Woensdag 30/11/2022

PortretRoger Federer

Afscheid van een tennisser met de gratie van een balletdanser

De Zwitser Roger Federer, hier tijdens de US Open in New York, sluit zijn loopbaan af met twintig grandslamtitels. Beeld HILARY SWIFT / NYT
De Zwitser Roger Federer, hier tijdens de US Open in New York, sluit zijn loopbaan af met twintig grandslamtitels.Beeld HILARY SWIFT / NYT

Roger Federer (41) heeft zijn afscheid van de tennissport aangekondigd. Een tijdperk is ten einde. Maar de bewondering zal blijven, vanwege de schoonheid van zijn spel.

Robèrt Misset

Nog één keer had ‘King Roger’ vanuit zijn kleedkamer de wandeling willen maken naar het Centre Court van Wimbledon, waar hij in 2001 zijn idool Pete Sampras versloeg en twee jaar later zijn eerste van in totaal twintig grandslamtitels veroverde. Maar het lichaam van de 41-jarige Federer weigert na meerdere knieoperaties dienst. Bovendien weet hij dat met de negentienjarige US Open-winnaar Carlos Alcaraz, de jongste nummer één aller tijden, een nieuwe koning is opgestaan.

De ironie wil dat Federer volgende week in Londen afscheid neemt tijdens de Laver Cup, de door hem bedachte ontmoeting tussen Team Europa en Team Wereld als eerbetoon aan de Australische grootheid van ruim een halve eeuw geleden: Rod Laver. Federer sprak gisteren niet voor niets van een bitterzoete afscheidssymfonie, nu zelfs hij de tijd niet nog eens kon laten stilstaan met een grandioze comeback. Dat lukt in 2017 nog wel na een half jaar blessureleed.

Natuurlijk was het zijn droom om verderop in Londen, in de gang naar het mooiste tennisstadion aan de Church Road, voor het laatst de beroemde regels te lezen uit het gedicht ‘If’ van Rudyard Kipling.

If you can meet with triumph and disaster / And treat those two imposters just the same.

Triomfen en rampzalige nederlagen, Federer weet uit ervaring hoe bedrieglijk ze zijn. De les op Wimbledon is dat elke tennisser ze dan ook identiek moet behandelen. Wimbledon is de ultieme tennisarena, het theater van de dromen. Wimbledon is tevens het podium waarop Federer een recordaantal van acht grandslamtitels won en tegen zijn grootste rivalen Rafael Nadal en Novak Djokovic zijn bitterste nederlagen moest incasseren.

Serve-volley

Op het gras van Wimbledon was de schoonheid in het spel van Federer het meest tastbaar. Zo manifesteerde hij zich in 2001 als de aanvallende tennisser die het serve-volleyspel van de zevenvoudige kampioen Sampras perfectioneerde. De Amerikaan wist niet wat hem overkwam, de lichtvoetige Federer overklaste hem uiteindelijk in alle onderdelen van het spel.

De bal aaide het gras na een fluwelen volley van Federer. Maar zijn striemende forehand en een kunstige, formidabel geplaatste service bleken al even machtige wapens om het tennis 2.0 te ontwikkelen. Federer zweefde over het Centre Court van Wimbledon, meedogenloos als een adelaar om zijn prooi te verslinden en gracieus als een balletdanser op gouden muiltjes. Het is die schoonheid waarom Federer ook over twintig jaar nog zal worden herinnerd en bewonderd.

Een populaire fotomontage op internet tussen een ballerina en Federer. Beeld Getty Images
Een populaire fotomontage op internet tussen een ballerina en Federer.Beeld Getty Images

Met die magie heeft Federer meerdere generaties weten te inspireren; hij was de aristocraat die met zijn champagnetennis een nieuw publiek aantrok. De populariteit van Federer werd voor Djokovic welhaast een obsessie, elk stadion trilde van opwinding als de publieksfavoriet zijn grote rivalen bestreed. Iedereen wilde Federer zien winnen.

Honderdendrie toernooizeges, waaronder 20 grandslamtitels en 6 keer het officieuze WK bij de ATP Finals, 310 weken nummer één van de wereld; het zijn slechts getallen. Djokovic en Nadal zijn Federer statistisch voorbij gestoken. Wie het aantal grandslamtitels als maatstaf neemt, zou Nadal (22) nu als de grootste tennisser aller tijden moeten betitelen. En wellicht dat Djokovic hem nog inhaalt.

Mooiste finale

Maar cijfers alleen kunnen onmogelijk de grootsheid van een atleet illustreren, ze zijn als bloemen in een vaas die ooit verwelken. Federer bezat de gave om een technisch zo moeilijke sport als tennis eenvoudig te doen lijken. Zo soepel en los, met fenomenaal voetenwerk waarmee hij bijna elke tegenstander tot een houten klaas degradeerde. Federer liet tevens zien dat elk mens zich opnieuw kan uitvinden, ook als hij denkt zijn limiet te hebben bereikt.

In die zin was de finale van de Australian Open in 2017 tussen Federer en Nadal de mooiste ooit gespeeld. Grootser nog dan de onvergetelijke Wimbledon-finale uit 2008 toen gravelkoning Nadal vlak voor het invallen van de duisternis met 9-7 in de vijfde set de op gras onverslaanbaar geachte Federer op de knieën kreeg.

Een half jaar later barstte Federer na alweer een pak slaag van Nadal in de finale van de Australian Open in tranen uit. Hij vreesde zijn vriend en rivaal nooit meer te kunnen verslaan, hun onderlinge statistiek is met 24-16 ruim in zijn nadeel. Maar het was ooit 23-11, op 35-jarige leeftijd beleefde Federer in Melbourne zijn wedergeboorte.

Kijk nog eens naar die hallucinerende rally van 26 slagen, een van de mooiste punten ooit gespeeld, als Federer bij een 4-3-voorsprong in de vijfde set de moordende topspinballen van Nadal met een nieuwe tactiek weet te neutraliseren. Hij raakte de bal nog sneller dan voorheen, in de opsprong na de stuit. Technisch razend moeilijk, maar alweer met ogenschijnlijk gemak. En dan was daar uit het niets die flitsende forehand, waarmee hij Nadal in het hart trof.

Federer huilde opnieuw toen Hawk-Eye, het elektronische oog, bevestigde dat hij een ongekende coup had voltooid. Nu waren het de tranen van de man die enkele maanden eerder strompelend na een knieoperatie het tenniscentrum van Nadal op Mallorca had geopend. En zichzelf eigenlijk geen kans had gegeven op weer een grandslamtitel.

Schietgebedjes

In hun ridderlijke rivaliteit paste niet de attitude van een straatvechter als Djokovic. Federer had de zege willen delen met Nadal, die hij in 2019 in de halve finales op Wimbledon wederom een spiegel voorhield. Hij had te vroeg gepiekt. In de finale etaleerde Federer niet voor het eerst zijn kwetsbare kant.

Djokovic had hem al vaker gepijnigd op Wimbledon, de historische finale met een (alweer afgeschafte) tiebreak op 12-12 in de vijfde set had het magnum opus van Federer moeten worden. Op 8-7 en 40-15 had Federer op zijn eigen opslag twee matchpunten, het Centre Court was een deinend schip op volle zee. Je hoorde de toeschouwers bijna hun schietgebedjes prevelen. “Doe het Roger, doe het, componeer je ultieme meesterwerk.”

Maar Federer verkrampte, hij blokkeerde op weg naar het net voor de beslissende volley. Djokovic rook de onzekerheid bij de speler, die hij zo vakkundig kon demonteren. Federer bezweek uiteindelijk in de tiebreak (13-12) voor Djokovic, die het uitzinnige publiek stil kreeg.

Zo dicht bij een 21ste grandslamtitel zou Federer nooit meer komen. Vorig jaar liet hij zich in de kwartfinales van Wimbledon gewillig afvoeren door Hubert Hurkacz, omdat zijn broze knieën al dienst weigerden. Een gentleman geeft nooit op, dat deed Federer ook nu niet. Bijna sereen accepteerde Federer een gruwelijke bagel (6-0) door de Pool in de laatste set die hij zou spelen op zijn geliefde Wimbledon.

Federer met de Australian Open-trofee in 2017. Beeld EPA
Federer met de Australian Open-trofee in 2017.Beeld EPA

Geen rare uitspraken

Alweer, vergeet die getallen. Federer zal de geschiedenis ingaan als de grootste ambassadeur van het tennis, de hoffelijke kampioen die met zijn vrouw Miroslava ‘Mirka’ Vavrinec en een dubbele tweeling ook de harmonie van het gezin verbeeldde. Misschien was hij wel te beschaafd, nadat onder meer de Nederlandse coach Sven Groeneveld de driftbuien bij de Zwitserse tiener had weten te beteugelen. Hij liet zich nooit betrappen op een controversiële uitspraak, Federer koos altijd voor de synergie.

De oudste van de ‘Grote Drie’ van het tennis is gestopt, terwijl de sport eigenlijk nog niet zonder hem kan. Als een grootvorst werd Federer deze zomer ontvangen bij de huldiging van het honderdjarige bestaan van het Centre Court op Wimbledon, de enige tennisbaan ter wereld die met hoofdletters wordt geschreven. De hunkering bij het publiek tijdens de staande ovatie was voelbaar.

Dit was al een afscheid met weemoed, van een geniale tennisser die zijn sport tot kunst wist te verheffen. Federer maakte van elke tennisbaan een museum en was de sport allang ontstegen. Juist daarom mag hij – en vergeet de getallen die iets anders suggereren – met recht de beste tennisser aller tijden worden genoemd.

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234