was een rit van 200 kilometer en mijn eerste jaar bij de ploeg van Patrick Lefevere”, begint Serry zijn verhaal. “We zaten op 1.000 meter hoogte, maar het was door die droge hitte alsof je constant tegen een warme haardroger aan reed. Na een afdaling van 20 kilometer bleek het in het dal nog warmer te zijn. Wat volgde waren nog 6 zware kilometers bergop. Maar ik kan er me maar de eerste drie van herinneren, daarna ging het licht uit.”

Karton

“Ik weet niet goed wat er fout liep. Ik werd vooruitgeschreeuwd door Wilfried Peeters in de volgwagen toen ik op kop reed van het peloton. Door de hitte kon ik me niet zo goed meer concentreren. Ik moet daar ergens de fout gemaakt hebben om in plaats van naar een energiereep met suikers eentje met cafeïne te grijpen. Dat werkt extra vochtafdrijvend. Ik zat zodanig ver dat ik niet goed meer doorhad waar ik reed.”

“Op 200 meter van de aankomst ben ik van mijn fiets gevallen en stuikte ik samen met nog een paar andere renners in. Ik had het steeds moeilijker om mijn armen en benen te bewegen. Het asfalt was ook kokend heet, je kon er makkelijk een ei op bakken. Ik heb het geluk gehad dat ze meteen karton onder mijn lichaam schoven. Een andere renner die ineen was gestuikt heeft er lelijke brandwonden aan overgehouden.”

“De medische staf heeft me meteen afgekoeld met ijsblokjes. Die plaatsten ze onder mijn oksels en aan mijn liezen. Meteen daarna hebben ze me in de auto gezet met de airco volle bak op. Dat is mijn geluk geweest. Het duurde 20 minuten tegen dat er een ambulance was, daarna legden ze me aan een infuus en was ik er vrij snel weer door.”

“Althans, dat dacht ik. Ze vroegen me op weg naar het ziekenhuis om rustig in- en uit te ademen. Voor mij leek het rustig, maar blijkbaar was ik aan het hyperventileren. Ze brachten me over naar een ziekenhuis waar ik verder opgevolgd werd en weer helemaal op mijn positieven kon komen. (lacht) Een tijdje later kreeg ik nog telefoon uit de VS dat er een rekening zou komen van 6.000 dollar.”

“Na dat voorval kon ik gelukkig snel weer koersen, enkele weken later in de Dauphiné. Gelukkig, want één van de andere coureurs die ineen was gestort (Mauro Da Dalto, red) heeft na die Ronde van Californië nooit meer gekoerst. Ja, het heeft toen niet veel gescheeld of het was ook voor mij voorbij.”

Mauro Da Dalto tijdens de bewuste rit naar Palm Springs. Hij zou nooit meer koersen nadien. Beeld Photo News
Mauro Da Dalto tijdens de bewuste rit naar Palm Springs. Hij zou nooit meer koersen nadien.Beeld Photo News

Oververhitting

Marc Geenen, woordvoerder van de Vereniging voor Sport- en Keuringsartsen en Head of Science van Perform2Achieve (een bedrijf dat sporters wetenschappelijk begeleidt), legt uit wat er aan de hand was. Serry was oververhit en gedehydrateerd. “Oververhitting is een onderschat probleem. Het kan zelfs optreden bij 16 graden. Het lichaam produceert door inspanningen meer warmte dan het kan afvoeren. Dat kan zo zijn bij slechte ventilatie of door een te hoge omgevingstemperatuur. Oververhitting is dus niet per se afhankelijk van de zon.”

Serry beseft zelf dat hij geluk heeft gehad en dat weet Geenen ook. “Mensen kunnen doodgaan of in coma vallen door oververhitting. Bij een hitteberoerte kan orgaanfalen optreden. In de sportwereld zien we soms overlijdens na een hartstilstand. Ik vind dat daarbij weinig de link wordt gelegd naar sporten in de hitte. Het is moeilijk hard te maken, maar een deel van die hartstilstanden zijn onrechtstreeks het gevolg van oververhitting.”

Tom Teulingkx (l) en Marc Geenen (r) van de Vereniging voor Sport- en Keuringsartsen. ‘Oververhitting is een onderschat probleem. Het kan zelfs optreden bij 16 graden. Oververhitting is dus niet per se afhankelijk van de zon.’ Beeld Photo News
Tom Teulingkx (l) en Marc Geenen (r) van de Vereniging voor Sport- en Keuringsartsen. ‘Oververhitting is een onderschat probleem. Het kan zelfs optreden bij 16 graden. Oververhitting is dus niet per se afhankelijk van de zon.’Beeld Photo News

Het onderschatte belang van drinken

Hoe voorkomt ons lichaam dat het oververhit raakt in de eerste plaats? “Normaal houden we de hitteproductie en onze lichaamstemperatuur op peil door te zweten. Het vocht op onze huid verdampt en dat onttrekt warmte aan het lichaam. Zweten zorgt in principe dus voor afkoeling, maar het brengt in sommige gevallen problemen met zich mee”, vertelt Geenen.

“Ten eerste is er risico op uitdroging door vochtverlies. Dat kan heel ver gaan. Een normale mens kan tussen de 100 ml en 8 liter vocht op één etmaal verliezen. Topsporters kunnen bij hoge hitte anderhalve liter water per uur verliezen. Op een dag in de Tour kan dat gaan over 12 à 13 liter. Dat betekent dus ook dat een renner in theorie 13 kilogram kan afvallen in een bergrit.”

Voldoende drinken is dus belangrijk. “Voeding in de sport is een fetisj geworden. Ik wil de rol van diëtisten niet teniet doen, maar er komen bij het sporten veel sneller problemen door slecht te drinken dan door slecht te eten. Mensen rekenen te veel op hun dorstgevoel of ze kijken naar de kleur van hun urine. Hoe donkerder die is, hoe meer kans op dehydratatie en uitdroging”, aldus Geenen.

Maar eens je die symptomen ziet, is het doorgaans te laat. “Als die symptomen optreden bij het begin van een wedstrijd, dan is het veel te laat. Je mag nog zoveel drinken als je wilt, je krijgt dat nooit meer gecompenseerd. Daarom is het belangrijk om een paar uur of een dag van tevoren goed te drinken en te zorgen dat je optimaal gehydrateerd aan de start verschijnt. Daarna is het kwestie om voldoende aan te vullen.”

Gele trui Pogacar tijdens rit 7, afgelopen donderdag.  Beeld Photo News
Gele trui Pogacar tijdens rit 7, afgelopen donderdag.Beeld Photo News

Zouten

Alleen water drinken om het vochtverlies bij warm weer op te vangen volstaat niet. Sporters wisselen water af met sportdranken om hun elektrolytenniveau aan te vullen. “Want het tweede probleem bij zweten is dat er naast vocht ook elektrolyten (zouten) verloren gaan”, gaat Geenen verder.

“Atleten krijgen soms een zoutbaard of bij renners zie je op een zwarte broek een flinke zoutafzetting. Hun huid voelt dan soms ook aan als schuurpapier. Het is in die zin belangrijk voor topsporters om zweetanalyses of speekseltesten te doen, zodat er een persoonlijke aanpak is – zelfs binnen de teams – om het vocht- en elektrolytenverlies binnen de perken te houden. Er zijn namelijk veel persoonlijke verschillen.”

Tot wat kan al dat zoutverlies leiden? “Natrium en kalium zijn twee elektrolyten en die zijn verantwoordelijk voor de zenuwoverdracht. Bij te veel verlies van die zouten treedt er desoriëntatie en gebrekkige coördinatie op. Het lichaam reageert niet meer goed op wat de hersenen bevelen. Sporters gaan zwalpen en hebben moeite met het behoud van hun coördinatie. Het is moeilijk om dat hard te maken, maar er bestaat wel degelijk een verband met valpartijen en spierblessures.”

De zoutafzetting op het linkerbeen van Tiesj Benoot Beeld BELGA
De zoutafzetting op het linkerbeen van Tiesj BenootBeeld BELGA

Nylonkousen

Even recapituleren: warme temperaturen en/of zware inspanningen leiden tot vocht- en zoutverlies. Dat brengt bij gebrekkige opvolging dan weer uitdroging, oververhitting en spierkrampen met zich mee. In extreme gevallen treedt een verminderde coördinatie, orgaanfalen of zelfs hartritmestoornissen op. Het is dus oppassen geblazen bij sporten in warm weer.

Pieter Serry: “Na die episode in de Ronde van Californië ben ik uitvoerig getest geweest in een warmtekamer van de Bakala Academy aan de KU Leuven. Daar bleek toch wel dat ik vooral goed op mijn zoutinname moet letten. Sindsdien weet ik dat ik voor een wedstrijd in warmer weer mijn voorraad elektrolyten maximaal moet aanvullen voor de start van de koers.”

null Beeld EPA
Beeld EPA

“Er is onderbewust toch wel een en ander blijven hangen. Ik weet nu heel goed dat je in principe één bidon per uur moet drinken. Maar sinds 2013 probeer ik altijd met twee bidons rond te koersen. Als er één leeg is en de tweede is maar halfvol meer, dan laat ik me uitzakken naar de volgwagen. Sommigen lachen dan eens dat ik daar weer ben, maar het is sinds die keer in Californië sterker dan mezelf.”

Voldoende drinken en zouten aanvullen is dus belangrijk, maar wat kunnen renners nog doen om oververhitting en de daarmee kwalijk gepaarde symptomen tegen te gaan? “Er zijn trucs genoeg”, zegt Serry. “Eerst en vooral is het belangrijk te weten wat voor jou van toepassing is. Daarom doen we soms zweetanalyses en speekseltesten binnen de ploeg om te zien wie vatbaarder is voor zout- of vochtverlies.”

Hittebestendige pakken, ijsvesten. IJsbaden voor en na de koers. Het hoofd letterlijk koel houden door er water over te gooien. Ook dat zijn allemaal zaken die helpen, zegt Serry. “En dan nog één van de favorieten. (lacht) Nylonkousen. Die worden volgestoken met ijsblokjes en brengen we onder de helm aan. Het gesmolten ijswater loopt dan over onze rug naar beneden en houdt ons koel. Aan het eind van een koers heb ik soms meer nylonkousen verzameld dan mijn vrouw er in de kast heeft liggen.”

Pieter Serry in 2017. Beeld BELGA
Pieter Serry in 2017.Beeld BELGA

Hoe werkt een speekseltest en een zweetanalyse?

“Het is belangrijk om per sporter een specifieke benadering voorop te stellen”, vertelt Marc Geenen. “Er zijn zoveel verschillen tussen atleten onderling. De ene verliest bijvoorbeeld meer elektrolyten dan de andere bij het zweten. Om die aanpak per atleet te gaan bepalen, kunnen speekseltesten of zweetanalyses uitgevoerd worden. Belangrijk is om de atleten op alle momenten te testen, dat wil zeggen: voor, tijdens en na hun inspanning. Zo kan het hele transpiratiemodel van een sporter in kaart worden gebracht. Een zweettest is vrij simpel af te nemen. Dat gebeurt met een klever aan de binnenkant van de elleboog die zweet verzamelt. Via die klever kan men een natriumbepaling gaan doen en zo lukt het om een idee te krijgen hoeveel elektrolyten een sporter verliest tijdens inspanningen bij een bepaalde temperatuur.”

“Een andere optie én veruit de makkelijkste is een speekseltest. Bij Perform2Achieve gebruiken we daarvoor een handig apparaatje: de MX3-Lab. Speeksel heb je altijd. De MX3-Lab gaat simpelweg de dikte van de vloeistof in het speeksel meten. Het resultaat wordt uitgedrukt in milli-osmol. Hoe lager die waarde ligt, hoe beter je gehydrateerd bent. Hoe hoger de waarde, hoe dikker het speeksel is en hoe erger de dehydratatie. De resultaten zijn verbonden aan een gigantische database met duizenden meetresultaten, maar we raden gebruikers aan om een baseline-meting te doen op een rustige dag. In de toekomst kunnen die atleten dan de vergelijking maken met zichzelf en een heel persoonlijke aanpak uitrollen.”

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234