Dinsdag 30/11/2021

AnalyseBart Eeckhout

Wie is eigenlijk écht de baas in De Croo I? De premier wordt geleid door twee poppenspelers

Voorzitters Paul Magnette (links) en Georges-Louis Bouchez (rechts) sturen hun leidende figuur (De Croo, midden) in de regering aan als een telegeleid autootje. Beeld DM
Voorzitters Paul Magnette (links) en Georges-Louis Bouchez (rechts) sturen hun leidende figuur (De Croo, midden) in de regering aan als een telegeleid autootje.Beeld DM

Door een hervormingsparfum te vernevelen weet Alexander De Croo (Open Vld) de grootste ­kritiek op zijn regering te ­bezweren. Maar wie is eigenlijk écht de baas in De Croo I? Hoofdredacteur Bart Eeckhout analyseert de politieke week.

Met een oeroude truc heeft premier De Croo de negatieve perceptie over het regeringswerk gekeerd: zorg ervoor dat de mensen niks verwachten, dan voelt alles wat ze krijgen aan als winst. Zo geschiedde. De teneur was dat het weer niks zou worden met deze co­ali­tie. Dat beeld diende bijgesteld te worden toen de regeringstop dinsdag alsnog kon uitpakken met een lijstje goede voornemens. Bij voorbaat verdoemde ideeën – energiecheque voor elk gezin – bleken geschrapt, in de aanpak van ziekteverzuim en langdurige afwezigheid worden eerste stappen gezet en er is zelfs een zweem van een tax­shift naar klimaatschade.

In werkelijkheid gaat het om muizenstapjes. En zelfs daarvan zal nog moeten blijken of ze ooit gezet zullen worden. De week van de beleidsverklaring is in ruime mate een theaterstuk, waarin elk zijn rol hoort te spelen. Voor de regeringsmeerderheid is het een week waarin eendracht tentoon wordt gespreid. En dus ook macht, want zoals ’s lands wapenspreuk luidt: ‘Eendracht maakt macht’.

Bart Eeckhout. Beeld Eva Beeusaert
Bart Eeckhout.Beeld Eva Beeusaert

De oppositie mag tegen die macht inbeuken, in het volle besef dat dit niet de week is waarin ze succes zal boeken. De vergelijking die de oude Herman De Croo (Open Vld) ooit maakte tussen oppositiewerk en fietsen op een hometrainer – hard trappen voor nul vooruitgang – is het meest treffend in deze ene week. Wat een feest voor de parlementaire democratie heet te zijn, is dus eigenlijk een feest voor de regering. Grote conclusies over een herwonnen cohesie in het kabinet laten we beter nog maar even uit. Wat voorafging aan de State of the Union toont een ander en verontrustender beeld.

Opnieuw blijkt het lot van de regering af te hangen van de tactieken van twee rivaliserende partijleiders: Paul Magnette (PS) en Georges-Louis Bouchez (MR). Dat een socialist en een liberaal gloedvol van mening verschillen is niet zo verwonderlijk. Het is wellicht zelfs gezond. Maar de manier waarop de voorzitters zich profileren, wekt alweer de indruk van een politiek systeem dat particulier boven algemeen belang stelt.

Zo vertrok MR-vice Sophie Wilmès in de laatste nacht boos van de onderhandelingstafel. Daar kwam bij het ochtendgloren nog een crisette bovenop toen PS-vice Pierre-Yves Dermagne laattijdig wou terugkomen op het begrotingsakkoord. Veel meer dan wat schrammen levert zoiets niet op. Problematischer is de vaststelling dat de voorzitters van PS en MR hun leidende figuur in de regering als een telegeleid autootje commanderen, desnoods tot aan de rand van de afgrond.

Toen de casting van de regering bekend raakte, werd in Nederlandstalige partijhoofdkwartieren een zucht van verlichting geslaakt. Met de immer loyale oud-premier Wilmès en de moderne socialisten Dermagne en Thomas Dermine zetten MR en PS ‘serieuze mensen’ op sleutelposten. Van hen mocht verwacht worden dat zij het landsbelang boven het partijbelang zouden verkiezen.

Historisch kantelpunt

Het pakt nu, bij herhaling, toch anders uit. Dat heeft veel, zo niet alles te maken met de oplopende nervositeit in de partijleiding. Bij de PS is die haast tastbaar. De Franstalige socialisten lijken op een historisch kantelpunt te staan. De stembusuitslag in 2019 was een dieptepunt, peiling­resultaten sindsdien laten verdere afkalving vermoeden.

Lange tijd leek de Franstalige PS zowat de enige socialistische partij in West-Europa die stand kon houden op een hoog niveau. Die tijd lijkt voorbij. De partij reageert op de opkomst van concurrent PTB-PVDA zoals de N-VA reageerde op de heropleving bij VB: door zelf inconsistent te wippen van het radicale op het constructieve been. De pandoering die de N-VA kreeg in 2019 leert wat er dan kan gebeuren.

Ook MR-voorzitter Bouchez is gebiologeerd door de profilering van zichzelf en van de partij. Daags na de State of the Union ging hij alweer frontaal in de aanval tegen coalitiepartner en minister van Energie Tinne Van der Straeten (Groen). Het gestook van Bouchez heeft tot dusver weinig effect op de volksgunst. Waaruit hij lijkt af te leiden dat hij nog meer stampij moet maken.

Voor De Croo is dat een rampzalige gedachte. Voorganger Charles Michel (MR) werd gek van het beeld dat hij als marionet moest dansen op het ritme van Bart De Wever (N-VA), de poppenspeler achter de schermen. Ook De Croo dreigt nu twee poppenspelers buiten de regering te moeten verdragen.

Niet alleen het imago van de eerste minister is hier in het geding. Van de politiek filosofe Chantal Mouffe komt de gedachte dat de vreedzame ideeënstrijd tussen politieke strekkingen juist de kern van een gezonde democratie vormt. Het alternatief is lauwe centrumpap die kiezers van zich vervreemdt. Die idee blijft overeind, maar de alomtegenwoordigheid van op conflict gerichte (sociale) media reduceert ideologische tegenstelling vaak tot ordinair geruzie. Zulke politiek vervreemdt burgers evenzeer van zich.

Het is een misverstand dat alle politici in de greep houdt. Gepeperde uitspraken leiden tot ophef en veel ‘engagement’ op sociale media. Politici leiden daaruit af dat ze sterk bezig zijn, terwijl de weerstand die ze oproepen buiten beeld blijft. Oud-staatssecretaris Theo Francken (N-VA) is het typevoorbeeld van die trend. Zelf werd hij razend populair met harde communicatie, maar zijn partij ging kopje onder, mede doordat ze op aansturen van Francken uit de regering stapte. Georges-Louis Bouchez sluipt nu in hetzelfde spoor.

Voortdurend gekijf slaat de bodem uit het al leeglopende vat vertrouwen in de politiek. De Croo weet dat. “De voorbije jaren hebben we gezien hoe ruwheid en hardheid ook het politieke debat hebben overgenomen”, sprak hij vorig jaar bij zijn regeringsverklaring. “Maar wat heeft het ons bijgebracht? Behalve meer tegenstellingen, meer polarisering en meer wederzijds onbegrip.”

Een terecht punt. Maar zal de premier ook het gezag krijgen om het af te dwingen bij de poppenspelers in de partijhoofdkwartieren?

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234