Donderdag 19/09/2019

Regeringsvorming

Wat willen N-VA en PS nu echt?

Beeld RV

Drie weken na de verkiezingen zit de federale formatie nog altijd in het slop. Tussen de kapotgeschoten ballonnetjes voor minderheidskabinetten en noodregeringen blijven twee cruciale vragen onbeantwoord: wat wil de PS nu echt? En wat gaat er om in het hoofd van N-VA?

Wat wil de PS nu echt?

Franstalig België: socialistische tweestrijd bepaalt het spel

Een zo progressief mogelijke coalitie op de been brengen, dat is de grote droom van de Parti Socialiste. In Brussel lijkt dat te lukken, want Brussels PS-voorzitster Laurette Onkelinx maakte bekend dat PS, Ecolo en Défi er langs Franstalige kant onderhandelingen opstarten. Open Vld stelt zijn veto, omdat het MR erbij wil. De Franstalige liberalen laken de ‘haast’ van de PS en hopen alsnog aan boord te klauteren, maar Onkelinx wijst de avances af.

In Wallonië stuikt de linkse droom echter in elkaar. Na het afhaken van cdH trok afgelopen dinsdag ook PTB-kopman Raoul Hedebouw de stekker uit de onderhandelingen. Met veel show verklaarde Hedebouw dat PS-voorzitter Elio Di Rupo zijn partij niet ernstig nam. Een breuk die in de sterren geschreven stond, aangezien de PS nooit hoog opliep met haar communistische concurrent. Maar daarom niet minder vervelend.

De druk vanuit de basis om een links front op de been te brengen, is enorm. Enkele dagen geleden lanceerden activisten en academici nog een gezamenlijke oproep in Le Soir: “PS, Ecolo en PTB: neem jullie verantwoordelijkheid.” Onder hen kleppers zoals Thierry Bodson, de topman van de socialistische vakbond, en oud-minister Jean-Pascal Labille, die nu de socialistische mutualiteit leidt. Het valt hen bijzonder zwaar dat de PS nu veroordeeld is tot een samenwerking met de MR.

Elio Di Rupo (PS), Raoul Hedebouw (PVDA - PTB), Peter Mertens (PVDA - PTB) en Paul Magnette (PS), op 11 juni, toen de twee partijen wel nog met elkaar wilden onderhandelen. Beeld BELGA

Dat verhoogt ook de druk op het federale niveau, waar de PS haar troeven slim zal moeten uitspelen. Het probleem is dat Di Rupo daar een andere visie over heeft dan zijn gedoodverfde opvolger Paul Magnette, de man met wie hij binnen de partij om de macht strijdt. Het duo leek tijdens de campagne een verstandhouding te hebben gevonden, maar de onrust doet de oude spanningen tussen hen weer opflakkeren.

Di Rupo sluit niets uit. Als de Vlaams-nationalisten hun confederale eisen laten vallen, “komen we terecht in een heel ander universum”, zei hij donderdag. Op zich geen slechte zet. Met de opening legt hij de verantwoordelijkheid voor het slagen van de onderhandelingen volledig bij N-VA. Tegelijk hoopt de pragmatische Di Rupo op een mooie functie om zijn politieke carrière af te sluiten. Als minister, als vice, of – wie weet – als premier?

Magnette heeft als toekomstig voorzitter meer oog voor de toekomst van de partij en voor de druk vanuit de socialistische organisaties om de linkse stemmen in Franstalig België te verzilveren. Donderdag floot hij Di Rupo  terug. De PS zal nooit onderhandelen met de N-VA, klonk het. In plaats daarvan pleitte hij voor een tijdelijke noodregering, waarbij de huidige minderheidsregering van CD&V, Open Vld en MR wordt aangevuld met socialisten en groenen. Niet met N-VA.

Dat de Vlaamse partijen zijn scenario unaniem afschieten, maakt weinig uit. De achterban is gerustgesteld. Tegelijk zou Magnette na verloop van tijd toch gelijk kunnen krijgen, zegt politicoloog Dave Sinardet (VUB). “Als N-VA en PS elkaar niet kunnen vinden, dan blijven er weinig andere opties over dan paars-groen met CD&V. Dat komt neer op het voorstel van Magnette, die het gewoon anders inkleedt.” Zo zou de tijdelijke noodregering een opstap kunnen zijn naar een definitieve oplossing.

Een ding is zeker: de MR van premier Charles Michel zal haar huid duur verkopen. De liberalen zijn razend dat de PS hen in Brussel buitenspel zet. “Wij veroordelen de gretigheid waarmee de PS onderhandelingen opstart, zonder rekening te houden met de onderhandelingen op andere bestuursniveaus”, klinkt het. Na de versnelling van de socialisten zullen ze er alles aan doen om toch op alle niveaus in de regering te komen.

Wat wil N-VA nu echt?

Vlaanderen: hoe lang kan De Wever nog wachten?

Iedereen kijkt naar N-VA-voorzitter Bart De Wever, maar deze week bleef het compleet windstil. Het enige wat naar buiten kwam, is dat Vlaams Belang nog een derde keer mocht langskomen bij de Vlaamse formateur. De andere partijen houden de kaken stevig op elkaar geklemd.

De vraag is hoe lang De Wever de kaarten nog tegen de borst kan houden. Begin volgende week zou er mogelijk al enige duidelijkheid komen, zegt een N-VA-bron. De tijd om nog voor de officieuze deadline, 11 juli, een regering te vormen wordt krap. Traditioneel wordt het regeerakkoord voorgesteld voor de Vlaamse nationale feestdag.

In principe is in Vlaanderen de voortzetting van de Zweedse coalitie, met CD&V en Open Vld, de meest logische optie. Geen enkele formule met het Vlaams Belang zal de broodnodige steun krijgen van een andere partij. Ook niet die met een minderheidskabinet. Sp.a en Groen verkiezen voorlopig zelf om Vlaams aan de kant te blijven.

Toch wacht De Wever af. Die strategie biedt voordelen. Door Vlaams Belang zo lang aan boord te houden, toont hij aan zijn achterban dat hij het ‘signaal van de kiezer’ ernstig neemt. Maar ook: zo kan hij op federaal niveau de kat uit de boom kijken. De PS liet zich wél opjagen, met kroonprins Paul Magnette die pleit voor een noodregering. De Vlaamse partijen reageerden unaniem afwijzend. Dat de regeringsonderhandelingen federaal zouden vastlopen, zal alleszins niet de schuld van de N-VA zijn.

Op federaal niveau wordt het sowieso erg moeilijk. Dat de PS met N-VA gaat onderhandelen over confederalisme, lijkt na het socialistische veto op dit ogenblik uitgesloten. Een paars-groene coalitie, eventueel aangevuld met CD&V? Dat ziet Open Vld nu niet zitten, net zomin als de christendemocraten.

Partijvoorzitters Meyrem Almaci (Groen), Gwendolyn Rutten (Open Vld), Bart De Wever (N-VA) en John Crombez (sp.a) tijdens een debat over onderwijs eerder dit jaar. Beeld Photo News

Bovendien speelt er een bijkomend probleem: de voorzitters van de Vlaamse partijen zitten niet langer stevig op hun stoel. Bij CD&V heeft Wouter Beke aangekondigd op te stappen in het najaar. Zijn liberale collega Gwendolyn Rutten heeft sinds deze week met Francesco Vanderjeugd een rechtstreekse uitdager gekregen voor de voorzittersverkiezingen volgend jaar. Bij sp.a leed John Crombez twee verkiezingsnederlagen op rij, en zelfs bij Groen is Meyrem Almaci enigszins beschadigd uit de stembusslag gekomen. Durven zij hun nek uit te steken voor een ongeziene coalitie? En krijgen zij hun achterban mee?

Intussen roert ook de Vlaamse Volksbeweging zich. Als er van het confederalisme niets van in huis komt, kan de Vlaamse regering maar beter een duidelijke communautaire koers uitzetten, klinkt het. “Nog eens vijf jaar alles in de koelkast zetten, is voor ons onaanvaardbaar”, zegt directeur Hilde Roosens.

Verschillende opties zijn mogelijk. “Er kan een parlementaire commissie opgericht worden om een nieuwe staatshervorming voor te bereiden”, zegt politicoloog en kenner van de Vlaamse Beweging Bart Maddens (KU Leuven). “Een beetje naar het voorstel dat CD&V voor de verkiezingen lanceerde. Tegelijk zullen er afspraken gemaakt moeten worden over hoe de Vlaamse regering zich zal opstellen tegenover het federale niveau. Veel Vlaamse Bewegers hopen op een meer offensieve houding.”

Met CD&V zijn er op dat vlak zaken te doen, maar wat met Open Vld, dat heeft weggestuurd van een Vlaamsgezinde koers? “Het zal de Vlaamse coalitievorming mee bepalen”, schat Maddens in.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234