Vrijdag 01/07/2022

InterviewCarsten Brzeski

‘Zware sancties bewaren voor later? Hoeveel erger moet het nog worden?’

Een dame bij een lange wachtrij voor een bankautomaat, in de Oekraïense stad Slovyansk. Beeld Photo News
Een dame bij een lange wachtrij voor een bankautomaat, in de Oekraïense stad Slovyansk.Beeld Photo News

De Europese Unie neemt sancties tegen Rusland. Het gaat onder meer over exportverboden voor hightech, het bevriezen van Russische tegoeden in Europa. Russische banken kunnen geen geld meer ophalen in de EU. Hebben ze enig effect? ‘Nu nemen we alleen sancties die Europa nauwelijks pijn doen’, zegt Carsten Brzeski, hoofdeconoom bij ING in Duitsland.

Maarten Rabaey

Doel van deze sancties is om de entourage van de Russische president Poetin pijn te doen maar zullen zij dit voelen?

“Op termijn. In eerste instantie ben ik wat teleurgesteld. Dit is niet het grote dreigement waarvan ze meteen onder de indruk zullen zijn. Op korte termijn kunnen ze natuurlijk nog altijd snel hun vermogen van A naar B schuiven. Zwitserland zal bijvoorbeeld wel de individuen en bedrijven sanctioneren die op de EU-lijst staan maar legt zelf geen sancties op.

“De EU-sancties lijken er vooral op gericht om het businessmodel van de Russische economie en elite te ondermijnen. Dat gaan ze na verloop van tijd wel voelen. Zo maakt men het nu heel moeilijk voor Russische banken om liquiditeit en financiering te vinden op de Europese markt. In de VS en de EU mogen ze ook geen staatsobligaties meer verhandelen. Dit zal pijn doen, al hebben de oligarchen nu meer valutareserves dan in 2014 en dus een vermogen dat ze kunnen opeten.”

Wat zijn de gevolgen voor de bredere Russische economie, worden sleutelsectoren getroffen?

“Nee, nog niet en dat is een beetje de zwakte van de sancties. De banktransacties voor olie, gas en landbouwgoederen werden niet meegenomen. Zij kregen uitzonderingen. De hightechsector zal wel worden geraakt, door een exportverbod voor sommige vliegtuigonderdelen bijvoorbeeld. Dit zal ook een impact hebben op de militaire productie maar niet zodanig dat dit het conflict kan beïnvloeden.”

Energiesancties worden afgeblokt omwille van de grote afhankelijkheid van Russisch gas voor Duitsland en Italië. Nochtans was dat het eerste wat we inzetten tegen Saddam Hoessein na zijn aanval op Koeweit dertig jaar geleden. Waarom nu niet?

“Als kenner van de Europese economie kan ik de redenering over onze grote afhankelijkheid begrijpen, als mens heb ik er moeite mee. Ik had toch graag meer inspanningen gezien. De ratio die men nu hanteert, en ik citeer bondskanselier Olaf Scholz op zijn persconferentie, is: ‘we moeten iets bewaren voor later’. Je moet je wel gaan afvragen: wanneer is later dan? Hoeveel erger moet het nog worden? We kunnen geen militaire actie ondernemen want dat zou WOIII betekenen maar nu nemen we alleen sancties die Europa nauwelijks pijn doen.

“We hadden nu toch kunnen zeggen dat we minder gas en olie gaan kopen. Ik verwijs naar studies die onderzochten wanneer sancties het effectiefst zijn. Wel, dat is wanneer ze verrassend zijn én cruciale sectoren raken. Beide voorwaarden worden hier niet vervuld. Alles ligt nog in lijn van wat Poetin kon verwachten. De symboliek was sterker geweest als alle Europese landen gezegd hadden: het zou ons iets kosten maar dat is het ons waard. Europa is nu enigszins verenigd, ja, maar niet zo gesloten als het had kunnen zijn.”

De EU heeft ook beslist om de ‘nucleaire’ economische optie - Moskou uit het SWIFT-betalingsverkeer gooien - niet in te zetten. Waarom niet, denkt u?

“Nationale belangen. Er was toch angst dat dit automatisch repercussies zou hebben op eigen banken. Volgens mij zijn het de Italiaanse en Franse banken die de grootste blootstelling hadden door uitstaande leningen aan Rusland. Ook komen al je eigen betalingen die je moet doen in gevaar.

“Tegelijk leeft ook het besef dat dit soort sancties omzeild kan worden. Na de sancties van 2014 (omwille van de Krim-annexatie, MR) werd veel versluisd via Wit-Rusland. Nu wacht de EU op de reactie van China. Als zij niet zouden meedoen aan betalingsverkeer-sancties dan zou Rusland via daar kunnen werken. Ik snap de politiek strategische afweging om te wachten hoe Peking reageert.”

Onder druk van België zou de diamantsector en onder druk van Italië zou ook de mode niet zijn opgenomen in het sanctiepakket.

“Ook dat is helaas een voorbeeld. Elke maatregel wordt apart bekeken. Er wordt in zo’n Europese Raad telkens een vergelijk gezocht tussen het algemene Europese belang en de nationale belangen.”

Carsten Brzeski: 'Sancties zijn het effectiefst wanneer ze verrassend zijn én cruciale sectoren raken. Beide voorwaarden worden hier niet vervuld. Alles ligt nog in lijn van wat Poetin kon verwachten.’ Beeld Tim Dirven
Carsten Brzeski: 'Sancties zijn het effectiefst wanneer ze verrassend zijn én cruciale sectoren raken. Beide voorwaarden worden hier niet vervuld. Alles ligt nog in lijn van wat Poetin kon verwachten.’Beeld Tim Dirven

De oorlog heeft ook grote economische gevolgen. Oekraïne en Rusland zijn grote exporteurs van allerlei landbouwproducten, zoals graan, waarvan de prijzen al de hoogte in schieten. Kan dit ook leiden tot schaarste op onze voedselmarkt?

“Zeker. De graanprijs is al 10 tot 15 procent gestegen. De komende maanden kan er ook een schaarsteprobleem komen, zowel voor voedselproducten zoals graan als voor energie. Het is moeilijk een basisscenario te voorspellen. Dit is afhankelijk van de evolutie van de oorlog.”

Wereldwijd dreigt nu ook stagflatie, een stagnerende economie met inflatie door hogere energieprijzen. Hoe vermijden we dit nachtmerriescenario?

“Het enige wat we kunnen hopen is dat het stagnatiegedeelte van de stagflatie niet te erg uitvalt. De overheid zal op korte termijn een grote rol kunnen spelen om de negatieve gevolgen voor de economie op te vangen. Ze kunnen bijvoorbeeld investeren om lage inkomens te compenseren voor hoge energieprijzen. Als de investeringen van de Europese Green Deal ondanks de huidige problemen er doorkomen denk ik dat de stagnatie niet zo erg zal worden als in de jaren 70. Aan de inflatie kunnen we wel niks doen.”

Houden de beurzen stand?

“De onzekerheid zal hoog blijven. De onvoorspelbaarheid van een oorlog is heel moeilijk voor economische scenario’s en dus ook voor de financiële markten. We gaan dus veel schommelingen krijgen. Dat zie je nu al. Donderdag daalden de beurzen een paar procent, vrijdag kropen ze weer wat recht. Op termijn zijn voor ons de macro-economische ontwikkelingen wel positief. De Europese economie komt goed overeind na omikron. Er is een heropleving van de dienstensector. De industrie heeft terug volle orderboekjes, al wordt ze nog wat gehinderd door het wachten op microchips uit Azië.”

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234