Donderdag 30/06/2022

AchtergrondSurfen

De paradox van het surfen: milieubewust en toch vervuilend

Een surfer duikt met zijn plank onder water voor de kust van Havana, Cuba. Beeld AFP
Een surfer duikt met zijn plank onder water voor de kust van Havana, Cuba.Beeld AFP

De populariteit van surfen groeit nu de sport op het olympische programma staat. Dat heeft echter een keerzijde. Al die planken komen vroeg of laat op de vuilnisbelt terecht.

Pepijn Keppel

Surfers deinen vaak eindeloos op hun plank, de benen aan weerszijden in het water, wachtend op de perfecte golf die niet eens altijd komt. Het verstrijken van de tijd, de gerimpelde huid, het bijtende zout in hun ooghoeken; het zijn redenen dat surfers zich vaak nauw verbonden voelen met de natuur. Ook de wetenschappelijke literatuur is hierover eenduidig: de meeste surfers gaan een levenslange band aan met de zee.

Hoe begaan de surfgemeenschap ook met de natuur is, wetenschappers zien een paradoxale verstandhouding tussen de sport en het milieu. Surfers zijn zich vaak amper bewust van hun eigen milieu-impact, en die is aanzienlijk. Met name de planken vormen een stevig probleem: verontreiniging, CO2-uitstoot, recycleproblemen.

Belinda Wheaton is hoogleraar sociologie aan de universiteit van Waikato in Nieuw-Zeeland. In 2020 publiceerde ze over de surfparadox. “Surfers voelen een connectie met de natuur, maar dat leidt niet tot een duurzame levensstijl”, zegt ze tijdens een Zoom-gesprek. “Ik ben me bewust van die tegenstelling, toch heb ik nog niet zo lang geleden een nieuw board gekocht bij een lokale surfwinkel. Niet omdat ik dat nodig had, maar omdat ik het wilde.” Wheaton is daarin geen uitzondering.

Tot 70 procent afval

Ricardo Barcelos deed onderzoek naar de vervuiling door surfplanken. Hij is universitair docent aan de universiteit van Zuid-Santa Catarina in Florianópolis, een surfwalhalla in Brazilië. In 2018 publiceerde hij met twee collega’s een onderzoek naar afval afkomstig van de surfboardproductie. “Alles aan een surfboard is slecht voor het milieu”, vertelt hij. “Ze zijn gemaakt van fossiele brandstoffen, de wax is slecht voor het leven in zee en recycling van de boards is onmogelijk.”

In Brazilië worden elk jaar 50.000 surfboards geproduceerd. Tussen de 50 en 70 procent van het materiaal dat daarvoor nodig is komt niet terecht in een surfplank maar op de vuilstort. Bij de productie komt afval vooral vrij tijdens twee processen: shaping (waarbij het board wordt gevormd) en sealing (waarmee de plank waterdicht en stijf wordt gemaakt). Tot de jaren zestig werden surfboards voornamelijk gemaakt van hout, tegenwoordig wordt meestal gekozen voor purschuim. Nadat een board is gevormd van pur wordt het voorzien van een deklaag van glasvezel en een harslaag van polyester of epoxy.

De boards zijn gemaakt van fossiele brandstoffen en recycling is moeilijk. Beeld AFP
De boards zijn gemaakt van fossiele brandstoffen en recycling is moeilijk.Beeld AFP

Met name tijdens het shapen wordt veel materiaal weggegooid. In Florianópolis worden volgens het onderzoek van Barcelos 1.350 boards per maand gemaakt, daarbij komt 1.175 kilogram afval vrij. Ook het sealen levert een berg aan restproduct op: per maand wordt 705 kilogram afval afgevoerd na de productie van 805 planken. In 2019 werd de totale surfboardproductie geschat op 750.000 stuks per jaar. “Die eindigen uiteindelijk dus allemaal op de vuilstort”, zegt Barcelos.

Giftig

Twee Australische wetenschappers deden vijf jaar onderzoek naar de duurzaamheid van surfboards. Tijdens het eerdergenoemde productieproces van shaping en sealing zou per plank gemiddeld 0,2 ton CO2 vrijkomen. Als de distributie, verkoop en afvalverwerking daarbij worden opgeteld, blijkt de uitstoot bijna twee keer zo groot. Een recreatieve surfer gaat volgens de onderzoekers door drie boards per jaar, waardoor de uitstoot neerkomt op zo’n 0,8 ton CO2 – vergelijkbaar met de uitstoot van een retourvlucht van Brussel naar Athene.

Het grootste deel van die uitstoot wordt veroorzaakt door het purschuim, dat wordt gemaakt van aardolie, een fossiele brandstof. De vinnen onder de plank zijn van plastic, de hars is veelal giftig en wordt door werknemers ingeademd, en zo kunnen we nog wel even doorgaan. De surfboardindustrie doet volgens Barcelos te weinig om het productieproces minder schadelijk te laten zijn voor mens en milieu.

“Het probleem is dat industrie, surfers en overheden zich allemaal niet bewust zijn van de milieu-impact”, zegt hij. “En dan doel ik met name op de surfers. Ze gooien hun planken weg zonder te weten wat ermee gebeurt. Veel boards kunnen gewoon nog worden gebruikt of gerepareerd. Als je ze weggooit, verdwijnen ze in een verbrandingsoven of in de grond.”

De Cubaanse surfer Ayax Borrero komt uit het water. Beeld AFP
De Cubaanse surfer Ayax Borrero komt uit het water.Beeld AFP

Ecoboard-keurmerk

Barcelos en andere onderzoekers stellen dat de wet- en regelgeving voor de productie en recycling van surfplanken niet bestaat of slecht wordt nageleefd. De Amerikaanse staat Californië stelde in 2005 wel nieuwe wetgeving in om milieuvervuiling door de surfboardindustrie terug te dringen. Er kwamen verduurzamingsprojecten op gang, waaronder het Ecoboard-keurmerk. Planken met dat label zijn voor ten minste 25 procent gemaakt van gerecycled materiaal. De strengere Californische regels gaven echter ook een perverse prikkel: de conventionele industrie verplaatste zich naar Aziatische landen en naar Oceanië, waar de milieuregels minder strikt zijn.

Als de planken zo slecht zijn voor de natuur, waarom denken surfers dan toch milieubewust te zijn? Hoogleraar sociologie Wheaton denkt dat er een gebrek is aan transparantie van de industrie en kennis onder de surfgemeenschap. “Mensen proberen een duurzaam leven te leiden, maar dat doen we allemaal met veel mythevorming. We maken onszelf wijs rationele beslissingen te nemen, terwijl dat meestal niet zo is. Het is voor mensen belangrijk dat ze de keuzes voor zichzelf kunnen verantwoorden. Veel surfers denken dus ook een duurzame levensstijl aan te hangen, maar staan amper stil bij de gevolgen van hun gedrag. Het is ook niet zo eenvoudig.”

null Beeld AFP
Beeld AFP
Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234