Zaterdag 27/11/2021

AnalyseLopende zaken

Wie wint de strijd om het ‘bolwerk van de boomers’?

Sammy Mahdi’s pamflet 'Van hol naar vol' lijkt een impliciete sollicitatie voor het leiderschap van CD&V. Beeld BELGA
Sammy Mahdi’s pamflet 'Van hol naar vol' lijkt een impliciete sollicitatie voor het leiderschap van CD&V.Beeld BELGA

De sluimerende strijd om het leiderschap bij CD&V verhult een belangrijkere inzet. Wie wordt of blijft de dominante conservatieve partij in Vlaanderen? Hoofdredacteur Bart Eeckhout analyseert de politieke week.

“Op zijn bureau op de achtste verdieping van het CVP-hoofdkwartier in de Wetstraat 89 denkt Stefaan De Clerck vaak terug aan de woorden van Réginald Moreels op die warme augustusdag van vorig jaar. Moreels gooide toen de deur van de partij met een klap achter zich dicht omdat hij kapot ging in “de ahumane partij die de CVP is”. De Clerck heeft ze nu ook leren kennen, de killing fields van de Vlaamse christen-democratie.

Dat was het slot van een lang verhaal dat op zaterdag 8 september 2001 in De Morgen verscheen over de groeiende interne onvrede over toenmalig CVP-voorzitter Stefaan De Clerck. Die zou op een groots congres zijn vernieuwingsplannen lanceren. De voorbereiding werd een kruisweg. Jongeren gingen aan het muiten, de ouderen raakten gefrustreerd omdat de twijfelzuchtige partijleider hun verdere carrièrekansen verkwanselde. En in de coulissen liep een ambitieuze opvolger zich al warm. Dat was, toen, Yves Leterme.

De gelijkenissen met het wespennest waarin huidig CD&V-voorman Joachim Coens zich bevindt zijn treffend. Opnieuw legt de partij haar lot na een zware nederlaag in handen van een man die maar moeizaam weet te begeesteren. Opnieuw komt er een vernieuwingscongres. Opnieuw trekken de ervaren rotten de handen discreet af van de zoekende leider. Opnieuw smeult er frustratie bij de jongeren. En opnieuw staat een ongekroonde prins al aan de zijlijn te trappelen van ongeduld. Dat is ditmaal Sammy Mahdi, staatssecretaris voor Asiel & Migratie en twee jaar geleden nipt door Coens in de kamp om het partijleiderschap verslagen.

Officieel steunt iedereen Joachim Coens “nog altijd”. Uiteraard. Coens zelf tweette deze week een foto van Van hol naar vol’ het boekje dat Mahdi zopas publiceerde, met kameraadschappelijke opdracht van de auteur. Toch valt Mahdi’s branievol pamflet moeilijk anders te lezen dan als een impliciete sollicitatie voor het partijleiderschap. Maar al dat gekonkelfoes is niet het hoofdverhaal. Van groter belang is de vraag welke partij in Vlaanderen de dominante conservatieve formatie wordt of blijft. En ook al is er geen vacature voor het CD&V-leiderschap, daarover schrijft Sammy Mahdi interessante dingen.

Dat de staatssecretaris zichzelf, met enige ‘tsjeverige’ aarzeling, een conservatief durft noemen, is bijvoorbeeld naar CD&V-normen al behoorlijk gewaagd. “De organische groei van conservatieven gaat hand in hand met een sterk sociaal weefsel waarbij de overheid slechts een minimale rol toebedeeld krijgt”, stelt hij goedkeurend in een hoofdstuk waarin hij met lof zwaait naar de conservatieve aartsvader Edmund Burke. Verderop klinkt het: “In heel West­-Europa zijn christen­ democraten sociocultureel gezien veel te links geweest en socio-­economisch veel te rechts.”

Dat is, objectief bekeken, gewoon juist. De Vlaming plaatst zichzelf gemiddeld een tikje rechts van het politieke centrum, zo staat te lezen in het onderzoek ‘De Belgen verheffen hun stem. Een analyse van het stemgedrag op 26 maart 2019' van een groep Belgische politicologen. Ook CD&V-kiezers zien zichzelf rechts van het centrum staan. De partijlijn zelf van de voorbije jaren staat, althans op identitair-cultureel vlak, links van die ‘natuurlijke’ positie, mede als reactie op de naar rechts overhellende N-VA.

Complimentjes

Zo is een paradoxale situatie ontstaan. Hoewel in het Vlaamse partijlandschap drie partijen dingen naar de gunst van de centrumrechtse kiezer - N-VA, CD&V en Open Vld - is er geen enkele die op dit moment de rechts-conservatieve grondstroom echt weet te pakken. De liberalen vallen af wegens ethisch-cultureel te progressief, maar ook CD&V kalft af wegens, relatief gezien, te links. Terwijl N-VA dan weer juist te veel op rechts is gaan spelen. Natuurlijk blijft van deze drie N-VA veruit de grootste, maar het aura van onaantastbaarheid is vervlogen.

In een analyse van de verkiezingsnederlaag van de Duitse christen-democratische CDU op de wetenschappelijke nieuwssite The Conversation tonen politicologen Tim Bale en Cristobal Kaltwasser aan hoe van alle centrum-rechtse formaties in Europa de achteruitgang van de christen-democraten zich het sterkst doorzet. Rechts-liberale of conservatieve partijen houden beter stand. Het is geen toeval dat N-VA-voorzitter Bart De Wever vertegenwoordigers van de Nederlandse VVD en de Beierse CSU op zijn partijfeest uitnodigde.

Ook Sammy Mahdi beseft dat zijn partij zich best wat conservatiever en rechtser opstelt, wil ze niet in het afvoergat van de geschiedenis verdwijnen. Dat is ook een kwestie van demografie. The Economist noteerde over de Duitse verkiezingen dat de grote centrumpartijen recht gehouden worden door een traditioneel, wat ouder kiespubliek. Het “bolwerk van de boomers” noemt het Britse blad dat kiespubliek. In Vlaanderen staan N-VA en CD&V het sterkst in het boomer-bolwerk, met elk 30 procent van de vijftigplus-kiezers. (Terzijde: het VB heeft een gemiddeld jonger publiek, en is dus niet de partij van de mopperende cliché-grijsaards.)

De conservatieve grondstroom kolkt vooral in die vergrijzende kiezersgroep. Wie in Vlaanderen politiek ongenaakbaar wil zijn, moet sterk staan in die dichtbevolkte, behoudsgezinde groep. N-VA kom het dichtste bij die status, maar tegen een CD&V die op diezelfde lijn gaat zitten met een scherp formulerende en ietwat charismatische voorman is de wedstrijd nog niet gelopen. Dat beseffen ze bij N-VA ook zelf, getuige de complimentjes van onder meer Kamerfractieleider Peter De Roover voor Sammy Mahdi’s ideeën. Het zijn de knuffels van een cobra die zijn rivaal poogt te wurgen.

Er is ook een alternatief voor de tweestrijd N-VA-CD&V: een terugkeer van het zogenaamde Vlaamse Kartel. Mahdi houdt die boot vooralsnog af. “De laatste jaren is N-VA afgegleden naar een rechts-­populis­tische partij die enkel lijkt te teren op verdeeldheid.” Maar voor een N-VA die terugkeert naar haar positie van pakweg de start van de regering-Michel gaat de deur niet per definitie dicht.

Op korte termijn is dat onrealistisch. Een regerings- en een oppositiepartij die een alliantie vormen, dat gaat niet. Maar wie naar de cijfers kijkt ziet dat een toekomst met één grote Vlaamse rechts-conservatieve formatie de logica der dingen is. Om dat toekomstbeeld mogelijk te maken moet het eerst noodzakelijk worden. En dus moeten er eerst nog samen wat verkiezingen of regeringsonderhandelingen verloren worden.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234