Woensdag 19/06/2019

Politiek

Wat rommelt er in de buik van CD&V? "De katholieken missen een sterke man, gelijk Dehaene destijds"

Woensdag, petanquedag in café Gertrude in Steenhuffel. "Op zich doet burgemeester Sminate (N-VA) het goed. Alleen jammer dat we haar nooit zien." Beeld Bas Bogaerts

Klinkt er vandaag feestgedruis of vooral geweeklaag op de nieuwjaarsreceptie van CD&V? De zaak-Sudan zou weleens een partypooper kunnen zijn. De Morgen zocht het traditioneel kiespubliek van CD&V op. "Gwendolyn Rutten heeft een sterkere ruggengraat dan Beke."

Woensdagochtend half elf, Edegem. In de kelder van bibliotheek Elsdonk drinkt Jeanne (80) een kop koffie met haar vriendinnen van Okra, de ouderenorganisatie van de christelijke mutualiteiten. Met een beetje cafeïne en een update over de kleinkinderen warmt ze zich op voor haar wekelijks uurtje lijndans. Over CD&V, toch haar moederpartij, praat ze niet graag. “Ik ben heel mijn leven katholiek opgevoed. Maar de tijd dat ik op hen stemde, is voorbij”, begint ze.

Decennialang stipte Jeanne plichtsbewust het vakje van de christendemocraten aan in het stemhokje. Zo ging dat thuis. Maar ze herkent zich niet meer in de partij. “De katholieken missen een sterke man, gelijk Dehaene destijds”, vindt ze. “Sinds ze in de regering zitten, voeren ze enkel oppositie. Kris Peeters en Wouter Beke: die mannen doen niks anders dan zeggen wat anderen fout doen.”

Met anderen bedoelt ze vooral Theo Francken. Want over de jonge staatssecretaris valt hier in Edegem geen kwaad woord te horen. “Schieten op Francken, dat is al wat ze doen”, foetert Magda, een netjes uitgedoste zeventiger. De Edegemse Okra-leden rond ons, toch het traditionele kies­publiek van CD&V, knikken instemmend. Bij de verkiezingen in 2012 stapte Magda over van CD&V naar N-VA. En dat blijft zo, laat ze weten. “Zodra Francken een gewaagde uitspraak doet, wordt zijn hoofd er afgehakt. Maar hij doet tenminste zijn job.”

Dat Beke wel héél snel was om zijn kar te keren, zodra Bart De Wever dreigde met de val van de regering. Dat is wat de overgrote meerderheid in Edegem vindt. “Heb je gezien hoe hij over zijn woorden viel? Hij kon ze niet snel genoeg uitgesproken krijgen”, lacht Jeanne. Standvastige principes, dat is wat de christendemocraten volgens vriendin Magda missen. “Gwendolyn Rutten heeft een sterkere ruggengraat dan Beke.”

Als de countryklassieker ‘Nine to Five’ van Dolly Parton even later uit de boksen schalt, schuifelen een dertigtal vrouwen en twee mannen netjes synchroon in de maat. Hiel, tip, hiel, tip. Edgar (73) uit Berchem is een van die mannen. Hij komt mee met zijn echtgenote. “Ook ik stemde heel mijn leven op CD&V, maar in 2012 ben ik samen met haar overgestapt naar de N-VA”, meldt hij. Een scenario dat we vanochtend al vaker te horen kregen.

“De CD&V is een afkooksel van de grote partij die ze ooit is geweest”, zegt Edgar. “Op dat vlak vergelijk ik ze een beetje met de socialisten.” De rel-Francken heeft de christendemocraten geen goed gedaan, meent de Antwerpenaar. “Het is gewoon belachelijk. Hoe meer ze kappen op hem, hoe meer ze gaan verliezen.”

De ontgoocheling die de dansende senioren vertolken in Edegem, weergalmt in de partij en de bredere, christendemocratische beweging. De zaak-Francken verdeelt de militanten in twee groepen. Op plaatselijke partijvergaderingen werd die opsplitsing afgelopen week pijnlijk duidelijk. De ene groep vindt dat de kopstukken de rug moeten rechten en hun principes niet overboord mogen gooien. Dat ze niet bang moeten zijn voor verkiezingen. Zij menen dat N-VA een rode lijn heeft overschreden en dat CD&V niet zomaar alles mag tolereren van haar coalitiepartner.

Tegenover die ‘idealisten’, die de angst voor verkiezingen willen overwinnen, staan de ‘realisten’. Zij roepen op om het hoofd koel te houden en de discussies uit te klaren binnen de regering. Deze strekking denkt ook dat de N-VA expres aanstuurt op samenvallende verkiezingen omdat ze dan kunnen cashen op het asiel- en migratiebeleid.

In zestig plaatselijke afdelingen van N-VA rommelt het, heeft CD&V geanalyseerd. Samenvallende verkiezingen zouden hen dus van pas kunnen komen. “Samenvallende verkiezingen gelden nu als een worstcasescenario,” zegt parlementslid Hendrik Bogaert. “Maar dan zouden we onze burgemeesters ook nationaal kunnen uitspelen, en dat zou wel eens zeer positief kunnen uitdraaien.”

Dat de lokale verankering van CD&V niet te onderschatten valt, blijkt woensdagnamiddag in het achterzaaltje van café Gertrude in Steenhuffel, bij Londerzeel. Daar hebben een tiental dorpsgenoten met een pintje en een koffie verzamelen geblazen aan de petanquebanen. CD&V-burgemeester Jozef De Borger droeg hier drie legislaturen lang de sjerp, tot Nadia Sminate (N-VA) hem veroverde. “Op zich doet ze dat goed”, vindt Agnes, een grijsharige dame die samen met haar man Walter een balletje komt werpen. “Het enige nadeel is dat we haar nooit te zien krijgen. Dat vind ik wel jammer.” Precies dát is volgens deze Londerzelenaars het grote verschil tussen CD&V en N-VA. “Kermissen, eetdagen, wat dan ook: Jozef kwam overal naartoe. Sympathieke man.”

De lokale kracht waarop CD&V kan terugvallen, neemt de twijfels over het huidige imago van de partij niet weg. Vooral de perceptie rond asiel en migratie zorgt voor hoofdbrekens. “N-VA zet de framing”, meent Bogaert. “In de communicatie lijkt er weinig verschil tussen onze partij en Groen, maar onze ideologie strookt uiteraard niet met die van hen. We moeten meer onze middenkoers tonen. Wij zijn niet de partij van de open grenzen.”

Opvang van vluchtelingen

Veel partijgenoten en sympathisanten staan niet achter de bochtige communicatie van het partijhoofdkwartier. Voorzitter Wouter Beke (CD&V) suggereerde in de nieuwsluwe kerstvakantie dat Francken moest opstappen door te verwijzen naar de ontslagen van ministers Jo Vandeurzen en Yves Leterme. In het politieke praatprogramma De zevende dag, vorige week zondag, ging Europees Parlementslid Ivo Belet (CD&V) nog een stap verder. “Theo Francken had zelf ontslag moeten nemen”, poneerde hij. Het leidde ertoe dat Beke na het partijbureau, op maandag, een communicatieve haarspeldbocht moest nemen. “De partij heeft nooit om het ontslag van Francken gevraagd”, klonk het aan de Wetstraat 89.

Al die tijd bleef N-VA-voorzitter Bart De Wever zijn staatssecretaris verdedigen. Daardoor ging het niet meer over de inhoud van het dossier, maar over welke partij de andere klein kon krijgen. “De reactie van de CD&V werd meer nieuws dan de feiten zelf”, zegt Felix De Clerck, zoon van gewezen CD&V-voorzitter Stefaan De Clerck. “De hele zaak is veel te lang uitgesponnen. Eerst was het ja, dan weer neen, dan weer ja, dan weer neen. Ofwel had de partij moeten doorduwen met het ontslag, ofwel had ze haar mond moeten houden. Het was een boeltje.”

Een vroegere topman uit het christelijk middenveld klaagt dat de partij zich niet zo mag laten opjagen door haar vroegere kartelpartner: “Iedereen weet dat je geen ontslag kunt insinueren zonder bewijsmateriaal. In dat opzicht maakte de partij dezelfde fout als de socialisten bij de vastgoedaffaire in Antwerpen. Door té gretig te zijn, ga je in de fout.”

De mensen van Okra, de ouderenorganisatie van de christelijke mutualiteiten, tijdens het wekelijks uurtje lijndans in de bib van Edegem. Beeld Bas Bogaerts

De partij heeft het electoraal goudhaantje nog verder vetgemest, is de verzuchting bij velen. “We mogen geen martelaar van hem maken”, zegt Jong CD&V-voorzitter Sammy Mahdi. “In die val mogen we niet meer trappen, al is het natuurlijk moeilijk om niet te reageren.”

Al die twijfels over de aanpak van de crisis doen vermoeden dat er ook onvrede is over de standpunten van de partij over asiel en migratie. Dat wordt echter aan alle kanten tegengesproken. Beke huldigt het ‘Wir schaffen das’-principe van de Duitse Angela Merkel, en daarover zijn nauwelijks dissonanten te horen. “Beke maakt een duurzame keuze”, zegt een gezaghebbende stem binnen de christelijke beweging. “Heel wat parochies of katholieke verenigingen vangen vluchtelingen op. Zij maken daar weinig stampei over omdat de publieke opinie er heel kritisch tegenover staat. Maar daar, bij die mensen, ligt een interessante electorale markt voor CD&V. De andere, meer rechtse kiezer is de partij toch al kwijt aan N-VA.”

Hendrik Bogaert lanceerde in een recent essay dan wel een totaal hoofddoekenverbod, hij is de eerste om zijn eigen gewicht binnen de partij te relativeren. Hij is een uitzondering, zegt hij zelf. “80 procent van mijn partijgenoten volgt me wanneer ik zeg dat de gesplitste samenleving een probleem is. Toch vinden de meesten mijn remedie te fors. Ik bemerk binnen de partij geen angst voor de islam. Wij hebben een solide ideologie.”

Het is de communicatie, stupid

De frustraties over de zaak-Sudan staan niet op zich. In de kritiek op de partij zit steeds eenzelfde patroon: over de inhoudelijke basis die Wouter Beke legt, is er een stevige eensgezindheid. Over de communicatie niet. Anders gezegd: met de koopwaar van CD&V is niks mis, haar reclame en haar verkopers kunnen beter. “Het is absoluut nonsens dat we niet zouden meetellen in deze meerderheid,” zegt Koen Van den Heuvel, Vlaams fractieleider en burgemeester van Puurs. “Maar we moeten zorgen dat we niet meewerken aan dat beeld. We moeten geloven in onze eigen kracht en een beetje trotser zijn, in plaats van knorrig rond te lopen.”

Jong CD&V, Felix De Clerck en enkele burgemeesters zoals Francis Benoit uit Kuurne dringen aan op een meer offensieve communicatiestrategie. “We moeten radicaal genuanceerd zijn”, zegt De Clerck. “Er is geen reden om verkrampt te blijven. We hebben het verhaal, we moeten dat met ballen brengen. De parlementairen moeten eens diep in hun eigen hart kijken. De ministers en het partijkader moeten eens goed nadenken. Er is te veel angst omdat we maar een junior partner zijn in de regering. Maar twijfel is niet aantrekkelijk. Niet in de liefde, niet in de politiek.” De burgemeester van Kuurne, Francis Benoit, haakt in: “We hebben zeer goede vakministers, maar we hebben de foute domeinen gekozen. De mensen zijn er niet mee bezig.”

Steeds dezelfde voorbeelden halen de partijleden aan. CD&V lanceerde als eerste de taxshift, maar krijgt er geen krediet voor. Met Kris Peeters heeft de partij de minister van Werk, maar ze oogst geen lof voor de lage werkloosheidsgraad, de 250.000 vacatures of de hogere lonen van de werknemers. De grote hervormingen op justitie van Koen Geens blijven grotendeels buiten beeld. Staatssecretaris Pieter De Crem lijkt helemaal van de aardbol verdwenen. “De ministers maken de fout dat ze zich te veel profileren op de zaken die ze hebben kunnen voorkomen”, zegt een vooraanstaande stem uit de katholieke beweging. “Maar dat loont niet.”

Jongerenvoorzitter Mahdi stelt voor leentjebuur te spelen bij concurrent N-VA. “Ik geloof in een heel duidelijke, gecentraliseerde communicatie. Als partij moeten we de actua zelf bepalen. Dat kan alleen door afspraken te maken over de boodschap die we uitdragen. Welk thema we onder de aandacht willen brengen, welke Twitter-golf we in gang zetten, dat moet allemaal professioneler. We hebben de traditie om van onderuit te communiceren. Het is niet makkelijk om dat in een-twee-drie te veranderen, maar in dit tijdperk van sociale media moeten we evolueren. Meer durven. Frisser, meer catchy communiceren.”

Wim Dries, burgemeester van Genk en voorzitter van de VVSG (Vereniging van Vlaamse steden en Gemeenten) hamert eveneens op een andere stijl. “Misschien moeten we meer in slogans leren spreken. Uiteraard los je een complex probleem als kinderarmoede niet op met een oneliner. Maar de samenleving verwacht wel een meer sloganeske stijl.”

Lokale barometer

De enige minister die overal genade vindt, is Vlaams minister van Onderwijs Hilde Crevits. “Eigenlijk zou er naast Wouter een Hilde Crevits moeten staan”, zegt burgemeester Benoit. “Zij kan elke zaal, of die nu vol zit met parochianen of academici, inpalmen. Mensen hebben bevestiging en begeestering nodig. Hilde is zo’n motivator. Wouter is een uitstekend theoreticus, hij zou een perfecte minister of premier zijn, maar hij mist wat bezieling.”

In de rest van de partij lijkt er wel niemand die de partijvoorzitter zo drastisch in vraag stelt. Beke zelf wilde niet meewerken aan dit artikel, en hij is niet de enige. Veel lokale en nationale mandatarissen wilden geen commentaar kwijt, wat de zenuwachtigheid binnen de partij illustreert.

De Kuurnse burgemeester Benoit zit samen met Raf Drieskens (Neerpelt), Wim Dries (Genk), Tom Dehaene (Zemst) en anderen in een werkgroep die de banden tussen de partijtop en de lokale mandatarissen moet versterken. Maandelijks komt die samen. Benoit, een vroegere stafmedewerker van ACW, publiceerde vorig jaar een open brief waarin hij klaagde over ‘de doofheid’ van het partijhoofdkwartier voor de plaatselijke besognes. “Stop het plopgedoe, CD&V”, schreef hij. “Wees meer.”

Beke nam zijn noodkreet ernstig en liet hem naar Brussel komen, maar toch is Benoit nog niet tevreden. “De CD&V heeft een remake nodig”, is zijn oordeel. “We zijn nog altijd op zoek naar een profiel. Omdat we bang zijn om kiezers te verliezen, verliezen we ze effectief. Vroeger was het altijd de schuld van de sossen. Nu is het altijd de schuld van tsjeven. Dat moeten we keren.”

Van De Panne tot Lanaken: alle burgemeesters die we aan de lijn krijgen, lijken die stelling – de ene al in heftiger bewoordingen dan de andere – te onderschrijven. Hoe dichter de verkiezingen komen, hoe groter de angst dat CD&V haar plaatselijke machtsbastions zal verliezen aan N-VA. Op de burgemeesters-top van de partij, de lokale barometer voor CD&V die tweemaal per jaar plaatsvindt, waren de Vlaams-nationalisten dan ook gespreksonderwerp nummer één. CD&V is met 137 burgemeesters nu nog veruit de grootste partij op het lokale niveau. Ze heeft 51 absolute meerderheden. In 215 van de 308 Vlaamse gemeenten zit ze in de coalitie.

“Wij voelen constant de druk, de hete adem van N-VA”, zegt een politicus uit het Brusselse. “De lokale afdelingen van de Vlaams-nationalisten hebben zich de afgelopen vijf jaar beter georganiseerd. Zij proberen het terrein te bezetten. Die lokale verankering is nochtans onze sterkte. Ze moet dat absoluut blijven.”

Geen Bart De Wever op de stembiljetten

Twijfel over hun realisaties hebben de plaatselijke sterkhouders van CD&V hoegenaamd niet. Er is fierheid over het bilan. “Maar we zijn bang dat al het harde werk er niet toe zal doen wanneer nationale thema’s de lokale verkiezingen zullen ‘besmetten’”, zegt CD&V-Kamerlid Nahima Lanjri. “N-VA zal dat zeker proberen. Bij de vorige verkiezingen wilden tal van kiezers in stembureau’s buiten Antwerpen al op Bart De Wever stemmen. Dat stelden onze waarnemers vast. Het bewijst hoezeer lokale verkiezingen genationaliseerd raken.”

Toch overheerst de hoop voor oktober 2018. “Ik ben persoonlijk optimistisch over de verkiezingen”, zegt Koen Van den Heuvel uit Puurs. “Al is het maar omdat ik in mijn eigen dorp nog nooit zo vaak ben aangesproken door jonge mensen die op de lijst willen staan.”

Eenzelfde overtuiging leeft in Antwerpen, waar de lokale afdeling van Deurne donderdagavond al toostte op het nieuwe jaar. Een dertigtal doorwinterde CD&V’ers nipt er van de glazen cava in restaurant De Violin aan Den Bosuil. Zo bezorgd de burgemeesters en (ex-) kiezers overal te lande zijn over hun partij, zo zorgeloos gaat het er hier aan toe. De sfeer is er meer die van een gemoedelijk familiefeest dan die van een partij die een regeringscrisis doorworstelt.

De oude militanten hier geloven rotsvast – met een haast kinderlijke naïviteit – in hun partij. “Ik ben allerminst hoogmoedig, maar ik merk dat er veel zelfvertrouwen is”, zegt lokaal voorzitter Ariane Van Dooren. Uitgaan van de eigen kracht, en dus vooral N-VA niet achternalopen, is hier het mantra. “Veel mensen walgen van de vijandige manier waarop er nu aan politiek wordt gedaan”, zegt Van Dooren. “Die brutaliteit van de N-VA, dat zit niet in ons DNA.” Michel Doomst, burgemeester van Gooik, treedt haar bij: “De mensen zijn het gekibbel beu. De neiging naar sérieux neemt toe. Dáár ligt onze winst.”

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
© 2019 MEDIALAAN nv - alle rechten voorbehouden