Vrijdag 04/12/2020

OpeningscollegePolitiek

Zo verliep het openingscollege van Carl Devos (UGent) met de voorzitters van CD&V, Open Vld en sp.a

Beeld BELGA

Joachim Coens, Egbert Lachaert en Conner Rousseau, de voorzitters van CD&V, Open Vld en sp.a, waren vandaag te gast in het openingscollege politicologie van professor Carl Devos (UGent).

“Ik ben niet afgekickt van de voorbije maanden. Ik vond het een leuke ervaring”, zegt Conner Rousseau tijdens het college van Devos. Rousseau heeft tijdens zijn jonge carrière al heel wat meegemaakt, maar volgens hem “moet het beste nog komen”. “We gaan het zelf nog spannend maken”, luidt het.

“Wat ik de laatste negen maanden heb meegemaakt, heeft mijn voorzitterschap gedomineerd”, zegt Coens. “Ik ben blij dat we het resultaat hebben dat er nu is. We hebben een regering kunnen opstarten. Als bedrijf kun je werken zonder dat iedereen erop zit te kijken, in een politieke context worden dingen besproken die je parallel kunt lezen. Iedereen leest mee. Maar of je nu CEO van een bedrijf bent of politicus, het gaat allemaal over mensen. Je moet zoeken en tasten in de politiek. In een bedrijf is dat ook zo. In de onderhandelingen is de mediatisering een belangrijke factor. In een bedrijf kies je wanneer je communiceert, maar in de politiek kies je niet altijd wanneer je dat doet.”

Toekomst partijen

Wat is de toekomst van de drie klassieke partijen? Jullie hebben last van een electoraal verlies en voor een stuk ook ledenverlies. Dat is een probleem dat al langer bestaat, zegt Devos. Ook op federaal niveau is het duidelijk dat de families de laatste jaren achteruit gaan. Dat heeft onder mee te maken met het succes van andere radicalere partijen. De partijen verliezen niet alleen kiezers, maar ook leden. Dat is de ene kant van het verhaal, maar tegelijkertijd zijn de partijen cruciaal om een regering te vormen. We hebben een paar homogene regeringen gehad, maar voor de rest zijn het altijd coalitieregeringen geweest.

Komen we niet op een kritisch punt waarbij de klassieke partijen te klein zijn en de regeringsvorming nog moeilijker zal worden, vraagt Devos aan de politici. Wat gaan de nieuwe voorzitters doen om het tij te proberen keren? Het gaat vooral over de partij. “De kaarten lagen moeilijk na de verkiezingen. Het was een heel versplinterde uitslag en veel partijen. In Wallonië houden de traditionele iets meer stand”, zegt Lachaert. “De keuze die partijen maken om in een coalitie te stappen maakt of ze al dan niet zullen overleven. Het is belangrijk dat het vertrouwen in de politiek opnieuw kan groeien. Als mensen opnieuw vertrouwen hebben in de politiek, zullen ze de partijen kunnen belonen. De partijen moeten hun eigen identiteit terug afbakenen. Wij moeten daarop inzetten als partijvoorzitters.”

“De versnippering en de angst voor verkiezingen spelen ook een rol”, zegt Rousseau. “Er kwam een ovedrive van partijen om heel luid te zeggen wat men slecht vond aan een nota die intern besproken was. Ik vind dat de mensen mogen weten waarmee ik bezig ben, maar dat is niet altijd het beste. Te veel transparantie is ook niet goed.”

Voorzitters Joachim Coens (CD&V), Egbert Lachaert (Open Vld), en Conner Rousseau (sp.a).Beeld DM

“We mogen de organisatie van ons land niet vergeten. De regionale regeringen werden eerst gevormd. Daar ging veel tijd over”, aldus Coens. “In Vlaanderen is het evident dat de grootste het voortouw neemt, maar federaal is dit niet evident. Het is niet alleen deze regeringsvorming die lang geduurd heeft, maar er zijn al verschillende vormingen geweest die lang duren.” Rousseau maakt hierbij een kanttekening. “In Vlaanderen is de manier waarop de regering gevormd moet worden duidelijker, maar ook daar heeft het lang geduurd”, reageert Rousseau nog. “Men heeft eerst een dansje moeten doen met het Vlaams Belang, daarna is men pas echt begonnen. Iedereen wist dat het een schijnmanoeuvre was.”

Verscheidenheid van partijen

“Als we de Senaat kunnen gebruiken als een volkskamer op een frisse en moderne manier, dan kunnen we ernaartoe. Er is consensus over aan tafel om er iets anders mee te doen. Laat het ons gewoon doen. Het aantal parlementsleden vind ik ook belangrijk. Nederland en Frankrijk tellen gemiddeld 13 parlementsleden per 1 miljoen inwoners”, zegt Rousseau. In België hebben we 42 parlementsleden op 1 miljoen inwoners. “Dat is teveel”, aldus Rousseau. “Minder leden zorgt misschien voor vurigere debatten hebben.”

“Alle bevoegdheden zitten zo gesplitst over alle niveaus dat niemand er nog aan uitgeraakt. Toen we contacttracing op poten zetten, dan waren we eerst bezig op federaal niveau tot men zag dat het een regionale bevoegdheid was. De grote kunst is om tegen de volgende verkiezingen een meer logische structuur te maken. Op welk niveau interesseert me niet, maar wel efficiënt”, verduidelijkt Lachaert.

Beeld Photo News

“We zitten met verscheidenheid van partijen in de regering over wat er moet gebeuren. We hebben concreet nagedacht en gesproken. Het is ook een zaak van het parlementen en het politiek in zijn geheel. Zowel het aantal kan herbekeken worden, wat mij betreft zelfs de kiesomschrijving. Van klein naar groot”, zegt Coens die wil terugkeren naar de oude arrondissementen. “We moeten naar een systeem komen hoe je een regeringsvorming doet op federaal niveau. Er zijn verschillende modellen. In Brussel is er een systeem waar de Nederlandstaligen en de Franstaligen een meerderheid kunnen vormen. In Zwitserland is er een toverformule waar de meerderheden van de verschillende kantons een regering kunnen samenstellen. Ik vind als er geen spontane meerderheid ontstaat dat er een mechanisme moet komen. Er moet een limiet komen.” Een soort deadline voor de formatie.

“Ons land is vier jaar in lopende zaken geweest. Dat betekent vier jaar geen volwaardige regering”, aldus Rousseau. “Dan verschieten we dat mensen apolitiek stemmen. Ik vond dat men met de lopende zaken speelde. Gebeurde er niets? Dan was er geen verlies. Men had toch een bepaalde macht. De sense of urgency was soms ver te zoeken. Een deadline zetten brengt een automatische ontbinding met zich mee. Dat lost niet altijd iets op, kijk maar naar Spanje en Israël;. Je hebt daar nieuwe verkiezingen. Maar het zorgt er wel voor dat mensen die geen spelletjes spelen er ook voor beloond worden. Blijven aanmodderen, kan niet meer.” Ook Lachaert is het op dit niveau eens met Rousseau.

Kieskring

De verkiezingen zelf wordt ook vermeld in het regeerakkoord. Coens pleit voor een kleinere kieskring. “Wat is de impact van een lijststem? Daar is ook een democratisch deficit”, klinkt het. “Er is een afstand gegroeid tussen politici, parlementsleden en de bevolking door de grotere kiesomschrijving. Misschien moet je dat in een cascade stoppen. Iedere keer met minder aantal parlementsleden, wat logisch is.”

“Jonge mensen willen soms op mij stemmen maar kunnen niet omdat ze in een andere provincie wonen”, aldus Rousseau. “Ik zou het logischer vinden dat de kieskring groter wordt. Je programma is er voor alle Vlamingen, dan moeten zij allemaal de kans hebben om je hierop te beoordelen en niet alleen je eigen parochie.”

Beeld BELGA

Lachaert vraagt zich af of dit enkel in Vlaanderen moet. “In Wallonië kunnen ze niet stemmen op Alexander De Croo als premier en ook omgekeerd. Je moet ook het debat hebben over de federale kieskring als je zoiets invoert. Ik heb de revival van de politieke families gezien. Je ziet dat partijen inzien dat de splitsingslogica tot in het oneindige doortrekken ervoor zorgt dat dit het land niet bestuurbaar maakt. We moeten met elkaar praten.” Volgens Coens is een federale kieskring niet aan de orde door de grote verscheidenheid.

Financiering en partijverdeling

De partijen krijgen veel financiering, zegt Lachaert. “Naarmate de kiesuitslag stijgt, gaan er gigantische bedragen om binnen de partijen. Er zijn stappen genomen om de dotaties te verminderen. Ik denk dat het verder doorgetrokken zal worden om er meer soberheid in te krijgen.” Rousseau wijst erop dat er op termijn misschien minder partijen komen. “Dan zal het politiek systeem ook minder geld opslorpen. Ik geloof niet dat door partijgeld af te pakken - wat voor ons mag - het vertrouwen in de politiek zal stijgen.”

“Ik voel dat politiek belangrijker wordt. Mensen willen er opnieuw over debatteren. Kijk maar naar het klimaatbeleid en het coronavirus. Ik doe mijn ogen dicht en word wakker in 2050. Wat ik vind waardevol? Hoe moet dat eruit zien? Als we dat in een groot democratisch debat kunnen stoppen, dan denk ik dat er meer vertrouwen zal komen”, aldus Coens.

Jullie hebben de voorbije maanden energie gestoken in de regeringsvorming, nu kunnen jullie opnieuw focussen op de partij. Wat is het moeilijkste: de regering vormen of een partij hervormen, vraagt Devos aan de drie politici. “De regering vormen was een helse opdracht”, zegt Lachaert. “Ik kijk ernaar uit om rustig de partij te herstructureren. Een partij moet zijn eigen DNA eerst terug scherp zetten. Het is niet duidelijk voor de mensen in de straat waarvoor de klassieke partijen staan. De vrijheidsgedachte zit inherent in ons DNA, maar dat zullen we scherper moeten zetten. Onze ideologie is bekend, maar we spreken te weinig over een aantal debatten.”

De socialistische partij is ontstaan uit een socialistische beweging. Nu lijkt het alsof de omgekeerde stap gezet wordt, aldus Devos. “ Ik voel dat ons partijprogramma de voorbije jaren heel hard bezig was waarom we de huidige status quo moesten verdedigen”, antwoordt Rousseau. “Maar als jonge mens vroeg ik me af: ‘What’s next?’ Je hebt een ideologie en een duidelijk kader, maar daarrond wil ik dat we iets modern maken van onze partij. Dat we niet alleen handelen op basis van een politieke agenda, maar wel op basis van de agenda die in de straten leeft. Voor mij was belangrijk om van naam te veranderen. Het is de start van een nieuw project. Heel veel jonge mensen willen hun stem laten horen.” De werking van de partij wordt met andere oorden opengesteld voor iedereen, niet uitsluitend voor partijleden.

Toen CVP in 2001 CD&V werd, was het een West-Vlaams burgemeester Stefaan De Clerck die de partij heeft gemoderniseerd. Nu is er een andere burgemeester die voor dezelfde oefening staat. “Het was een grapje dat we gingen veranderen in Samen”, zegt Coens. “We kijken hoe we verbindingen kunnen maken tussen verschillende invalshoeken. We hebben een grote discrepantie tussen de aanwezigheid lokaal en het nationale. In het lokale kun je een verbinding maken, wat je samen kunt brengen in een beleid.” Coens verduidelijkt dat een DNA scherp stellen niet altijd gelijk staat aan polarisering. “Je kan ook gaan voor verbinding”, klinkt het. “Je bouwt geen samenleving uit met polarisatie.”

Herverkaveling

Verruiming is een weg, maar herverkaveling is ook een andere weg. Moeten we niet naar een herschikking van het landschap? “Ik denk dat het natuurlijkerwijs kan gebeuren”, zegt Lachaert. “Dat zal maar gebeuren als sommige partijen pas in existentiële problemen komen. N-VA is ook een partij die snel in existentiële problemen kan komen. Ook Vlaams Belang en Groen. Als we erin slagen om samen een verhaal te schrijven waarbij we duidelijk maken dat we een relevantie hebben. In het proces dat de partijen doorlopen om hun positie te zoeken, kunnen ze elkaar ook tegenkomen en samenwerken.”

“Ook in het Europees Parlement heb je een verscheidenheid. Daar is een minimumfractie”, zegt Coens. “Onze eerste opdracht is een goed bestuur. Als mensen kiezen, dan kiezen ze op basis van drie dingen. Wat hebben ze gedaan? Als we veel stemmen verloren hebben, dan heeft het te maken met hoe de vorige legislatuur geëindigd is. Ten tweede: wat gaan ze doen? En ten derde: welke mensen zijn geloofwaardig? Daarop moeten we volop inzetten. De kiezer kiest elke keer opnieuw met een hele grote verschuiving.”

“De tegenstelling is niet langer links en rechts. Dat zit in je DNA-bepaling. De tegenstelling is ook niet meer conservatief en progressief. De echte tegenstelling zal zijn constructief en destructief”, vindt Rousseau. “We zullen alleen maar enige gram van geloofwaardigheid terugwinnen als je duidelijk je kaarten op tafel kan leggen. Het zal niet perfect zijn, maar we zullen dit wel echt moeten doen.”

Functioneren regering

De toekomst van de partij en het functioneren van de regering lijkt een sterke koppeling te vormen. “In de eigen tussenkomst vertelde men iets wat ook goed was voor de ander was. Dat viel me op in het debat van afgelopen weekend. We gaan het verschil maken dat we terug kunnen samenwerken en bruggen kunnen bouwen. We moeten stappen zetten in de dingen waarover het wel eens zijn”, zegt Lachaert. Het einde van de regering heeft de Vlaamse resultaten voor een deel beïnvloed, zegt Coens. “We moeten rekening houden met het feit dat het beleid of de oppositie relevant is voor kiezers. Daarnaast denk ik dat je als partij een belangrijke rol hebt om de toekomst voor te bereiden en de verbinding met mensen te maken.”

Politicoloog Carl Devos.Beeld Jan De Meuleneir / Photo News

Bestaat het risico niet dat jullie zich moeten bemoeien met de regering als het functioneren daarvan invloed heeft op de partij? “Als ik de casting van de ploeg zie, was ik aangenaam verrast”, zegt Lachaert. “Het is lang geleden dat we zo’n kwalitatieve setting van regeringsleden gehad hebben. We zullen er ons niet teveel mee bezig moeten houden. Ik ga zeker blijven afspreken met mijn collega’s. Het is belangrijk dat we goed contact blijven houden. Er zal iemand eens een uitspraak doen die de ander stoort, maar we moeten er wel zijn als coach op de achtergrond om de zaken terug samen te krijgen.”

“We hebben een aantal duidelijk inhoudelijke eisen op tafel gelegd waar we niet onder wilden gaan. Vroeger was men bezig met besturen. Ze waren bezig met het uitleggen met waarom ze niet deden wat er in het programma stond. Je kan niet alleen dat doen. Daarom de verbreding, herbronning en het project dat we zullen doen. De manier waarop we aan politiek willen doen, zegt ook veel over de manier waarop je wilt besturen. Als onze partij het goed kan op volksgezondheid, de internationale samenwerking, dan zullen mensen meer geloof hebben in de politiek”, zegt Rousseau.

Ideologie en gedachte

Coens wijst op het belang van een langetermijnstrategie. “We gaan een groot intern debat hebben over het institutionele. Hoe gaan we klimaatverandering, de welvaartsopbouw aanpakken? Een partij moet mensen daarbij betrekken. We moeten kijken als partij wat we willen voor de samenleving in de toekomst.” Coens kijkt daarbij ook naar de Europese context. “We moeten kijken over de grenzen heen. We kijken in onze eigen cocon alsof Vlaanderen en België de wereld is. Europa is heel belangrijk. Wat zijn de kerntaken van Europa? Hoe versterken we de Europese democratie?”

Toen klonk dat sp.a een beweging zou worden, dacht iedereen aan Macron. Is dat ook een voorbeeld voor u? “Neen dat is niet het voorbeeld. Het voordeel van Macron is dat hij veel mensen wist te mobiliseren in het begin. Het nadeel is dat het niet geënt was op een bepaalde ideologie. Wat bij ons wel is.”

“We hebben een lange traditie van ledendemocratie met congressen. Bij ons gaat het over digitalisering”, aldus Lachaert. “Ik wil op twee niveaus werken. Enerzijds de leden, anderzijds ook mensen die interesse hebben in het liberalisme en willen meedenken over de toekomst van het liberalisme.” Waarom is een opfriscursus nodig? “We zitten al twintig jaar in het bestuur. Sommige zijn minister of eerste minister. In hun universum loopt alles goed, maar daarnaast heb je het aantrekken van mensen in de ideologische gedachte. Er is te weinig geïnvesteerd om een open huis te zijn. Je moet partijvoorzitters hebben die hun partij/beweging op die manier leiden, los van de regering. We moeten het verschil maken tussen echt beleid en wat een partij doet. Je hebt de ideologie en de gedachte.”

“We zijn ook partijvoorzitter van de partij in het geheel dat ook actief is op lokaal niveau. Er is verscheidenheid van uitvoerende machten”, gaat Coens verder. “Ook wij als partij moeten bezig zijn met het debat over de maatschappelijke thema’s. Bijvoorbeeld het debat van migratie en samenleving. Ik denk dat we dat debat actief willen voeren met de samenleving om te kijken waar we naartoe willen.”

Logisch minimum

Bestaat er zoiets als een logisch minimum waaronder een partij niet zakt? “Ik weet het niet”, aldus Rousseau. “Je hebt een aantal mensen die zeer goed weten wat hun ideologie is. Daarboven heb je de mainstream kiezer die heel hard kan veranderen. Kiezers zijn geen spinnen die in een web vastplakken. Ik denk dat er een ondergrens is voor deze drie partijen. De vraag is met welke ondergrens je tevreden bent. Ik maak me er zelf geen zorgen over en ervan overtuigd dat er toch veel zal veranderen. Je moet ook dingen in een regeerakkoord meenemen waar de Vlaming hard van wakker ligt. Een regering moet besturen voor iedereen.” Wat is Vooruit waard in een samenleving? “Het is gevaarlijk om over procenten te praten”, klinkt het bij Rousseau.

Als je de grafieken ziet, dan zie je dat ze naar beneden gaan. “Veel van de voorgangers hebben met de beste bedoelingen bestuurd en partijen hernieuwd, maar je ziet een maatschappelijke evolutie”, zegt Devos. “De trend is niet vrolijk makend.” Lachaert verduidelijkt dat de kiezer op zoek is naar verfrissing. “Het is goed dat de partijen vernieuwen. Dat brengt een dynamiek op gang. Hoe het soms loopt met een ondergrens, is soms bizar. De Volksunie was op een bepaald moment bijna helemaal verdwenen uit het parlement en dan plots sterk teruggekeerd. Er komt een beetje slijt op de formule. Alle drie de partijen hebben de keuze gemaakt om te vernieuwen.”

Lees nu

- Egbert Lachaert: ‘De Wever maakte een historische blunder’

- De comeback van Frank Vandenbroucke is deel van een uitgekiend plan van de socialisten

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234