Maandag 21/10/2019

Interview

"Wij zijn de fuck you-stem"

Over de foute sympathieën waarvan hij soms verdacht wordt, is Mertens duidelijk: "Ik ben geen maoïst en geen stalinist, en ben dat nooit geweest. Wij nemen daar afstand van." Beeld Tim Dirven

Spreken en schrijven in uitroeptekens, het is de tweede natuur van PVDA-voorzitter Peter Mertens. Zijn laatste turf Graailand stond meteen op 1 bij de non-fictieboeken. "Wij zijn de ketters van de politieke kaste. En blijkbaar houden mensen nog steeds van de verboden vrucht."

Bij een interview met Peter Mertens hoort geen sjieke lunch of dure koffie. Een Antwerps marxist heeft als plaats delict – uiteraard – de groepspraktijk van Geneeskunde voor het Volk in Hoboken. In een kaal zaaltje wijdt hij bij een thermos koffie anderhalf uur uit over de rampzaligheid van het kapitalisme en zijn sympathieën voor het marxisme. Die zorgden de laatste weken voor een niet-aflatende stroom aan opiniestukken uit de politieke en academische wereld. “Mijn partij heeft duistere wortels”, geeft hij toe. “Uiteraard. Maar ook goede.”

Gaat u dan nu voor eens en voor altijd dé vraag beantwoorden?

(lacht luid) "Sinds 2008 is dat de favoriete insteek van elk interview."

Neemt u afstand van het maoïsme en...

"Maar ik neem niets."

Gewoon ja of neen antwoorden.

"Maar dit is toch geen McCarthyiaans proces! (naar de Amerikaanse anticommunist Joseph McCarthey, red.) Ik hoef geen afstand te nemen van dit of dat. Er is duidelijk een hetze bezig tegen de PVDA. De huidige leiding is altijd heel duidelijk geweest: Noord-Korea is een militaristische en dynastieke dictatuur. Dat zeggen we sinds 2011, al is dat te laat, dat geef ik toe. Maar toen Jef Bossuyt in Terzake dat regime probeerde goed te praten, hebben we gezegd: die man moet buiten. Hoeveel partijen zouden zo drastisch zijn? Onze communicatie is toch heel eenduidig? 

"Over onze internationale samenwerking zouden wij graag nog zelf beslissen. Waarom zouden Gwendolyn Rutten en Bart De Wever nu mogen bedisselen dat wij niet meer met de communistische partijen van Frankrijk en Spanje zouden mogen praten? Of met de SP in Nederland? Jaarlijks gaan wij naar de internationale samenkomst van marxistische partijen. Sommige communistische partijen daar zijn zotte sektes, en andere zijn bloedserieus en interessant. Dat is toch bij elke internationale organisatie zo? Met de helft van wat daar gezegd wordt, zijn we het trouwens niet eens."

En het is niet erg dat Noord-Korea op de conferentie in Hanoï aanwezig was?

"Jawel. Hij hebben aan de organisatie van de conferentie gevraagd een aantal partijen niet meer toe te laten. Die belofte hebben we gekregen, maar die is niet gehouden."

Waarom maakt dit u zo kwaad?

"Omdat het nu al godverdomme weken op de voorpagina staat."

Dat is toch net goed voor u?

"Ja, oké. Misschien moet ik meer een strateeg zijn en minder emotioneel. De politicus in mij is blij. De ledenaanvragen gaan sinds een paar weken door het dak. We hebben zelfs iemand moeten vrijstellen voor al de nieuwe ledenaanvragen. Maar de intellectueel in mij wordt daar kwaad van. Die wil over zijn programma praten. En over zijn boek. Wij zijn niet het restafval van de vorige eeuw, zoals De Wever beweert. Dat was een volkomen pathetische en gevaarlijke uitspraak."

Beeld Tim Dirven

 Neemt u ook echt afstand van het maoïsme?

"Ja, ik ben geen maoïst en geen stalinist, en ben dat nooit geweest. Wij nemen daar afstand van. Maar niet alles is hetzelfde. Cuba is toch niet hetzelfde als Noord-Korea, komaan zeg. Cuba heeft mooie zaken gerealiseerd, en fouten gemaakt." 

Was Fidel Castro een dictator?

"Voor de meeste Cubanen was Fidel Castro geen dictator. Maar eigenlijk moet u die vraag niet aan mij stellen. Wel aan de Cubanen."

We stellen ze aan u.

"Voor mij was Castro geen dictator. Zijn er dingen fout gegaan in Cuba? Ja. Kijk naar de vervolging van de homo's in de jaren 60. Maar nu trekt de gay pride door Havana. Die fouten zijn dus rechtgezet. Als ik dan Gwendolyn Rutten hoor zeggen dat de homo's het er even slecht hebben als vijftig jaar geleden, dan denk ik: Meiske, informeer u eerst eens."

Blijft het marxisme dan tien keer beter dan het liberalisme?

"Tien keer is nog een voorzichtige schatting. (lacht) Natuurlijk hebben er zich massamoordenaars op Marx gebaseerd, maar hoeveel dictators lieten zich inspireren door Milton Friedman? Friedman was de grote inspiratiebron van dictator Pinochet die tienduizenden mensen heeft doen verdwijnen. 

"Middenin de bankencrisis schreef Johan Van Overtveldt een boek: ‘Leve de Vrije Markt’. Dat is een slecht geschreven hagiografie over Friedman. Wat hij daar verkondigt, is echt superradicaal. Toch zal ik Van Overtveldt nooit verantwoordelijk achten voor de misdaden van Pinochet.

"Nooit zal ik zeggen: CD&V, vertel mij eens wat jullie echt denken over de kerk en de paus. Ik zou kunnen eisen van Wouter Beke dat hij zich distantieert van de inquisitie, de boekverbrandingen en de index. Maar die logica, daar doe ik niet aan mee."

Stalin, dat gaat over meer dan negen miljoen doden.

"Nogmaals, wij zijn geen stalinisten. Maar tot wanneer ga je terug in de tijd? Leopold II, dat zijn tussen de vier en de twintig miljoen doden. Toch staat ons land vol met standbeelden van die man. Wel, van mij mogen die allemaal weg. (lacht)"

Hoe oneens bent u het met Ludo Martens, uw voorganger?

"Wat het stalinisme betreft: grondig. Hij had daar een totaal andere visie op. We hebben tussen 2004 en 2008 gedebatteerd over onze wortels. Voor de rest gaan we het bilan van de twintigste eeuw overlaten aan de geschiedkundigen. De PVDA gaat daar nu niet eventjes hét ultieme boek over schrijven."

We horen dat u soms een revisionist en opportunist genoemd wordt. Hoe hard komt dat aan?

"Ik vind dat oké, want ik wist in 2004 al dat dit ging gebeuren. Door het vernieuwingscongres is een derde van het toenmalige partijbureau weggegaan. Maar binnen de partij is er nu geen heimwee naar de standpunten van de vorige voorzitter."

Hoe stevig zit u zelf op uw stoel? Raoul Hedebouw is pakken populairder aan het worden over de taalgrens. Hij zou azen op uw positie.

"Och, we zullen de volgende keer wel zien. Mijn mandaat loopt tot 2020. Mijn voorganger was een voorzitter voor het leven, dat zie ik zelf helemaal niet zitten. Raoul en ik vormen een keigoed duo. Hij is een honderd keer beter orator dan ik. Dat weet ik al twintig jaar. Ik heb hem tijdens de Waalse scholierenstakingen overtuigd om voor de partij te werken. Als jonge snotneus met zijn lang haar en brilleke was hij al geweldig. Hij is Lionel Messi, en ik ben zijn trainer. Er is geen haar op mijn hoofd dat eraan denkt dat ik beter kan voetballen dan Raoul."

Voor Mertens in zijn eigen verleden duikt, komt het gesprek op zijn nieuwe bestseller. Het was Kris Peeters – of all people – die hem de bijtitel aan de hand deed. “Als dank heb ik hem een exemplaar opgestuurd, al weet ik niet of ik wel het juiste adres had. Want woont hij nu nog in Puurs of al in Antwerpen?

“Waar ik wel zeker van ben, is dat ik nooit de zaterdagmorgen zal vergeten toen ik in de krant las dat Peeters vond dat ‘wij allemaal boven onze stand leven’. Hij spreidde daar een wereldvreemdheid tentoon die ik eerder van Gwendolyn Rutten verwacht dan van hem.” 

42 keer valt de naam van de liberale voorzitter in zijn boek. Waarom heeft de PVDA-voorzitter zo'n pik op haar? 

“Zij is de ideale sparring partner in mijn ideologische strijd. Zij is veel onbeschaamder dan N-VA, zij bedient echt de graaiers in dit land.

"En al haar gezever over vrijheid. Maske, zou ik tegen haar willen zeggen, als je in een interimjob zit, dan heb je helemaal geen vrijheid. Als een alleenstaande moeder pas 24 uur op voorhand weet wanneer ze moet werken, dan slaat die vooral in paniek omdat ze geen opvang heeft voor haar kinderen. Wat de Jeanne D’Arc van het liberalisme ook beweert, de klassenstrijd is nog niet beslecht. Rutten maakt echt de bokser in mij wakker."

Bestaan er in uw ideale wereld nog private ondernemingen? 

"Wij willen niet alles nationaliseren, niet iedereen hetzelfde loon geven en geen kindjes opeten. Als mijn moeder een hartoperatie krijgt, wil ik niet dat haar chirurg zich aan de operatietafel zorgen maakt over de Turteltaks die hij niet kan betalen."

En wat moet er met de bankensector gebeuren? Een nationalisering? 

"Ja, staatsmonopolies moeten weer mogelijk zijn. Voor de overheidsbanken zal nog een staatswaarborg gelden, voor de private banken niet. Als die privébanken failliet gaan, zijn die mensen hun geld kwijt. Wie belegt in een staatsbank, zal ook de garantie hebben dat zijn geld niet naar de vervuilende of de wapenindustrie gaat."

Beeld Tim Dirven

Droomt u van een nieuwe revolutie op het Europese vasteland? In uw boek suggereert u dat er een 'Europese zomer' komt na de Griekse lente.

"Dit Europa is vooral de beste reclame tegen Europa. De politieke kaste onderschat de woede tegenover haar beleid. Voor alle duidelijkheid: ik was tegen de brexit. Voor landen als Cyprus, Griekenland en Portugal is een exit misschien wel een goed idee. Omdat je hun zwakkere economieën nu dood knuffelt door de sterke euro. 

"Mensen zoeken nu overal een fuck you-stem. Die gaat naar de brexit. Naar Geert Wilders. Naar Marine Le Pen."

Of naar PVDA? 

"Ja! Twee jaar geleden ging de scheepsherstelling in de Antwerpse haven failliet, waardoor veel vaklui ineens op straat stonden. Nu werken er Bulgaren en Letten aan de schepen voor 4,5 tot 6 euro per uur. Zuivere sociale dumping is dat. Gelukkig zijn wij er om die werkloze Belgen op te vangen, want anders was al die spanning, al die frustratie naar het Vlaams Blok (sic) gegaan. To-taal machteloos voelen die mensen zich. Wij zijn de dam tegen het Vlaams Blok."

N-VA claimt dezelfde titel.

"Dat is het maffe en geniale aan de N-VA. In Hoboken, op het Kiel en in Luchtbal merken we het telkens weer op: mensen die fuck you zeggen tegen dit systeem zeggen en voor De Wever stemmen. Terwijl zij hét establishment zijn dat zich anti-establishment voordoet. N-VA heeft een totaal andere strategie dan wij. Zij roepen om ter hardst tegen de laagsten op de ladder, wij zorgen dat ze niet stampen naar de zwakkeren in de maatschappij. En dan verwijt men ons populisme."

Is ‘populist’ geen geuzennaam voor u?

"Ik ben de enige populist in Europa die een boek van 400 pagina’s heeft geschreven. De enige populist met inhoud. Het programma van Geert Wilders is een halve bladzijde lang. Dit is mijn derde boek, in totaal gaat het over 1.200 bladzijden."

U behoort zelf toch tot de elite?

"Honderd procent akkoord. Als het gaat over mijn opleidingsniveau. Maar in deze scheef gegroeide kapitalistische maatschappij heb ik niet voor persoonlijk geldgewin gekozen. Links lullen en rechts zakken vullen, dat is voor de Luc Van den Bossches van deze wereld. Ik verdien maar 1.700 euro per maand.

"Mijn motivatie? Bij mijn moeder en mijn vader waren ze allebei met dertien, ik heb meer dan honderd neven en nichten. En neen, dat is niet de reden voor het succes van de PVDA. (lacht) Mijn ouders stammen af van boeren en arbeiders. Ik was de eerste van die hele bende die mocht gaan studeren. Kei-fier was mijn grootmoeder, dat de zoon van Joris en Alice naar de universiteit ging. “Gast”, kreeg ik van haar te horen. “Het is niet evident dat gij gaat studeren, we hebben ons daarvoor krom gewerkt. Doe dus iets nuttigs met uw diploma.”

Wat deden uw ouders?

"Mijn moeder was huisvrouw en mijn vader werkte in een bank. Mijn moeder is tot haar veertiende naar school geweest, mijn vader tot zijn zestiende. Daarna heeft hij zich bijgeschoold, en is hij uiteindelijk filiaalhouder geworden bij de Raiffeisenkas. Voor mijn vorig boek heb ik via mijn vader veel medewerking gekregen van mensen uit de bankenwereld. Wat ik toen geleerd heb, is dat er vroeger nog een ethische code gold bij de banken. Eind jaren 90 kwamen er echter de targets, en werden de klanten niet meer tegen zichzelf beschermd. Niemand die het weet, maar bij veel bankiers was er een grote revolte tegen dat casinokapitalisme."

Beeld Tim Dirven

Zijn de mensen van Arco misleid?

"Absoluut. Totaal. Wij hebben van in het begin gewaarschuwd voor dat soort speculaties. Tegenwoordig zijn er zelfs partijen die beleggen. N-VA belegt 4,7 miljoen per jaar. Dat is ons geld, beste makkers, want die partij krijgt bijna 90 procent van haar geld van de overheid. Voor mij is dat het prototype van alles wat er misloopt in de politieke kaste. Zo’n decadentie voedt de antipolitiek."

Bent u niet gewoon gefrustreerd omdat u zelf weinig geld krijgt?

"Nu wordt er 300.000 euro achtergehouden. Dat zijn pesterijen. Maar kom, we gaan niet verder klagen, de volgende keer geraken we over de kiesdrempel, en hebben we dat geld."

Als jullie kunnen mee besturen, wat zijn dan jullie breekpunten?

"Het gaat alleen maar over Antwerpen, elders stelt zich die vraag niet. Daar zijn we nu bezig met een bevraging van de bewoners en het middenveld. Zij zullen ons helpen breekpunten op te maken. Het gaat dan over betaalbaar wonen, en een huurplafond op de private huurmarkt. Het terugschroeven van de privatisering is  ook een evidentie. De daklozenhulp, de pleintjeswerking, de crèches en de ouderenzorg, die zaken kun je echt niet privatiseren. Dat moet allemaal in de handen van de stad blijven."

Wat is de lat voor de gemeenteraadsverkiezingen in 2018?

"In Antwerpen-stad halen we 10 procent. In de andere Vlaamse centrumsteden willen we overal verkozenen hebben." 

Hebben jullie nog concurrentie op links?

"Gelukkig is de sektarische periode uit de jaren 90 voorbij. Natuurlijk zijn er wel nog extreemlinksen die websites volschrijven over ‘de conformist’ Peter Mertens."

Zijn jullie dan niet extreem-links?

"Wij zijn radicaal-links. Marxist. Radicaal komt van radix, wortel. In die zin – kijk naar de bankencrisis en de financiële crisis – daar zijn wij radicaal in. Wie extreem is, doet er altijd een schepje bovenop. Die roept vanuit de marge en zet zich buiten elke mogelijke oplossing."

Precies wat andere partijen over u zeggen.

"Ze doen maar. Ik had de partijvernieuwing niet kunnen doorvoeren als ik extreem zou zijn."

Zou een cordon sanitaire u niet goed uitkomen?

"Mocht politiek voor mij louter een spel zijn, dan wel. Maar het zou compleet ondemocratisch en onrechtvaardig zijn. Het interesseert me niet nog jarenlang te roepen in de woestijn. What the fuck."

Voor u dus ook: Fuck de zijlijn, zoals de titel van Kristof Calvo's boek luidt.

"Dat boek van Kristof Calvo was toch één paringsdans rond de markt en de macht? Het werd gewoon gênant toen hij zijn paringsdans overdeed met Marc Coucke in Van Gils en Gasten Als je daar niet streng op bent – op de Marc Couckes van deze maatschappij – en haast Indiaanse rituelen voor dat soort mensen opvoert – (zet stemmetje op) 'Ja, Mr. Coucke, we hebben meer mensen zoals u nodig, o zeker Mr. Coucke…' Kijk, wij besturen samen met de groenen in Borgerhout, maar op federaal vlak verschillen we vaak radicaal van mening."

Wanneer gaat u de Antwerpse voorzitter Tom Meeuws (sp.a) bellen?

"Ik sta op zijn antwoordapparaat."

Hij neemt niet op?

"Blijkbaar niet. Ik heb hem ook een sms'je gestuurd. 'Tom, ik heb in de krant gelezen dat je ging opnemen?' Zal ik eens iets positiefs zeggen? Voor het eerst sinds ik in Antwerpen ben, zijn wij on speaking terms met iemand die echt kan zeggen dat hij de sociaaldemocratie leidt. Daarvoor sprak ik met Monica De Coninck, maar dan had ik enkel met Monica De Coninck gesproken. Hetzelfde met Kathleen Van Brempt. Nu is er één figuur. En los van zijn telefoonobsessie hebben we elkaar al twee keer gesproken. (haast zich) Wat natuurlijk niet wil zeggen dat we akkoord zijn."

Kan hij een linkse kartellijst trekken? 

"Daar zijn we nog lang niet. Ik hoor van hen dat ze dat pas eind 2017 gaan beslissen. Dan gaan wij hetzelfde doen. Maar pas op: zelfs met deze drie partijen zal het heel moeilijk zijn. We gaan waarschijnlijk nog een deel van de CD&V nodig hebben. (glimlacht) Zonder Kris Peeters zal het moeilijk worden."

Behoort hij niet tot het politiek establishment?

"Goh, ik weet niet of Peeters nu het establishment vertegenwoordigt. De puzzel zal moeilijk te leggen zijn. De enige die wij definitief uitsluiten, is het Vlaams Blok. Wouter Beke sluit ons nu wel uit in de krant, maar in 2012 stonden we dicht bij een coalitie met CD&V in Borgerhout. De CD&V’ers die dat toen wilden, heeft de partijleiding gewoon buitengepest." 

U noemt een cordon sanitaire rond uw partij ondemocratisch. Gaat diezelfde redenering op voor Vlaams Belang?

"(aarzelt) Tja, ik vind dat cordon sanitaire principieel correct omwille van het racisme. Het is wel een harde maatregel waar je omzichtig moet mee omspringen. Maar de vraag is: waar begint principiële haatzaaierij? De uitspraak van de rechtbank in 2004 was glashelder: het ging over systematisch aanzetten tot discriminatie. Systematisch! Als ik nu Filip Dewinter bezig hoor. De maandag nadat hij terug was van de Gouden Dageraad in Griekenland zat hij bij mij in de gemeenteraad. Hij noemde vluchtelingen daar 'elementen die je aan de poorten van de stad moet tegenhouden'. (nadrukkelijk) E-le-men-ten! Dehumane uitspraken zijn dat. Het moment dat ik wen aan dat soort degoutant racisme, voer me dan maar af. Dan mag je me wel terecht een opportunist noemen."

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234