Woensdag 05/10/2022

NieuwsOorlog Oekraïne

Turkije: akkoord tussen Rusland en Oekraïne over export graan wordt vandaag ondertekend

Zo'n 20 miljoen ton graan ligt momenteel zonder bestemming in de Oekraïense havensteden.  Beeld REUTERS
Zo'n 20 miljoen ton graan ligt momenteel zonder bestemming in de Oekraïense havensteden.Beeld REUTERS

Rusland en Oekraïne zijn het eens geworden over hoe de graanexport vanuit Oekraïne over de Zwarte Zee kan worden hervat, onder strenge voorwaarden. Het akkoord zal vrijdagmiddag worden getekend.

Liam van de Ven

Dat meldt het kantoor van de Turkse president Recep Tayyip Erdogan. Erdogan en de secretaris-generaal van de Verenigde Naties António Guterres waren aanwezig bij de onderhandelingen in Istanbul.

Sinds het begin van de invasie van Oekraïne eind februari heeft Rusland meerdere havens aan de Zwarte Zee ingenomen en het graan daar tegengehouden. Ook hebben de Russische strijdmachten een aantal havens gebombardeerd, waardoor deze niet meer operationeel zijn.

Oekraïne heeft, uit angst voor amfibische aanvallen, zeemijnen neergelegd die de toegang tot de havens blokkeren. Door die combinatie van belemmeringen ligt ondertussen meer dan 20 miljoen ton graan vast in de Oekraïense havens.

Een graanboerderij in Izmajil, in het zuiden van Oekraïne. Beeld Joris van Gennip voor de Volkskrant
Een graanboerderij in Izmajil, in het zuiden van Oekraïne.Beeld Joris van Gennip voor de Volkskrant

Oplopende voedselprijzen

Daardoor lopen de voedselprijzen wereldwijd op. In Kenia, Ethiopië en Somalië lopen 20 miljoen mensen risico op hongersnood door de opstopping. Daarom hamert de internationale gemeenschap al weken op een snelle oplossing.

Daar stond Rusland wel voor open, mits een serie westerse sancties die zijdelings raken aan de Russische landbouwexport zou worden opgeheven. De minister van Buitenlandse Zaken van Turkije zei: “Zelfs als Russische (landbouw)producten niet direct worden getroffen door de sancties, zijn er blokkades op het gebied van zeevervoer, verzekeringen en het bankwezen. De Verenigde Staten en de Europese Unie hebben toezeggingen gedaan om die op te heffen.” Welke concessies het Westen precies heeft gedaan, is nog niet duidelijk.

Wel is er de afgelopen tijd al enige informatie naar buiten gesijpeld, meldt France24. Zo wordt er een commandocentrum opgezet in Istanbul waar de graanexport wordt overzien en disputen verholpen moeten worden. Aan het commandocentrum nemen vertegenwoordigers van Oekraïne, Rusland, Turkije en de Verenigde Naties deel.

Volgens de Verenigde Naties duurt het nog drie tot vier weken tot dit centrum volledig opgezet is. Zo lang kan het ook duren tot de graantoevoer hervat wordt.

Met name controversieel is de inspectie van de graanschepen. Rusland staat daarop, omdat het zegt te vrezen dat er wapens gesmokkeld worden. Oekraïne weigerde echter Russische controleurs op de schepen te laten. Door wie de controles zullen worden uitgevoerd is onduidelijk, maar waarschijnlijk vinden ze plaats in Istanbul.

Omdat het te lang duurt om de mijnen die Oekraïne heeft neergelegd te ruimen, zullen Oekraïense schepen de graanschepen door de mijnenvelden heen begeleiden.

De afspraken zijn 120 dagen geldig. In die periode verwachten de onderhandelaars al het graan te kunnen wegvoeren. Daarna kunnen de afspraken verlengd worden zonder extra onderhandelingen.

Deal nog niet rond

Vanuit Oekraïne klinken er argwanende geluiden. Oleksi Hontsjarenko, een Oekraïens parlementslid uit de havenstad Odesa, is afwachtend. “We hebben nog geen deal”, zei hij donderdag tegen de BBC. “We vertrouwen de Russen totaal niet. Dus laten we wachten tot er een definitieve beslissing is gemaakt morgen, en of er op het laatste moment geen tegengas wordt gegeven door de Russen. Ik duim dat we morgen een deal hebben en dat Rusland die echt zal respecteren.” Rusland heeft zijn thuisstad Odesa momenteel in het vizier voor een volgende ronde veroveringen, denken sommige analisten.

Ook Rusland is wantrouwig. Het Kremlin wil dat de Europese Unie daadwerkelijk ‘kortzichtige sancties’ tegen Rusland opheft, en niet alleen toezeggingen doet. Volgens de Russische regering gaapt er vaak een kloof tussen de intenties van de Europese Unie en de stappen die de Unie daadwerkelijk zet.

Voor Turkije zijn het bewerkstelligen van de onderhandelingen en het akkoord ook een handig pr-moment. Het NAVO-land maakt zich impopulair bij bondgenoten door zijn relatief hechte banden met Moskou. Terwijl de relatie tussen het Westen en Rusland steeds verder bekoelt, worden Erdogan en Poetin afhankelijker van elkaar. Poetin bedankte Erdogan donderdag: “Met uw bemiddeling zijn we vooruit gekomen.”

Turkije zocht op woensdag dan weer steun van Rusland en Iran voor een mogelijke inval in Syrië, om daar Koerdische strijdmachten aan te vallen. Turkije is bovendien wellicht betrokken geweest bij de beschieting van een vakantieoord in Iraaks Koerdistan, waarbij burgerdoden zijn gevallen.

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234