Maandag 28/11/2022

PortretSerena Williams

En toen werd tennis sexy, streetwise en modebewust: hoe Serena Williams haar sport voorgoed veranderde

null Beeld DM
Beeld DM

Speelt Serena Williams met de US Open haar laatste toernooi? Zo ja, laat ze een sport achter die ze zelf ingrijpend heeft veranderd. En niet alleen sportief: mondig en modebewust ging ze de conservatieve tenniswereld te lijf.

Vanessa Friedman / The New York Times Magazine

Toen Serena Williams (40) maandag op het hardcourt van de US Open stapte voor wat misschien wel haar allerlaatste toernooi zou worden, deed ze dat in een korte zwarte (tennis)jurk met doorschijnende mouwen, een rok met zes lagen – een laag voor elke US Open-titel die ze won – en een top met glitterende sterrenhemel. Een jurk, kortom, die paste bij het afscheid van een superster. En die outfit was wel degelijk op zijn plaats, op verschillende manieren. Als je geen aandacht hebt voor de symboliek ervan, mis je het punt.

Williams had het einde van haar carrière per slot van rekening niet aangekondigd op ESPN of in Sports Ilustrated of Tennis Week, maar wel middels een essay in het septembernummer van Vogue. Hier en daar in de sportwereld werd die keuze, en al zeker de begeleidende fotoreeks van Williams in een reeks avondjurken, op gefronste wenkbrauwen onthaald, maar eigenlijk had het niemand mogen verrassen.

Sinds ze in 1995 professioneel tennisster werd, heeft Williams de manier waarop ze voor de dag kwam altijd heel effectief uitgespeeld als een wapen om verandering te bewerkstelligen. Wat ze droeg werd even zorgvuldig geperfectioneerd en geïntegreerd in haar spel als een service of een forehand. Ze smashte hindernissen opgeworpen door ras, leeftijd en achtergrond aan diggelen, net zoals de oude kledingcodes van het tennis.

Williams’ plannen overstegen altijd die van de sport, en die ambitie zat duidelijk vervat in de beeldtaal die ze creëerde. Het was altijd meer dan een extra streepje hier, een beetje neon daar. Het ging altijd over zelfontplooiing, over de uitbreiding van de definitie van wat haalbaar was, op ontelbare manieren – fysiek, professioneel – en wie dat mocht bepalen.

Een beeld uit de Nike x Serena-collectie. Beeld Nike
Een beeld uit de Nike x Serena-collectie.Beeld Nike

Haar tennisgarderobe was een “visuele manifestatie van haar spelplezier, haar energie en haar grensoverschrijdende mentaliteit”, zegt Gabriella Karefa-Johnson, de redacteur die de Vogue-shoot stylede. Wat ze droeg was er zorgvuldig op gericht het duidelijke punt te maken “dat vrouwen gezien mogen worden”, zegt Tania Flynn, vicedirecteur vrouwenkleding bij Nike.

Als zeldzame zwarte vrouw in het tennis – een vrouw bovendien met een voorgeschiedenis en een lichaam dat niet beantwoordde aan de heersende mythologie in de sport – besefte Williams “hoeveel ogen en hoeveel camera’s op haar gericht waren”, zegt John Hoke, hoofdontwerper bij Nike, die al bijna twintig jaar met haar samenwerkt.

“En als ze toch zoveel aandacht zou trekken”, zegt Gerald Marzorati, auteur van het boek Seeing Serena uit 2021, “dan was haar houding: ik ben liever het onderwerp van die aandacht dan het lijdend voorwerp.”

Als mensen toch zouden kijken en oordelen, kon ze die kritische blik niet alleen gebruiken om haar tenniscarrière vooruit te helpen, maar evengoed om het speelveld voor iedereen te veranderen. Haar racket was één manier om dat te doen. Haar kleding een andere.

Kralen en vlechtjes

Toen Williams en haar oudere zus Venus hun opwachting maakten in de topsport, zat vrouwelijke tenniskleding, net zoals het tennis zelf, nog helemaal in de greep van de traditie. Vrouwentennis werd geassocieerd met het verouderde beeld van blonde meisjes met paardenstaart die over het tennisveld dartelden, gekleed in heel korte ‘rokjes’ of ‘kleedjes’ die nog sterk deden denken aan de lange jurken die vroeger gedragen werden.

Tennis was een sport waarin genderclichés bijzonder welig tierden (vergeet niet dat vrouwelijke spelers tot diep in de 20ste eeuw een soort babydolls onder hun neprokjes droegen), én het was een witte sport. Letterlijk, in het geval van de All England Lawn Tennis and Croquet Club, ook bekend als Wimbledon, waarin de kledingvoorschriften ook de kleur van de kleding specificeerden. Het was, zegt Richard Thompson Ford, hoogleraar aan Stanford Law School en auteur van Dress Codes: How the Laws of Fashion Made History, “een extensie van de countryclub. En de kleding weerspiegelde dat.”

Tijdens de huidige US Open, mogelijk haar laatste tornooi, verscheen Williams al in een korte zwarte tennisjurk met doorschijnende mouwen, een rok met zes lagen – een laag voor elke US Open-titel die ze won – en een top met glitterende sterrenhemel. Beeld Photo News
Tijdens de huidige US Open, mogelijk haar laatste tornooi, verscheen Williams al in een korte zwarte tennisjurk met doorschijnende mouwen, een rok met zes lagen – een laag voor elke US Open-titel die ze won – en een top met glitterende sterrenhemel.Beeld Photo News

Uiteraard was mode wel vaker gebruikt om dingen op de helling te zetten, sinds Suzanne Lenglen de roklengte in de jaren 1920 inkortte en “mensen rijen dik in Wimbledon stonden te wachten om haar in een rok boven de enkels te zien”, zegt Marzorati.

Serena Williams in een tennispakje met tutu-allures, een samenwerking tussen Nike en Off-White, het label van de intussen overleden zwarte designer Virgil Abloh. Beeld NYT
Serena Williams in een tennispakje met tutu-allures, een samenwerking tussen Nike en Off-White, het label van de intussen overleden zwarte designer Virgil Abloh.Beeld NYT

Bij de mannen had je Andre Agassi, die met zijn nektapijt, jeansshort en neonkleuren de gevestigde machten tartte. (Hij liet Wimbledon drie jaar links liggen uit protest tegen de dresscode).

Zwarte spelers – Althea Gibson, Arthur Ashe, Zina Garrison – gingen volgens Ford bij hun kledingkeuze vaak voor “een zekere voornaamheid”, om vooral niet op te vallen.

“Tennis is in stilistisch opzicht historisch altijd een wat conservatieve sport geweest – een gentlemen’s sport”, zegt Karefa-Johnson. “Natuurlijk versterkte dat taalgebruik juist de witte overheersing die vervat zat in de sport en rechtvaardigde het de uitsluiting van mensen of lichamen die buiten het bestek vielen van de deelnemers en het publiek die de tennisgemeenschap voor ogen had. Serena ging los door die vooringenomenheid heen.” Ze weigerde iets anders te zijn dan zichzelf.

Ford noemt het “een andere manier om een sport te integreren”.

Het begon ermee dat Williams en haar zus de courts betraden met kralen en vlechtjes. In de loop van de jaren werden ze daar almaar bewuster en politieker in. Volgens John Hoke van Nike, dat een ontwerpatelier naar Williams vernoemde, bevindt Williams zich qua betrokkenheid bij haar kleding op een schaal van 1 tot 10 op nummer 10.

Aanvankelijk wilde ze met haar kledingkeuze vooral benadrukken hoe fijn ze het vond zich mooi te kleden – ze experimenteerde met streetweartrends met denim en studs en catwalktrends met snakeskin and mesh. Geleidelijk aan echter werd ze zich bewust van haar macht als vrouw die in staat was onrecht en ongelijkheid aan de kaak te stellen. Werd ze ook moeder en activiste. En ging het volgens Flynn ook over “de boodschap”.

In zwart-witte croptop en rokje van Virgil Abloh (Roland Garros 2019). Beeld Getty Images
In zwart-witte croptop en rokje van Virgil Abloh (Roland Garros 2019).Beeld Getty Images

Soms bracht ze die letterlijk, zoals in 2019 op Roland Garros, toen Williams een zwart-witte croptop en tennisrok met bijpassend A-lijnjasje en maxirok droeg met in het Frans het opschrift ‘Moeder, kampioen, koningin, godin’. (Het ensemble was ontworpen samen met Virgil Abloh van Off-White, een ontwerper die ook goed wist wat het was deuren te openen en die een goede vriend van Williams was voor zijn dood in 2021.)

Soms was de boodschap implicieter, zoals met de zwarte catsuit die ze droeg op Roland Garros in 2018, die deels ontworpen was om mogelijke bloeduitstortingen tegen te gaan na een moeilijke bevalling, en deels om hulde te brengen aan werkende moeders, die volgens Williams “superhelden” zijn. Het bracht zo veel heisa teweeg – voor de Franse officials schond ze de kledingvoorschriften – dat haar volgende outfit, een tutu met één mouw die ze droeg op de US Open, ook ontworpen door Abloh, oogde als een reactie op hen die haar vorige look niet ‘feminien’ genoeg achtten.

Het bereikte een punt, zegt Marzorati, dat “Williams uit de spelerstunnel zien komen en uitkijken naar wat ze zou dragen” een gebeurtenis op zich werd.

Maar naarmate kijkers zich verkeken op haar outfits, sijpelde haar boodschap uiteindelijk wel binnen.

Eigen modecollectie

Mode en tennis waren voor Williams vanaf het begin verweven. Terwijl haar vader, Richard Williams, haar carrière als sporter modelleerde, legde haar moeder, Oracene Price, de fundamenten voor haar kledingsmaak.

Price leerde haar naaien toen ze 2 à 3 jaar was. Williams zei ooit: “Ik zag haar die oude Vogue-patronen op de vloer leggen om kleren uit te snijden.”

In 1998 maakte ze de sprong naar de echte Vogue, toen zij en haar zus poseerden in zwart-witte kleren van Carolina Herrera. Uit die samenwerking groeide een vriendschap met Anna Wintour, de hoofdredacteur van Vogue (en hevige tennisfan), die volgens Williams erg belangrijk was. “Ze is een bijzonder persoon, en ik aanbid haar”, vertelde Williams aan Naomi Campbell in haar YouTube-show No Filter With Naomi. “Ik ben graag in haar gezelschap. Ik ben gek op haar hersenen.”

Serena Williams met haar goede vriendin Anna Wintour, hoofdredactrice van 'Vogue'. Williams sierde meer dan eender welke andere sportfiguur de cover van het wereldberoemde modeblad. Beeld Getty Images for IMG
Serena Williams met haar goede vriendin Anna Wintour, hoofdredactrice van 'Vogue'. Williams sierde meer dan eender welke andere sportfiguur de cover van het wereldberoemde modeblad.Beeld Getty Images for IMG

In een e-mail noemt Wintour Williams “onbevreesd” in haar tennisspel, haar garderobe en haar vermogen om “grenzen weg te vagen”.

Ze vervaagde in elk geval grenzen bij Vogue, waar ze in 2012 als eerste zwarte vrouwelijke sporter de cover sierde, samen met voetbalster Hope Solo en zwemmer Ryan Lochte. Sindsdien haalde ze meer dan eender welke andere sporter de cover.

Ze stond solo op de cover in 2015, 2018 en 2022 (op die laatste samen met haar dochter Alexis Olympia Ohanian Jr.). Wintour nam haar mee naar modeshows en deed haar niet alleen een ontwerper voor haar bruidsjurk aan de hand (Sarah Burton van Alexander McQueen), maar gaf haar ook advies bij elke schets.

In 2018 begon Williams in navolging van haar zus Venus, die in 2007 met een kledinglijn van start was gegaan, zelf kleren te ontwerpen (ze volgden beiden les aan het Art Institute aan Fort Lauderdale, al studeerde Serena niet af). In 2020 lanceerde ze haar lijn S by Serena tijdens de Fashion Week in New York, een show die begon met een ratelend gesprek tussen Williams en Wintour.

Een jaar eerder was ze gastvrouw geweest op het Met Gala, samen met Harry Styles, Lady Gaga en Alessandro Michele van Gucci, waarop ze Nikes op haar Versace droeg. Een jaar later creëerde ze de Serena Williams Design Crew bij Nike om drempels te verlagen voor jonge designers van kleur met een niet-traditionele achtergrond. In maart stond ze zelf op de catwalk om hulde te brengen aan Off-White van Virgil Abloh.

Lang daarvoor, in 2006, schreef Chris Evert, die het tennis in de jaren 70 en 80 gedomineerd had en daarna voorzitter van de USTA Foundation en een pleitbezorger van het kankeronderzoek was geworden, een open brief aan Williams in het magazine Tennis, waarin ze haar aanraadde ‘afleidingen’ opzij te schuiven in het belang van haar tennis.

‘Ik begrijp dat een compleet mens worden belangrijk voor je is’, schreef Evert. ‘Toch blijft de vraag: ben je bezig met je plaats in de geschiedenis? Geef je daarom?’

Als je daar nu op terugkijkt, is dat een achterhaalde vraag. Die ‘afleidingen’ zijn een integraal deel van de nalatenschap van Williams. En misschien geven ze wel aan wat er nog aan zit te komen.

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234