Maandag 14/10/2019

Europa

Zo veel invloed, zo weinig bekend bij burgers: het imagoprobleem van het Europees Parlement

Beeld EPA

Het Europees Parlement is de enige rechtstreeks gekozen instelling van de EU en beïnvloedt het dagelijks leven van vijfhonderd miljoen burgers. En toch lijken die niet te staan trappelen om hun stem ervoor uit te brengen.

Als slapen tijdens een lezing of voorstelling als een mening kan worden beschouwd, zoals een Italiaanse schrijver ooit betoogde, dan is zo bezien ook de structureel lage opkomst bij Europese verkiezingen een veeg teken. Veel kiezers blijven weg bij de stemming voor een nieuw Europees Parlement en laten daarmee indirect blijken dit democratische orgaan niet relevant te vinden voor hun leven en werk.

Die geringe animo is niet iets van de laatste tijd. Al sinds 1979 dalen de opkomstcijfers. Bij de vorige verkiezingen in 2014 was de opkomst in ­Europa gemiddeld 42,6 procent. Zakt dit percentage verder, dan tast dit ­direct de democratische legitimiteit van het Europees Parlement aan. ­Namens wie spreekt het dan nog?

Het parlement heeft duidelijk een imagoprobleem. Het is ver weg, wie erin zitten is nauwelijks bekend, wat er gebeurt is ondoorzichtig, wat je eraan hebt is een publiek geheim, de royale onkostenvergoedingen worden niet begrepen en het waarom van het gependel tussen Brussel en Straatsburg valt niet uit te leggen. Veel mensen zien het Europees Parlement niet als iets van hen, voor hen.

Zelfbewuster

Toch is het parlement de enige rechtstreeks gekozen instelling van de Europese Unie. Het is zelfbewuster geworden en probeert zijn macht gestaag uit te breiden. Het is medewetgever op een groeiend aantal terreinen. In de periode 2014-2019 keurde het 348 door de Europese Commissie ingediende wetsvoorstellen goed. Ook kan de Europese begroting alleen met zijn instemming van kracht worden. Dus met wetten en geld beïnvloedt het parlement het bestaan van de meer dan vijfhonderd miljoen EU-inwoners.

Burgers die zich zorgen maken over de klimaatverandering moeten blij zijn met de strengere normen voor de CO2-uitstoot van nieuwe auto’s en vrachtwagens die het parlement overeenkwam met de Europese Commissie en de lidstaten.

Zij die na een buitenlandse vakantie soms de schrik van hun leven kregen als zij de rekening van hun mobiele telefoon zagen, mogen het parlement danken dat de vaak exorbitant hoge kosten voor roaming zijn afgeschaft.

Zij die bang zijn dat techbedrijven als Facebook misbruik maken van hun privégegevens, weten zich nu beschermd door een Europese privacywet die er op aandringen van het parlement kwam.

Zij die bij een vliegreis altijd even stil staan bij de kans op een terreuraanslag, kunnen zich iets veiliger voelen nu passagiersgegevens op vluchten vanuit, naar en binnen Europa worden opgeslagen en uitgewisseld.

Allemaal zijn het maatregelen die raken aan het leven van de Europeanen. Besluiten kunnen ook bijten en pijn doen, zoals het verbod op pulsvisserij dat Nederlandse vissers zwaar treft. Het Europees Parlement is immers net als nationale volksvertegenwoordigingen een arena van partijen met tegengestelde opvattingen en belangen. Maar goed of slecht, altijd betreft het iets dat al gauw miljoenen mensen aangaat. Toch blijven miljoenen stemgerechtigden thuis als er een nieuw parlement in Brussel/ Straatsburg gekozen moet worden.

De thuisblijvers zien kennelijk niet hoezeer het Europees Parlement ertoe doet voor hen en hoe zij met hun stem kunnen proberen het te beïnvloeden. Het parlement heeft macht en is democratischer dan menigeen denkt, zegt woordvoerder Marjory van den Broeke. Het gaat bijvoorbeeld voorop in de pogingen van Europa Amerikaanse tech-reuzen als Apple, Facebook en Google te beteugelen met regulering. Daarnaast zijn de parlementariërs, afkomstig uit 28 landen en verdeeld over negen fracties, heel bedreven geraakt in het bruggen slaan naar elkaar om zo tot werkbare meerderheden te komen. “Het is één groot polderland. Europa leeft bij het compromis”, meent Van den Broeke.

Meer vrijheid

De Nederlandse stelt zelfs dat individuele europarlementariërs meer invloed kunnen uitoefenen op het democratisch proces dan hun collega’s in nationale parlementen. De Europese parlementsleden die als zogeheten rapporteur mogen gaan zoeken naar een meerderheid voor een wetsvoorstel, worden aangewezen volgens een puntensysteem. Dan kan het gebeuren dat dit politici zijn uit kleinere fracties of backbenchers uit grotere fracties. Bovendien hebben europarlementariërs meer vrijheid: zij zijn niet gebonden aan een regeerakkoord, zoals leden van regeringsfracties in de Nederlandse Tweede Kamer. “In het Europees Parlement is er veel meer dualisme”, zegt Van den Broeke.

Maar aan de door haar opgesomde voordelen kleven ook nadelen. In België zijn de democratische verhoudingen overzichtelijker. Er is een regeringscoalitie die steunt op een meerderheid in de Kamer. Dreigt zij die te verliezen, dan wordt het spannend en genereert dat veel kiezersaandacht. In het Europees Parlement is de gang van zaken complexer. De Europese Commissie lijkt op een regering maar is dat niet. Zij steunt niet op een meerderheid in het Europees Parlement maar bestaat uit Commissarissen die worden geleverd door de lidstaten. Die moeten voor hun wetsvoorstellen elke keer op zoek naar ad-hocmeerderheden, zowel onder de 751 parlementsleden als onder de 28 lidstaten. Die onderhandelingen spelen zich grotendeels in het geheim af. Dat is een ingewikkeld proces dat gemiddeld 22 maanden duurt en niet de betrokkenheid bevordert van kiezers die toch al vinden dat het Europees Parlement ver van ze afstaat.

Aansporing

Maar een feit blijft dat veel van de wetten waarmee burgers te maken krijgen, in Europa beginnen om daarna in nationale wetgeving te worden omgezet. Niet zelden als een soort voldongen feiten, zo wordt geklaagd. Maar juist die klacht zou een aansporing kunnen zijn om de verkiezingen voor een nieuw Europees parlement serieuzer te nemen, als een mogelijkheid om zo vroeg mogelijk invloed te krijgen op het besluitvormingsproces in de EU.

De Franse president Macron en de Italiaanse populistische vicepremier Salvini doen er alles aan om de kiezers te mobiliseren. De twee tegenpolen zetten de verkiezingen van deze week neer als een strijd tussen de pro-Europese gevestigde politiek en de anti-Europese nationalisten. Volgens Macron proberen de Salvini’s en de Orbáns Europa af te breken. Wellicht dat deze botsing de dalende trend in opkomstcijfers stopt.

Het zou ook kunnen dat kiezers sowieso meer beseffen hoezeer Europa over hun leven gaat en inzien dat zij wel kunnen klagen dat de EU zo afstandelijk en oncontroleerbaar is, maar dat ze dan ook hun stem moeten gebruiken om te proberen haar een beetje controleerbaarder te maken.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234