Zaterdag 23/10/2021

Portret

Wie is Jean-Claude Juncker, de Europese veteraan die terugkeert in de frontlinie?

null Beeld AP
Beeld AP

Weinig eurowatchers reageren enthousiast op de voordracht van Jean-Claude Juncker als nieuwe voorzitter van de Europese Commissie. Hij ontbeert volgens zijn critici de dynamiek en het charisma die het enthousiasme voor het Europese project opnieuw kunnen aanwakkeren. Maar zelfs zijn grootste tegenstanders moeten erkennen: de 59-jarige Luxemburger heeft tonnen ervaring in de Europese politiek en beheerst de kunst van het compromis. Het zal hem de komende weken van pas komen.

Juncker is getrouwd met de macht. Al kort na zijn rechtenstudie in Straatsburg kreeg de toen 28-jarige christendemocraat een postje in de Luxemburgse regering en nog eens twee jaar later, in 1984, schopte hij het tot minister van Werk in de regering van Jacques Santer. In 1989 werd hij gepromoveerd tot minister van Financiën, een opstapje naar het premierschap in het Groothertogdom.

Als minister van Financiën maakte Juncker voor het eerst naam op de Europese scène. Hij werkte mee aan het verdrag van Maastricht en smeedde cruciale compromissen tussen Duitsland en Frankrijk in de onderhandelingen over de Economische en Monetaire Unie. Toen Santer in januari 1995 voorzitter van de Europese Commissie werd, was Juncker zijn evidente opvolger in Luxemburg. Hij combineerde het premierschap tot 2009 met de portefeuille van Financiën.

Langst zittende premier
Juncker zou uiteindelijk achttien jaar premier van zijn land blijven. Als langst dienstdoende lid van de Europese Raad van staatshoofden en regeringsleiders zat hij op de eerste rij bij zowat alle Europese mijlpalen van de voorbije twee decennia: het uittekenen van het groei- en stabiliteitspact en de lancering van de euro, de verdragen van Amsterdam, Nice en Lissabon en de uitbreiding naar de landen van het vroegere Sovjetblok.

Juncker toonde zich al die tijd een overtuigd Europeaan in de christendemocratische traditie van Helmut Kohl, Ruud Lubbers, Wilfried Martens en Jean-Luc Dehaene. Als zoon van een staalarbeider en syndicalist gelooft hij in een Europa dat vrede en sociale gelijkheid kan brengen. Dat uit zich niet zozeer in bevlogen speeches. Juncker is veeleer een man van de discrete besluitvorming achter de schermen, een 'dealmaker', met af en toe een grappige en/of cynische speldeprik naar collega's die "l'esprit européen" minder genegen zijn.

Topman van eurogroep
Zijn reputatie als doorgewinterde vergadertijger kwam Juncker de voorbije jaren van pas als voorzitter van de eurogroep, de maandelijkse bijeenkomsten van de ministers van Financiën van de eurolanden. Juncker bekleedde de functie sinds 2005 en leidde talloze nachtelijke crisisberaden nadat de bankencrisis was losgebarsten. Zo mag de Luxemburger zijn aandeel in de redding van de euro opeisen, maar kwatongen spraken ook steeds vaker over inefficiënte vergaderingen. Zijn opvolger Jeroen Dijsselbloem zei zelfs openlijk dat Juncker "een verstokte drinker en roker" is, maar de Luxemburger ontkende dat hij een alcoholprobleem heeft.

De naam van Juncker rolde de voorbije jaren altijd wel over de tongen als er een Europese topfunctie moest ingevuld worden. Dat hij het nu alsnog lijkt te gaan halen, mag een verrassing heten. Vorig jaar maakte een coalitie van liberalen en sociaaldemocraten een einde aan zijn premierschap en leek zijn rol uitgespeeld. Toen de Europese politieke partijen vorig jaar echter besloten om elk met een spitzenkandidaat naar de Europese verkiezingen te trekken, waagde Juncker zijn kans en na enige aarzeling schaarde de Duitse bondskanselier Angela Merkel zich achter zijn kandidatuur.

"Cognac for breakfast"
De meeste waarnemers raakten tijdens de verkiezingsdebatten niet onder de indruk van de optredens van Juncker. Maar zijn Europese Volkspartij handhaafde zich als grootste partij in het Europese halfrond, dat meteen eiste dat de regeringsleiders het verkiezingsresultaat moesten respecteren en Juncker een kans moesten geven. De campagne van de Britse premier David Cameron -die Juncker met de steun van de tabloids ("the most dangerous man in Europe", "the man who has cognac for breakfast") neerzette als een man van het verleden die niet geschikt is voor de hervormingen die Londen voor ogen heeft- dreef de leiders in de armen van de Europarlementsleden.

In dat parlement moet Juncker tegen 16 juli minstens 376 leden overtuigen dat hij na Gaston Thorn en Santer de derde Luxemburgse Commissievoorzitter moet worden. Daarvoor rekent hij op een klassieke pro-Europese tripartite, met eventueel steun van de groenen. Tijdens de campagne viel hij alvast op met een pleidooi tegen kernenergie, voor een Europees minimumloon en voor een evaluatie van de sociale impact van besparings- en hervormingsprogramma's voor armlastige eurolanden. Maar tegelijkertijd hamerde hij er net als conservatieven en liberalen op dat de regeringen geen "nieuwe schulden" mogen maken om de economie aan te zwengelen.

Wat met de andere postjes?
Zo wordt de toepassing van het groei- en stabiliteitspact één van de zwaartepunten in de onderhandelingen over het Europese beleidsprogramma die de komende weken hun beslag zullen kennen. Parallel barst het getouwtrek los over de verdeling van de sleutelposities in het parlement en de portefeuilles in zijn Europese Commissie die op 1 november moet aantreden. Dinsdag wordt de soliditeit van de pro-Europese tripartite alvast een eerste keer getest, met de verkiezing van de sociaaldemocraat Martin Schulz tot nieuwe voorzitter van het Europees Parlement.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234