Zondag 25/10/2020
De Nederlandse Dafne Schippers loopt een 100 meter in Leiden, deze maand.

Atletiek

De ‘wurgcontracten’ van Nike: presteren of de sponsorkraan gaat dicht

De Nederlandse Dafne Schippers loopt een 100 meter in Leiden, deze maand.Beeld EPA

Atleten tekenen graag voor sponsor Nike. De honorering is goed vergeleken met andere firma’s. Maar het eisenpakket waaraan ze moeten voldoen is ook pittig en voor je het weet zet Nike het mes in de vergoeding.

De beruchte kortingsclausules in de atletencontracten van Nike hebben dit jaar tot een bizarre situatie geleid op de internationale atletiekbanen. Uit angst om gekort te worden op hun salaris komen atleten joggend over de finish in wedstrijden die ze alleen lopen om aan de voorwaarden van hun sponsor te voldoen.

In de contracten staat onder meer dat een atleet jaarlijks minimaal negen of tien keer in actie moet komen. Dat is zelden een probleem, maar in een seizoen waarin de kalender leeg raakte door het coronavirus was Dafne Schippers niet de enige die bang is dat ze fors salaris moet inleveren. Ook al had ze een rugblessure, Schippers liep de afgelopen weken wedstrijden.

Haar coach Bart Bennema was er allerminst blij mee. Hij had graag gezien dat ze rust had genomen. “Ze had wat mij betreft meteen mogen stoppen. Ik ben wel gewoon meegegaan naar die wedstrijden, maar het is geen prettige situatie als je onder deze druk moet lopen. We zijn nu nog steeds bezig om die rug te laten herstellen.”

Bennema ziet de angst voor reducties niet bij zijn atleten die een ander sponsorcontract hebben. “Adidas-atleten zie ik gewoon hun gang gaan. Die clausules ken ik alleen van Nike. Het is typisch Amerikaans. Ze zijn zakelijker en als je iets tekent, moet je je daaraan houden. De vergoedingen zijn ook hoger. Wij kunnen daar alles van vinden, maar zo zijn de afspraken. Als coach is het niet prettig. Ik sta bij zo’n situatie voor een voldongen feit.” 

Permanente handicap

In 2016 speelde er een rechtszaak tussen de 800 meterspecialist Boris Berian en Nike. Uit de documenten die voorbijkwamen in de rechtszaal bleek hoe snel de atleet zijn inkomen zou verliezen bij tegenslagen. Als de Amerikaan in een jaar minder dan zes wedstrijden liep, verloor hij de helft van zijn salaris. Waren het er minder dan tien, ging er 25 procent vanaf. Stond hij niet in de mondiale top tien, moest hij nog eens 20 procent van zijn inkomsten inleveren. Lukte het hem niet om de Olympische Spelen of het WK te halen, ging er 25 procent af.

Berian was verplicht om aanwezig te zijn bij de Penn Relays of de Prefontaine Classic, door Nike gesponsorde wedstrijden. Als hij niet op de persconferentie van een van die wedstrijden zou verschijnen, ging er weer 20 procent van zijn contract af. En als hij minstens 180 dagen of langer helemaal niet in actie zou komen, had Nike het recht om zijn contract te ontbinden. Dat gold ook voor het geval hij permanent gehandicapt zou raken of zou komen te overlijden. Veel van die clausules staan standaard in de contracten.

Schippers tijdens de opening van een filiaal van Nike in Utrecht, in 2017.Beeld Hollandse Hoogte / ANP

Het is voor Nike makkelijker om van een atleet af te komen dan voor de sporter om over te stappen naar een ander merk. Als iemand weg wil en Nike biedt hetzelfde bedrag of meer, moet de sporter zijn sponsor trouw blijven. Berian wilde overstappen naar New Balance omdat hij de schoenen beter vond lopen. Hij kreeg zowel van Nike als van New Balance 107.000 euro op jaarbasis voor drie jaar. Omdat Nike met de waslijst aan clausules aankwam, oordeelde de rechter dat het aanbod niet gelijk was. Daarop kon Berian toch overstappen.

Onderhandelen

Atletenmanager Michel Boeting vindt het terecht dat dergelijke voorwaarden in de contracten staan. “Je kunt het niet vergelijken met een werknemerscontract. Jij verkoopt jezelf om het merk Adidas of Nike te vermarkten en daar horen verplichtingen bij. Je moet wel een bepaald niveau laten zien.”

De clausules zijn soms wel onderhandelbaar. Het kan zo zijn dat er in het conceptcontract van een Afrikaanse marathonloper staat dat het halen van de Spelen een eis is om een salaris te behouden. Dat probeert Boeting er dan uit te krijgen. “In Afrika is er veel concurrentie en je plaatst je niet zo snel voor de Spelen. Het is anders voor een Nederlandse atleet die rond de top twintig schommelt. Dan weet je zeker dat die naar alle toernooien gaat en vormt zo’n clausule een minder groot gevaar.”

Coach Bennema probeert jong talent te waarschuwen voor de verschillen in contracten. “Als je tekent, moet je wel beseffen dat je niet tien jaar lang alleen maar gezond bent en altijd wereldkampioen wordt.” Het is aan de atleet om te bepalen welk merk bij hem of haar past, zegt Bennema. “Asics staat bekend als een trouwe sponsor, die gaat niet opeens gekke dingen doen. Maar je verdient daar ook geen bakken met geld. Nike betaalt meer maar is harder. Ik ben er bang voor dat ze in deze tijd gebruikmaken van de situatie. Als ze mensen kunnen korten, doen ze dat. Dat gebeurt nu overal en dat zal daar niet anders zijn.”

Zwangerschap wordt duur betaald

Zwanger zijn én gesteund worden door haar sponsor Nike? Het zat er zelfs niet in voor Allyson Felix, een van de meest gelauwerde Amerikaanse sprinters. Felix werd in 2018 zwanger terwijl haar contract net was afgelopen. De onderhandelingen voor een nieuw contract liepen stuk toen de schoenfabrikant haar 70 procent minder wilde geven. 

Felix vroeg om de garantie dat ze niet gekort zou worden als ze in de maanden voor en na haar zwangerschap minder hard zou lopen. Ze hoopte dat Nike haar beter zou behandelen omdat ze dacht dat het bedrijf stond voor vrouwenemancipatie. Haar status was plotseling weinig waard toen ze een kind droeg. Felix verzweeg haar zwangerschap voor de buitenwereld en vertrok naar kledingmerk Athleta, waar ze wel de kans kreeg om een rolmodel te zijn. 

De olympisch kampioene durfde haar verhaal pas te doen toen haar collega’s Alysia Montaño en Kara Goucher zich in The New York Times uitspraken over wat zij bij Nike hadden meegemaakt toen ze zwanger werden. Montaño liep uit angst voor reducties nog wedstrijden met acht maanden zwangerschap. Goucher hervatte haar training een week na de bevalling omdat ze haar oude salaris zo snel mogelijk terug wilde en er drie maanden later alweer een halve marathon op het programma stond. Ze liep te snel na de bevalling ook een hele marathon en hield daar een heupblessure aan over. 

Pas na een storm van verontwaardiging die doordrong tot in het Amerikaanse Congres zag Nike zich genoodzaakt om de contracten aan te passen. Sinds 2019 worden atletes beter beschermd tijdens en na hun zwangerschap. Gedurende acht maanden voor de geboorte en tien maanden erna wordt er geen salarisreductie doorgevoerd.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234