Donderdag 18/07/2019

FAQ Gent

Zwerfvuil is ergernis nummer 1 in Gent

Zwerfvuil en sluikstorten zijn ergernis nummer 1 voor de Gentenaar. Beeld BAS BOGAERTS

Zwerfvuil mag dan in het licht van de grote wereldproblemen eerder banaal lijken, het is bij veel Gentenaars een grote bron van ergernis. Maar hoe pak je zwerfvuil en sluikstorten op een efficiënte manier aan?

Achter het bankje van de Delhaize. Dat is volgens Bernd uit Ledeberg de favoriete plek voor zwerfvuilachterlaters. "Iedereen die hier passeert gooit hier wat afval bij", zucht hij. 

Het is een ergernis van veel Gentenaars. Vorig jaar gaf 47%  van hen aan last te hebben gehad van zwerfvuil. 32% bleek dan weer overlast te hebben door sluikstorten. Zwerfvuil is klein afval dat wordt achtergelaten op een plaats waar dat niet hoort. Denk aan sigarettenpeuken, kauwgom, blikjes of etensresten die bijna achteloos op straat gegooid worden. Sluikstorters ontwijken dan weer meestal bewust de ophaling van huisvuil of bedrijfsafval. Dat gaat dan van mensen die hun zak vuilnis achterlaten aan een openbare vuilnisbak tot klusjesmannen die hun bouwafval ergens dumpen.

Cijfers van afvalophaler IVAGO tonen aan dat beide vormen blijven woekeren. Triest hoogtepunt was 2014 met maar liefst 623 ton opgehaald achtergelaten vuil. In 2017 was dat nog altijd 522 ton. Dat jaar kwamen ook maar liefst 19.973 meldingen van sluikstorten binnen.

Of het probleem nu erger is dan pakweg tien jaar geleden is moeilijk te zeggen, meent Kris Bachus, onderzoeksleider van de Onderzoeksgroep Duurzame Ontwikkeling aan de KULeuven. “Zwerfvuil is zo typisch iets waarvan we denken dat het vroeger beter was. Maar eigenlijk weten we dat niet. Het is moeilijk te onderzoeken. Wel is het zo dat we er nu meer over spreken. De gevoeligheid voor milieuthema’s is sowieso gestegen. En zwerfvuil en sluikstorten zijn daar de meest visuele vormen van.”

In een bubble

Zwerfvuil staat in Gent, net als in veel andere steden en gemeenten, bovenaan de politieke agenda. In Gent komen vooral klachten over de studentenbuurt. Niet zo verwonderlijk, meent Jan Verheyen, woordvoerder van de Openbare Vlaamse Afvalstoffenmaatschappij (OVAM). “We weten uit onderzoek dat zwerfvuil veroorzaken heel contextgevoelig is. Als mensen op een plaats in een soort bubble zitten, waar ze het gevoel hebben dat ze iets leuks aan het doen zijn en dat afval neergooien helemaal niet erg lijkt, dan zullen ze het sneller doen. Dat zie je ook op festivals bijvoorbeeld. Daar gooien mensen die dat in het gewone leven nooit zouden doen ook wel eens hun bekertjes op de grond.”

Maar niet enkel de studentenbuurt ligt soms vol afval, ook andere buurten in Gent hebben er geregeld last van. “De ruimte op zich speelt ook een grote rol” stelt Verheyen. “Als een straat al volligt, minder goed onderhouden is, als er veel leegstand en verkrotting is, dan zien we de dat de drempel laag is om ook afval op straat te gooien. We merken uit eerder onderzoek dat ongeveer iedereen dader kan zijn. Mannen, vrouwen, Vlamingen en mensen van allochtone origine. Maar het is niet zo dat bepaalde profielen meer voorkomen.”

Om ergernis nummer 1 aan te pakken, komen de politieke partijen met een waslijst aan voorstellen. De PvdA wil iedereen, ook studenten, toegang geven tot de containerparken en vier gratis ophaalrondes van grofvuil per jaar organiseren. De PvdA pleit ook voor ‘meer geel’ op straat, meer ophalers dus van IVAGO. De N-VA wil dan weer jobstudenten inzetten op piekmomenten om zwerfvuil op te kuisen.

Verkeerd signaal

Kris Bachus is niet overtuigd. Zowel gratis maken als meer vuil ophalen geven volgens hem een verkeerd signaal. “Als het vuil dat je op straat gooit toch meteen opgeruimd wordt, waarom zou je dan nog de moeite doen om het correct te doen? Dat zal net ten koste van de burgerzin gaan.”

Gratis of goedkoper maken is volgens hem nog nefaster. “Er speelt in deze problematiek zeker een economisch element, mensen doen het vaak omwille van het feit dat je op een correcte manier van je afval ontdoen geld kost. Maar de groep die het doet omdat ze het echt niet kunnen betalen, is maar een kleine groep. Omwille van hen de afvalophaling gratis maken, is geen goed plan. Je laat zo het principe ‘de vervuiler betaalt’ helemaal los. En dat zal het bewustzijn rond afvalverwerking niet ten goede komen.”

De groep die wel degelijk moeite heeft om vuilniszakken te kopen of naar het containerpark te gaan, moet op een andere manier geholpen worden. Door compensaties te geven of beter nog, door de uitkeringen te verhogen.

Moeten we dan kiezen voor nog meer preventie en sensibilisering, waar vooral SP.A en CD&V, naast een aantal andere maatregelen, voor pleiten? Zijn we ondertussen al niet zo ongeveer doodgeklopt met sensibiliseringscampagnes? “Ja”, vindt ook Kris Bachus. “Sensibiliseren is heel vaak onvoldoende om gedrag in positieve zin te veranderen. We zien al 30 jaar campagnes tegen zwerfvuil en het probleem is er nog altijd. Maar toch kan je niet zonder sensibilisering. Je mag dat niet loslaten, ook al weten we heel goed dat we daar het probleem nooit mee zullen oplossen.”

Taakstraf

Dan maar repressief optreden en overtreders nog zwaarder bestraffen, zoals Vlaams Belang, en N-VA willen? Of zoals Open Vld voorstelt: sluikstorters een taakstraf bij Ivago opleggen?

Als je hen eerst kan pakken, wel, meent de expert: “De taakstraf is een goed idee. Het zal mensen alvast langer doen nadenken bij hun daden. Maar het blijft een straf. Om iemand te kunnen straffen moet je hem eerst te pakken krijgen. En de pakkans is hier een probleem. Camera’s inzetten is een optie. Hoe je dat efficiënt doet, dat is voer voor technici. Andere manieren om de pakkans te verhogen zijn meer wijkagenten of stadswachten inzetten. Maar dat zijn dan weer vrij dure oplossingen.”

Maar beter nog dan de pakkans te verhogen is proberen voorkomen dat er afval gedumpt wordt. Zowel Groen als Open Vld pleiten voor de invoering van statiegeld op blikjes en flesjes. Dat kan een stad wel niet zelf invoeren. Opmerkelijk: de Vlaamse regering, waar de liberalen deel van uitmaakten, besliste voor de zomer om dat pas na 2023 eventueel in te voeren.

PvdA, CD&V en Groen pleiten ook voor de invoering van herbruikbare bekers op evenementen. De voorbije Gentse Feesten was dat een succes, dus mag het gerust uitgebreid worden naar andere evenementen, vinden ze. En voor Groen ook meteen naar de studentenbuurt en zelfs de Ghelamco arena. Een goed plan, meent Bachus. “Het systeem van herbruikbare bekers heeft een paar kenmerken van statiegeld. Je betaalt een waarborg voor je beker en krijgt die terug als je hem terug binnenbrengt. Bovendien vermijd je dat er wegwerpbekertjes geproduceerd worden. Dat is in elk geval beter dan al die end of pipe-oplossingen.”

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
© 2019 MEDIALAAN nv - alle rechten voorbehouden