Woensdag 20/10/2021

AnalyseBart Eeckhout

Wat zit er achter de façade van Vooruit?

Conner Rousseau op een digitaal ledencongres van, toen nog, de sp.a.  Beeld BELGA
Conner Rousseau op een digitaal ledencongres van, toen nog, de sp.a.Beeld BELGA

Met het eertijds gelijknamige kunstencentrum heeft de partij – pardon: beweging – Vooruit een fraaie façade gemeen. Maar nog altijd heeft de geïnteresseerde kiezer er het raden naar wat er achter die muur van communicatiestrategie schuilgaat.

“Ik heb het moeilijk met de indeling links-rechts. We willen met de nieuwe beweging alle mensen aanspreken en een stem geven.” Opmerkelijke, volgens de interviewer ‘aarzelend’ uitgesproken woorden van Jinnih Beels in Gazet van Antwerpen afgelopen weekend. Dat Vooruit met haar oude naam sp.a de term ‘socialistisch’ naar de achtergrond wou duwen, is bekend, maar blijkbaar is zelfs het adjectief ‘links’ voor sommige prominente partijleden al te besmet om nog ongegeneerd te gebruiken.

Dat is behoorlijk verontrustend voor al wie inzit met de toekomst van het socialisme, de sociaal­democratie of hoe je (centrum-)linkse politiek in Vlaanderen ook noemen wilt. Juist nu heeft de coronacrisis reële ongelijkheid scherp in beeld gebracht, en daarmee ook de breuklijn tussen ‘linkse’ en ‘rechtse’ antwoorden op die kwestie. De gezondheidscrisis treft mensen in een zwakke positie harder dan gemiddeld; de economische crisis slaat harder toe in sectoren met meer kort geschoolde mensen en precaire jobs. Wie ontkent dat linkse politici tegenover die diagnose een andere remedie zullen plaatsen dan rechtse, schenkt rechts een geweldig cadeau. In tegenstelling tot hun linkse concurrenten ontkennen rechtse politici namelijk uiterst zelden dat ze rechts denken – ze voegen er hoogstens aan toe dat ze gewoon gelijk hebben.

Socialisten, of ze zichzelf nu Vooruiters noemen of niet, zouden intussen mogen weten hoe dat afloopt. Bijna overal in West-Europa schuren socialistische partijen tegen de bodemkoers, met de voor links bijzonder pijnlijke Nederlandse verkiezingen als recentste illustratie. Een van de belangrijkste oorzaken van die neergang zit in het verlaten van veeleer linkse sociaal-economische posities. Klassiek-rode kiezers beschouwen dat, niet eens onterecht, als verraad. Waar sociale rechten werden afgebouwd – ‘hervormd’ – zaten socialisten vaak mee in de cockpit. Het excuus dat ze daarmee erger voorkwamen, overtuigt niet elke kiezer.

Het intrigerende is dat het project Vooruit van voorzitter Conner Rousseau juist geboren is uit de – juiste – analyse dat de partij wel moet veranderen als ze niet wil afsterven. Het concept van een beweging is daarbij aanlokkelijk. Enkele van de meest spectaculaire verkiezingsresultaten werden de jongste jaren in Europa door bewegingachtige partijen behaald: Podemos op links in Spanje, En Marche met Macron in Frankrijk, Cinque Stelle in Italië. Ook de radicaal-rechtse partijen FvD van Thierry Baudet in Nederland en de AfD in Duitsland startten eigenlijk als beweging.

Het is niet gek dat een jonge politicus als Conner Rousseau dat succes wil kopiëren. Rousseau lijkt wel gemaakt voor deze beweeglijke politieke tijden, waarin stijl en voorkomen meer schijnen door te wegen dan inhoudelijke overtuiging. Campagne voeren op sociale media kan je deze politieke leider wel toevertrouwen. Duizenden euro’s partijfinanciering heeft sp.a/Vooruit al ingezet in de imago-opbouw van haar voorzitter.

Maar zo eenvoudig is het allemaal niet. Rousseau poogt van een be­staan­de partij een nieuwe beweging te maken. Dat is nog nergens in de Europese politiek geprobeerd, laat staan succesvol uitgevoerd. Vrij snel zal de beweging Vooruit toch weer tegen de ijzeren partijpolitieke logica aanlopen waar de voorzitter zegt komaf mee te willen maken. Vooruit maakt bijvoorbeeld deel uit van de federale regering en wordt geacht het program van die regering mee te verdedigen. Dat is niet plots veranderd en beperkt de, welja, bewegingsvrijheid dus al meteen.

Ideologische ademnood

Er is nog een veel groter probleem met de inhoud van de beweging Vooruit. Er ís namelijk (nog) geen inhoud. Welk vooruitzicht biedt Vooruit? Niemand die het weet. In zijn startspeech liet Rousseau zich zondag een kwartier lang betrappen op geen enkel inhoudelijk voorstel. Hetzelfde geldt voor het interview in De Standaard dat het pr-weekend van Vooruit inluidde. Rousseau claimt er de grootste politieke beweging van het land te willen vormen. Een oorspronkelijk idee over hoe dat doel bereikt kan worden, valt niet te vernemen.

Zodra het concreet moet worden, komt Vooruit in ideologische ademnood. In De zevende dag opperde Rousseau geheel taboeloos om de kinderbijslag te verminderen om met vrijgekomen middelen kinderopvang voor iedereen te organiseren. Een interessant maar, voor een links politicus, wel hoogst problematisch voorstel: middelen verschuiven zo van de laagste inkomens (kinderbijslag als armoedebestrijding) nog meer naar de middenklasse (kinderopvang). Of Vooruit met dit ‘ideetje’ gaat doorzetten, is geheel onduidelijk. Het valt wel moeilijk voor te stellen dat de weer ingehaalde topminister Frank Vandenbroucke, een van dé eminente experts in sociale zekerheid, kan instemmen met zulke fratsen.

Met zijn charisma, dadendrang en licht populistische anti-intellectualisme is Rousseau al weleens vergeleken met Steve Stevaert. Zeker in eigen midden wordt gehoopt dat de populaire Rousseau net zoals ‘Steve Stunt’ de partij/­beweging bij de haren uit het electorale moeras zal trekken. Er is wel een fundamenteel verschil. Stevaert legde over zijn ideeën graag een provocatief volkse saus, inhoudelijk vertelde hij juist een erg helder en behoorlijk klassiek-links verhaal van herverdeling. Stevaert begreep ook goed dat hij de voor links altijd verscheu­ren­de identitaire doos van Pandora beter gesloten liet: het ‘gat in de haag’ zou er alleen maar groter op worden.

Die rode draad ontbreekt nu vooralsnog. Rousseau zegt eerst ‘de mensen’ te willen bevragen over wat zij – ‘wij’ – willen. De ironie is dat hij daarmee juist de historische functie van een politieke ‘volkspartij’ in ere belooft te herstellen: onderhandelen en bemiddelen over ideeën die aan de basis of in de bevriende zuilorganisaties opborrelen. In een beweging werkt het vaak juist andersom: daar is het de charismatische leider die veeleer intuïtief een richting aangeeft die de fanbase dan maar moet uitdragen. Zo bekeken lijkt Vooruit van Conner Rousseau inderdaad al een heel eind op weg een beweging te worden.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234