Zaterdag 28/11/2020

AchtergrondVerkiezingen VS

‘Zou goed zijn als we máár tien zetels verliezen’: hoe Trump met een nederlaag ook zijn hele partij kan meesleuren

Trump gisteren bij een rally in strijdstaat Pennsylvania.Beeld AFP

Over exact een week ligt in de Verenigde Staten niet enkel het presidentschap van Donald Trump in de weegschaal. Mogelijk doorslaggevender zelfs worden de verkiezingen voor het Huis van Afgevaardigden, en vooral voor de Senaat, die op dezelfde dag plaatsvinden. De kans is niet onbestaande dat er ook daar, naast een wissel in het Witte Huis, een blauwe verschuiving zit aan te komen, met dank aan het ‘down the ballot’-effect. 

Wel 15 miljoen dollar, ruwweg 12,7 miljoen euro. Zoveel wil Michael Bloomberg de komende zeven dagen nog investeren in tv-reclame voor Joe Biden in Texas en Ohio, zo kondigde hij vandaag aan. Het is veelzeggend dat multimiljardair Bloomberg er net in die staten nog enkele miljoenen tegenaan gooit om president Trump pijn te doen. Want ook al wordt het moeilijk voor Biden in de vier jaar geleden nog trouwe Republikeinse staten - Trump won Texas met 52,2 procent tegenover 43,2 voor Clinton en Ohio met 51,7 procent tegen 43,6 procent - onmogelijk is het niet. Vandaag leidt Trump nog maar met 3,2 procentpunt in de peilingen in Texas, in Ohio met nog amper 0,6 procentpunt.

Maar het belangrijkste van al: Biden heeft beide staten niet nodig om president te worden, daarbij volstaan traditionele strijdstaten als Florida en Pennsylvania. Dat Bloomberg toch met miljoenen smijt, Democratisch vicepresidentskandidaat Kamala Harris vrijdag zelf naar Texas trekt en Biden naar het eveneens traditioneel Republikeinse Georgia, heeft dan ook veel te maken met het down the ballot-effect: genoeg kiezers enthousiasmeren om te gaan stemmen zodat zij ineens ook voor de Democratische kandidaten lager op het stembiljet kiezen. 

Ook Joe Biden voert volop campagne in Pennsylvania.Beeld AFP

Congres

Wil een Amerikaanse president echt beleid kunnen voeren, dan heeft hij ook het parlement of Congres nodig om wetten goedgekeurd te krijgen. Dat bestaat uit twee kamers, het Huis van Afgevaardigden (435 zetels) en de Senaat (100). Hoewel een president zelf veel macht heeft om beleid te voeren zonder meerderheid in een van beide of beide kamers tegelijk, bijvoorbeeld via de zogenaamde 'executive orders’, maakt een gunstig gezind Congres hem het leven wel veel gemakkelijker. 

Zo kon Barack Obama slechts twee van de acht jaar regeren met een Democratisch Huis en een Democratische Senaat, en kreeg hij de laatste twee jaren van zijn presidentschap zelfs een Republikeins Huis én een Republikeinse Senaat tegen zich. Trump moet het sinds de midterm-verkiezingen van 2018 dan weer rooien met een Democratisch Huis. 

Het Capitool in Washington DC, waar zowel het Huis van Afgevaardigden als de Senaat zetelen.Beeld AP

Democratische dominantie?

Dat Huis van Afgevaardigden blijft na volgende week zo goed als zeker in Democratische handen: de website FiveThirtyEight, dat alle peilingen en demografische tendensen analyseert, schat die kans op 96 procent. In het Huis, dat per district wordt verkozen, hebben de Democraten nu een meerderheid van 232 zetels op de 435. Volgens de peilingen zouden dat er al minstens 238 worden na de verkiezingen, terwijl de Republikeinen voorlopig van slechts 181 zetels relatief zeker zijn. Op dit moment heeft de partij van Trump nog 197 zetels.

In 26 districten is de race te nipt om nu al een winnaar te kunnen voorspellen, maar volgens Dave Wasserman van The Cook Political Report doen Trump en de Republikeinen het in veel districten acht tot tien procentpunt slechter dan in 2016. Veel Republikeinse Congresleden moeten daarbij schipperen tussen genoeg afstand nemen van Trump om centrumkiezers aan te trekken, zonder tegelijkertijd zijn vaste aanhangers tegen zich in het harnas te jagen. Een Republikeins afgevaardigde vertelde Wasserman dan ook “blij verrast te zullen zijn als we maar tien zetels in het Huis verliezen”.

In de Senaat kleurt de meerderheid op dit moment wel nog Republikeins, met 53 van de 100 beschikbare zetels (elke staat vaardigt twee senatoren af naar Washington DC). Daar tegenover staan 45 Democraten en 2 onafhankelijken die meestal met de Democraten mee stemmen (onder wie Bernie Sanders). 

Maar ook hier staan de sterren gunstig voor het blauwe kamp, met volgens FiveThirtyEight een winstkans van 73 procent. Allereerst vertrekken de Republikeinen al met een achterstand: van de 35 te verkiezen zetels (elke twee jaar wordt een derde van de 100 senatoren verkozen) zijn er nu 23 Republikeinse en 12 Democratische. De Republikeinen moeten er dus meer verdedigen dan de Democraten.

‘Beste tegengewicht tegen president Biden? Een Republikeinse senaat’

En terwijl de Democraten in 11 van die 12 races redelijk zeker zijn dat de zetel opnieuw naar hun kamp zal gaan, beloven er van de 23 te verdedigen Republikeinse zetels een aantal bijzonder spannend te worden. Zo neigen Arizona en Colorado nu eerder richting Democraten, en ook in Iowa, Georgia, Maine en North Carolina wordt het nagelbijten voor de zittende Republikeinse senatoren Joni Ernst, Kelly Loeffler, Susan Collins en Thom Tillis. Die laatste liet in een interview met Politico al verstaan dat Biden een goede kans maakt president te worden, en verklaarde dat “het beste tegengewicht tegen president Biden een Republikeinse Senaat is”.

Want de Republikeinen hebben heel wat te vrezen bij een combinatie van een Democratische president, een Democratisch Huis en een Democratische Senaat. Tom Davis, voormalig voorzitter van het National Republican Congressional Committee, lijstte bij CBS News al op wat er mogelijk is dan. Zo kunnen de Democraten de filibuster-regel afschaffen in de Senaat: momenteel zijn er nog 60 senatoren nodig om een senator te verhinderen te blijven ‘filibusteren’ of tot in den treure blijven spreken om een stemming te verhinderen. Een Democratische meerderheid zou dat aantal naar 50 kunnen brengen. 

Ook zouden een Democratisch gedomineerd Huis en Senaat nieuwe - Democratischgezinde - staten kunnen toelaten, zoals Puerto Rico, en zouden ze de samenstelling van het Hooggerechtshof kunnen uitbreiden zodat in dat geval Biden er meer progressieve rechters kan benoemen. 

De Senaat stemde gisteren nog voor de aanstelling van Amy Coney Barrett als nieuwe rechter bij het Hooggerechtshof.Beeld via REUTERS

Nagelbijten in Georgia

In Georgia staan overigens uitzonderlijk twee Senaatsverkiezingen op het programma. Een eerste gewone verkiezing, en een tweede ‘open verkiezing’ na het ontslag van de Republikeinse senator eind vorig jaar. In die tweede verkiezing mogen verschillende kandidaten meedoen, en als niemand de meerderheid haalt volgt er pas in januari een definitieve stembusslag tussen de twee hoogst scorende kandidaten. Mogelijk wordt het daardoor tot dan nagelbijten voor wie de uiteindelijk meerderheid in handen krijgt.

Wordt het uiteindelijk 50 - 50 in zetels, dan is het overigens de vicepresident die als Senaatsvoorzitter de beslissende stem levert. 

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234