Donderdag 05/08/2021

AnalyseLopende Zaken

Zo sterft de parlementaire democratie in stilte

Of oud-minister Maggie De Block verantwoordelijk is voor het niet vervangen van de strategische stock mondmaskers? De corona­commissie liet de vraag ongemoeid. Beeld EPA
Of oud-minister Maggie De Block verantwoordelijk is voor het niet vervangen van de strategische stock mondmaskers? De corona­commissie liet de vraag ongemoeid.Beeld EPA

In deze rubriek overschouwt Bart Eeckhout de politieke week. Terwijl leden van de federale oppositie en meerderheid elkaar vurig bekampen over de hoofddoek, besluit de coronacommissie in de Kamer haar werkzaamheden in bijna volstrekte desinteresse. Dat zegt wat over de gezondheid van onze parlementaire democratie.

Covid-19 leidde tot de grootste humanitaire crisis in dit land sinds de Tweede Wereldoorlog, maar de ‘Bijzondere Kamercommissie belast met het onderzoek naar de aanpak van de Covid-19-epidemie door België’ beëindigt haar werkzaamheden in stilte. De ‘coronacommissie’ keurde dinsdag haar eindrapport goed, maar de kans bestaat dat u dat moment gemist heeft. Kranten besteedden er slechts een kort bericht aan, op de radio werd het nieuws diep weggestopt.

Tekenend voor een hetzerig mediaklimaat waarin redacties hysterisch van het ene brandje naar het andere lopen? Misschien. Lectuur van de 38 pagina’s met aanbevelingen van de commissie legt een andere en pijnlijkere waarheid bloot. De conclusies zijn zo voorzichtig dat ze al irrelevant dreigen te worden nog voor de plenaire Kamer erover heeft kunnen stemmen. Hier worden zoveel open deuren ingetrapt dat alvast in de coronacommissie men zich geen zorgen zal hoeven te maken over ventilatie.

Over de bevoegdheidsconflicten tussen de bestuurlijke niveaus stelt de commissie bijvoorbeeld in haar eindverslag dat ze ‘heeft vastgesteld dat de samenwerkings- en besluitvormingsmethodes tussen de diverse bevoegde entiteiten beter moet.’ Nou! En over de roep naar meer ‘eenheid van commando’ in crisistijd: ‘In een federale democratie als België kan niet gedacht worden aan één figuur die de nodige beslissingen voorbereidt, neemt en implementeert.’ Voorts dient er tegen 2022 een pandemieplan te komen, moeten ziekenhuizen en woon-zorgcentra beter samenwerken en verdient het zorgpersoneel een beter statuut. Applaus op alle banken.

Natuurlijk is niet alles even oninteressant, maar over het algemeen laten de besluiten zich nog het best samenvatten als: ‘Volgende keer moeten we beter ons best doen.’ En zo wordt het belangrijkste onderdeel van het eindrapport dat wat onbenoemd blijft. Over politieke verantwoordelijkheid wordt met geen woord gerept. Een Kamercommissie is geen executiepeloton, maar de omzichtigheid waarmee om de hete brij wordt gedraaid, is veelzeggend.

Dragen oud-minister van Volksgezondheid Maggie De Block (Open Vld) en de toenmalige regering-Michel verantwoordelijkheid voor het niet vervangen van een strategische stock medisch beschermingsmateriaal? Welke rol speelden De Block en toenmalig premier Sophie Wilmès (MR) in de bestuurlijke chaos die in september 2020 mee aanleiding gaf tot de hoge tweede besmettingsgolf? Hoe kon het opsporingsbeleid cruciale tijd verliezen? Het zijn slechts enkele vragen die de coronacommissie ongemoeid laat.

Dat is geen toeval. In plaats van aan waarheidsvinding te doen, heeft deze ‘bijzondere commissie’ de focus verlegd naar het toedekken van politieke verantwoordelijkheid en het smoren van alle vervelende vragen daarover. Dat kon je wel verwachten, na de expliciete weigering van de meerderheid om een onderzoekscommissie met volle bevoegdheid op te tuigen. Hetzelfde kan overigens ook over de deelstaatparlementen gezegd worden: ook daar eindigden de conclusies van de coronacommissies in voorzichtige nietszeggendheid.

Vertrouwen verliezen

Voor alle duidelijkheid: België is of was geen eiland van rampspoed in de wereldwijde coronacrisis – er ging overal van alles mis. Maar een deel van het falen komt zeker en vast voort uit binnenlandse beleidskeuzes en beslissingen over bevoegdheidsverdeling. Om eruit te kunnen leren, moet je je falen eerst eerlijk durven te benoemen. Dat dat bedekt blijft onder de vlag van een vage ‘collectieve verantwoordelijkheid’, geeft een wrange smaak. In Nederland werd premier Rutte afgelopen week – geheel terecht – gedwongen tot excuses over de poes­pas die zijn regering van het coronabeleid gemaakt heeft. Daar gaat het debat nu over hoe oprecht die ‘sorry’ is. In België is er geen denken aan dat Sophie Wilmès of Maggie De Block een mea culpa zouden slaan. Het is wat het is, dan maar?

De dieperliggende betekenis van de teleurstellende coronacommissie is nog zorgwekkender. Ook hier weer laten de volksvertegenwoordigers zich leiden door de orders vanuit de partijhoofdkwartieren. Commissieleden toonden geen onafhankelijkheid, hoogstens waren ze bewakers van de meerderheidsafspraak om elkaar niet te pijnigen.

De blaam treft dus niet enkel de vorige regering. De voorzichtige aanpak in de coronacommissie draagt de signatuur van de huidige meerderheid. De regering toonde zich een redelijk bekwame manager van de crisis, maar een overschot aan respect voor de democratische instellingen kan moeilijk verweten worden aan een kabinet dat rechten en vrijheden langdurig inperkte per ministerieel besluit.

De strakke regie waarin de Kamer mag bewegen – en vooral níét mag bewegen – past in dat sombere plaatje. Zo open als de debatcultuur soms toeschijnt op sociale media, zeker als MR-voorzitter Georges-Louis Bouchez aan het tweeten slaat, zo angstvallig gesloten blijven de rangen in het Paleis der Natie zelf. Die voortzetting van de oude particratische zwijgcultuur is ontgoochelend vanwege een coalitie die in haar regeerakkoord een volledig hoofdstuk wijdt aan ‘democratische vernieuwing’. Wie “het vertrouwen in de politiek als positieve kracht” wil herstellen, start beter met een krachtige restauratie van de parlementaire democratie, veeleer dan te experimenteren met burgerbevragingen over de staatshervorming.

Alarmisme helpt niemand vooruit, maar het is niet zo verwonderlijk dat burgers het vertrouwen verliezen in de politieke instellingen als zelfs op een thema van uitzonderlijk belang de parlementaire democratie zich tandeloos en inspiratieloos toont. ‘Democracy dies in darkness’, luidt het motto dat The Washington Post aannam in het Trump-tijdperk. Wat de Belgische of Vlaamse parlementaire democratie betreft, is het niet het duister waarvan we bang moeten zijn. Wel de stilte die voortkomt uit de combinatie van nietszeggendheid en niets te zeggen hebben.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234