Woensdag 13/11/2019

Italië

Zelfs naar Italiaanse normen is de politieke chaos er nu extreem

Italiaanse vice-premier Matteo Salvini wordt na een speech gefeliciteerd door zijn partijgenoten Beeld AFP

Zomerrecessen zijn ingetrokken, aartsvijanden worden vrienden en onverslaanbaar geachte winnaars staan op verlies. Wat is er gebeurd in Italië? En vooral: wat gaat er na vandaag gebeuren, als premier Giuseppe Conte het parlement toespreekt? Wordt de populaire Matteo Salvini de nieuwe leider van het land, of komt de ‘verkeerde’ Matteo bovendrijven: ex-premier Matteo Renzi?

Wat gebeurde er tot dinsdag?

Italië is een vreemd land. Uit de donkerste wolken komt tijdens politieke crises nauwelijks onweer, terwijl de bliksem bij heldere hemel toeslaat. Veertien maanden lang trokken coalitiegenoten Matteo Salvini van de rechts-nationalistische Lega en Luigi Di Maio van de populistische Vijfsterrenbeweging vechtend door Rome, maar nooit klapte hun kabinet uit elkaar. Nu het augustus is, de enige maand waarin normaal gesproken geen wolkje aan de lucht is omdat alle politici op het strand liggen, begint het van alle kanten te knetteren.

Het begon anderhalve week geleden toen de Vijfsterrenbeweging vlak voor het zomerreces tegen een plan van de Lega stemde over de komst van een hogesnelheidstrein. Salvini was woest en zei dat de verschillen tussen de regeringspartijen dusdanig groot waren geworden dat nieuwe verkiezingen nodig waren. Hij diende een motie van wantrouwen in tegen zijn eigen regering en eiste dat daarover zo snel mogelijk zou worden gestemd.

Salvini baalde niet zozeer van de hogesnelheidslijn, maar dacht vooral een ideaal moment te hebben gevonden om zijn groeiende populariteit te kapitaliseren. Vooral door zijn harde optreden tegen migranten als minister van Binnenlandse Zaken steeg hij in een jaar tijd in de peilingen van 17 naar ruim 38 procent van de stemmen. Bij nieuwe verkiezingen zou hij vrijwel zeker de nieuwe premier van Italië worden.

Maar wat twaalf dagen geleden nog een onvermijdelijke uitkomst leek – Salvini begon zelfs aan een vervroegde verkiezingscampagne op de stranden van Zuid-Italië – zou dinsdag weleens kunnen uitpakken als de grootste inschattingsfout uit zijn carrière. Terwijl Salvini op het strand was, voerden elders in het land twee voormalige aartsvijanden gesprekken: de Vijfsterrenbeweging en de centrumlinkse Democratische Partij (PD) van ex-premier Matteo Renzi.

Want al had Di Maio vlak daarvoor nog gezegd nooit meer aan een tafel te zitten met Renzi, en hoewel beide partijvoorzitters in een juridisch gevecht verwikkeld zijn omdat de Vijfsterrenbeweging de PD beschuldigt van betrokkenheid bij een pedofielennetwerk, besloten de twee hun geschillen terzijde te schuiven.

“Het idee om samen te werken met een beweging die me vijf jaar lang heeft aangevallen en nepnieuws gebruikte om mijn familie te schaden, is zeer moeilijk te accepteren”, zei Renzi vorige week in een interview met de Britse krant The Observer. “Maar voor de toekomst van je land moet je je eigen emoties soms negeren. Salvini moet worden gestopt.”

De Italiaanse premier Giuseppe Conte, geflankeerd door zijn vicepremiers Luigi Di Maio (Vijfsterrenbeweging) en Matteo Salvini (Lega). Beeld AFP

Wat gebeurt er na dinsdag?

Dinsdagmiddag spreekt premier Conte het parlement toe – een moment waarnaar Italië reikhalzend uitkijkt, want alleen Conte kan een einde maken aan de politieke impasse waarin het land al anderhalve week verkeert. Tot enkele dagen geleden leek de uitkomst van zijn toespraak duidelijk: hij zou zijn ontslag indienen, waarna president Sergio Mattarella, bij gebrek aan een alternatieve kamermeerderheid, nieuwe verkiezingen zou uitschrijven. Die zouden hoogstwaarschijnlijk door Salvini gewonnen worden, want hij is verreweg de populairste politicus van Italië.

Dat behoort nog altijd tot de mogelijkheden, maar door de avances tussen de PD en de Vijfsterrenbeweging is er een optie bijgekomen. Als de regering valt, is er nu wel een alternatieve meerderheid mogelijk op basis van de huidige zetelaantallen. Dat zou nieuwe verkiezingen overbodig maken. Die uitweg is vooral voor de PD gunstig. Zij zou in een klap weer in het centrum van de macht staan en en passant voorkomen dat de eerste volledig rechtse regering sinds Mussolini zou aantreden in Rome.

Voor de Vijfsterrenbeweging is een verbond met de PD al even gunstig, aangezien de partij een vrije val maakt. Van de 33 procent die ze vorig jaar behaalde bij de verkiezingen is volgens de peilingen nog maar 16 procent over. Nieuwe verkiezingen zouden een ramp betekenen voor de partij, net als voor haar 320 parlementariërs. Zij hadden voor hun verkiezing vaak slecht betaalde banen of waren zelfs werkloos, en dreigen bij nieuwe verkiezingen hun riante overheidssalaris te verliezen.

Zij zouden ook gebaat zijn bij de derde optie die voorligt: dat premier Conte aankondigt dat de ruzie in zijn kabinet is opgelost en de Lega en de Vijfsterrenbeweging gewoon door blijven regeren, wellicht met een of twee nieuwe ministers om de gemoederen te sussen.

Dat zou weliswaar een ongekend, niet eerder vertoond gezichtsverlies voor Salvini zijn – iedereen zou inzien dat hij met hangende pootjes is teruggekeerd naar de Vijfsterrenbeweging en zijn excuses heeft aangeboden – maar het alternatief, een coalitie tussen de Vijfsterrenbeweging en de PD, zou voor hem nog rampzaliger zijn. Dan neemt de tot voor kort succesvolste populist van West-Europa weer gewoon plaats in de oppositiebankjes, om die wellicht pas over vier jaar weer te verlaten. Wie weet wat er dan nog over is van zijn populariteit?

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234