Donderdag 08/12/2022

AnalysePolitiek

Zomerakkoord moet bewijzen dat geteisterde regering-De Croo nog werkt: dit ligt op tafel

Alexander De Croo wil op een aantal belangrijke dossiers doorbraken forceren voor het zomerreces. Beeld AP
Alexander De Croo wil op een aantal belangrijke dossiers doorbraken forceren voor het zomerreces.Beeld AP

Zit er nog dash in Vivaldi? Premier Alexander De Croo (Open Vld) wil voor de Wetstraat op vakantie gaat op 21 juli een aantal belangrijke knopen doorhakken. Dat moet bewijzen dat zijn geteisterde regering nog werkt. Maar wat ligt er juist op tafel?

Jeroen Van Horenbeek en Stavros Kelepouris

Koopkracht: dé prioriteit

Met stip bovenaan het prioriteitenlijstje: de koopkracht vrijwaren. Onder meer door de steile stijging van de energieprijzen ligt de inflatie op het hoogste peil in veertig jaar. Ter linkerzijde circuleren allerhande voorstellen om te zorgen dat de gezinnen financieel overeind blijven. Zo wil de PS de koopkracht versterken voor de mensen in de lage middenklasse die nu net uit de boot vallen voor veel sociale voordelen. De groenen hebben een gelijkaardig plan voorgesteld. Ook Open Vld voelt daar iets voor, maar mikt veeleer op de groep boven de laagste lonen, zeg maar de brede middenklasse.

De vraag is wie dat gaat betalen. Daarover is geen eensgezindheid. De socialisten en groenen willen de belastingen op kapitaal en vermogen omhoog. Zij stoten op verzet bij de liberalen, met name bij MR-voorzitter Georges-Louis Bouchez.

Iedereen kijkt in de richting van minister van Financiën Vincent Van Peteghem (cd&v), die deze legislatuur minstens de aanzet moet geven tot een grote fiscale hervorming. Maar binnen de regering is er bijna niemand die gelooft dat dat er nog echt van komt - daarvoor is het water tussen socialisten en liberalen wellicht te diep. De kans dat de fiscale hervorming rond raakt voor het zomerakkoord van Vivaldi, wordt zowat op nul ingeschat.

Her en der leeft de hoop dat de coalitie het eens raakt over een soort van mini-taxshift als voorafname op de grote hervorming. Een van de pistes bestaat erin om de effectentaks op te krikken, zoals de groenen voorstellen. Officieel is Open Vld tegen, maar achter de schermen valt te horen dat zulke maatregelen de liberalen electoraal niet erg veel pijn zouden doen.

Daarnaast hopen de liberalen om nu al de contouren vast te leggen voor de begrotingscontrole. Dat moet een hele hoop nachtelijke onderhandelingen en politiek gesjacher later dit jaar voorkomen. Al is het maar de vraag of dat kan slagen. Ook de regering-Michel probeerde ooit de begrotingsoefening al in de zomer te klaren. Het gaf de coalitiepartners daarna gewoon meer tijd om het akkoord langs alle kanten in vraag te stellen.

Minister van Financiën Vincent Van Peteghem (cd&v) moet deze legislatuur minstens de aanzet geven tot een grote fiscale hervorming.  Beeld BELGA
Minister van Financiën Vincent Van Peteghem (cd&v) moet deze legislatuur minstens de aanzet geven tot een grote fiscale hervorming.Beeld BELGA

Werk: eindelijk die arbeidsdeal

De arbeidsdeal van de regering-De Croo is eigenlijk al rond sinds februari. Maar in het daaropvolgend sociaal overleg bleken vakbonden en werkgevers het nagenoeg nergens over eens te raken. Zo belandt de arbeidsdeal nu opnieuw op het bord van Vivaldi.

De socialistische minister van Werk Pierre-Yves Dermagne moet de knopen doorhakken, maar dat belooft een heikele kwestie te worden. De vakbonden verwachten dat de PS’er hen flink tegemoetkomt. Maar in dat geval wacht binnen de regering een zware confrontatie met de MR, die nu al niet begrijpt waarom het akkoord nog niet uitgevoerd is. Al klinkt ook bij de Vlaamse socialisten van Vooruit dat de werkzaamheidsgraad dringend omhoog moet.

Ook met het pensioendossier wil De Croo vooruitgang boeken. Alleen is voorlopig bijzonder onduidelijk welke plannen bevoegd minister Karine Lalieux (PS) smeedt. De regeringspartners verwachten dat ze hooguit met een light-versie van de nodige hervormingen zal komen.

Lalieux’ eerste aanzet werd vorig jaar nog op pek en veren onthaald bij de andere partijen. De liberalen vrezen dat sindsdien te weinig in het werk is gesteld om enkele voor hen onaanvaardbare voorstellen te schrappen. Al is er ook hier ruimte voor een compromis. In Humo verklaart voorzitter Egbert Lachaert van Open Vld: “Ik wil praten over een volwaardig pensioen na een loopbaan van 42 jaar, zodat iemand die op z’n 18de is begonnen, op zijn 60ste of 61ste kan stoppen.” Dat zit niet zo ver af van de socialistische verzuchtingen. Bij de MR is het verzet tegen een soepelere pensioenregeling taaier.

De zenuwachtigheid rond arbeid en pensioenen blijft bijzonder groot. Steeds vaker wordt gesuggereerd dat de PS niet meer uit is op wezenlijke hervormingen en compromissen, nu ze met het minimumpensioen van 1.500 euro al een grote trofee op zak hebben.

Defensie: nog meer geld?

Op 30 juni wordt premier Alexander De Croo in Madrid verwacht voor een NAVO-top. De oorlog in Oekraïne zal er uiteraard bovenaan de agenda staan.

Als het van De Croo afhangt, zal hij in Madrid aankondigen dat België zijn militaire uitgaven tegen 2035 wil opkrikken tot 2 procent van het bbp (de zogenaamde NAVO-norm). Dit komt neer op een verhoging van het jaarbudget van het Belgische leger naar 9 miljard euro. Vandaag bedraagt dit 4,65 miljard euro.

De Croo ziet deze belofte als een logisch gevolg van de oorlog in Oekraïne. Een oorlog die hij al heeft omschreven als ‘een 9/11-moment’ voor de veiligheid van Europa. De Europese lidstaten van de NAVO investeren al decennia te weinig in hun legers. In verschillende landen worden de uitgaven nu aanzienlijk verhoogd.

Binnen de regering lijken Vooruit en PS akkoord te gaan met die redenering. Al stellen ze wel voorwaarden aan extra militaire uitgaven, onder meer dat de Belgische ontwikkelingssamenwerking niet mag achterblijven. Sowieso vraagt men zich in de omgeving van minister van Defensie Ludivine Dedonder (PS) af waar dat extra budget voor moet dienen. Dat moet eerst uitgeklaard worden vooraleer er met geld wordt gezwaaid. De aankoop van extra F-35’s, zoals Nederland, ziet ze niet zitten.

Groen en Ecolo stellen zich, onder druk van hun pacifistische flank, harder op. De huidige regering voorziet al meer dan 10 miljard euro extra voor het leger tegen 2030, luidt het daar. Dit volstaat voorlopig. Al laten de groenen wel een opening: als investeringen in ‘veiligheid’ ook investeringen in groen (energie)beleid kunnen inhouden, dan kan er gesproken worden. Binnen Open Vld denkt men alvast dat Groen en Ecolo het finaal niet tot een crisis zullen laten komen rond dit dossier.

Minister van Defensie Ludivine Dedonder wil eerst weten waar het extra geld naartoe moet gaan. Beeld BELGA
Minister van Defensie Ludivine Dedonder wil eerst weten waar het extra geld naartoe moet gaan.Beeld BELGA

Kerncentrales: armworstelen met Engie

Binnen Vivaldi heerst een gewapende vrede over de kernuitstap. Na bijzonder zware discussies is op 18 maart besloten om twee kerncentrales tien jaar langer open te houden dan voorzien, tot 2035, om de stroombevoorrading te helpen verzekeren. Hiervoor is echter een akkoord nodig met de Franse uitbater Engie Electrabel.

Premier De Croo en minister van Energie Tinne Van der Straeten (Groen) onderhandelen momenteel met Engie Electrabel over de voorwaarden. Het energiebedrijf wil dat de Belgische overheid tussenkomt in de kosten van de veiligheidswerken die nodig zijn om beide kerncentrales langer open te houden. Hetzelfde geldt voor de toekomstige kost van de afbraak van de kerncentrales en mogelijks het beheer van het nucleair afval.

Officieel loopt de deadline voor de onderhandelingen ‘begin juni’ af. Zo heeft de regering het op 18 maart afgesproken. Maar de kans dat er verlengingen aan te pas komen, lijkt groot. Volgens verschillende bronnen is een akkoord nog veraf. In de regering is beslist dat de overheid in geen geval de kosten voor het nucleair afval op zijn schouders zal nemen. Die factuur kan oplopen tot boven 40 miljard euro.

Binnen de liberale familie wordt al gealludeerd op een extreem scenario waarbij Engie Electrabel als dominante marktspeler wordt verplicht om twee kerncentrales open te houden. Of dat er gezocht wordt naar een meer welwillende overnemer, het Franse staatsbedrijf EDF bijvoorbeeld. “Al hopen we dat het niet zover moet komen, want dat zal sowieso tot een juridische uitputtingsslag met Engie Electrabel leiden.”

Nog dit: ook het debat over het afromen van de ‘overwinsten’ van energiebedrijven wordt eerstdaags voortgezet. Het is afwachten wat dit kan opleveren voor de staatskas.

Energieminister Tinne Van der Straeten onderhandelt met Engie Electrabel over de verlenging van de kerncentrales.  Beeld BELGA
Energieminister Tinne Van der Straeten onderhandelt met Engie Electrabel over de verlenging van de kerncentrales.Beeld BELGA

NMBS: eindelijk vernieuwing?

Minister van Mobiliteit Georges Gilkinet (Ecolo) wil nog dit jaar nieuwe beheerscontracten afsluiten voor spoormaatschappij NMBS en spoornetbeheerder Infrabel. De vraag daarin: wat verwacht de regering van de spoorwegen en hoeveel nieuwe investeringen zet ze hiertegenover? De huidige beheerscontracten van de NMBS en Infrabel zijn intussen veertien jaar oud en zijn aan een update toe.

Het maatschappelijk belang van dit dossier is groot. In de ontwerpplannen van de nieuwe beheerscontracten, die onlangs zijn goedgekeurd, wordt voor de NMBS onder meer gemikt op 10 procent meer treinen en 30 procent meer reizigers. Tegen 2040 moet op het hele net om het halfuur een trein rijden. In de steden om het kwartier. De NMBS zelf is al langer vragende partij om ticketprijzen te kunnen laten variëren.

Ook het politiek belang is niet te onderschatten. Voor minister Gilkinet wordt dit zijn lakmoesproef. De nieuwe beheerscontracten zullen leren of hij zijn beloftes over de modernisering van het spoor nakomt. In de woorden van een collega: “Gilkinet is Mister Trein. Als hij zijn mond opendoet, rijdt er één uit. Maar als hij nu slappe beheerscontracten onderhandelt, dan is dat allemaal praat voor de vaak geweest.”

Volgens welingelichte bronnen zijn de onderhandelingen met de NMBS en Infrabel de laatste maanden al bij al vlot verlopen. Na een moeilijk begin, met twee openlijke botsingen, lijken voogdijminister Gilkinet en NMBS-topvrouw Sophie Dutordoir stilaan aan elkaar gewend. Er is hoop op een raamakkoord voor het zomerreces. Een definitief akkoord zal later volgen. Ook al omdat Europa zich moet uitspreken over de beheerscontracten.

De komende weken wil Gilkinet ook een voorstel lanceren voor de invoering van een rijbewijs met punten. De Vlaamse partijen zijn voor. De MR, maar ook PS, tegen.

 De nieuwe beheerscontracten zullen leren of minister Gilkinet zijn beloftes over de modernisering van het spoor nakomt. Beeld BELGA
De nieuwe beheerscontracten zullen leren of minister Gilkinet zijn beloftes over de modernisering van het spoor nakomt.Beeld BELGA

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234