Dinsdag 13/04/2021

Verkiezingen VS

Wat gebeurt er de komende weken en maanden vooraleer Joe Biden ook echt president is?

Joe Biden zaterdag bij zijn overwinningsspeech in zijn thuisstaat Delaware. Beeld Getty Images
Joe Biden zaterdag bij zijn overwinningsspeech in zijn thuisstaat Delaware.Beeld Getty Images

Joe Biden wordt de volgende president van de Verenigde Staten. Dat is althans wat de grote Amerikaanse persbureaus en tv-zenders berichten op basis van de voorlopige uitslagen. Want officieel zijn die uitslagen nog niet. Vooraleer de Democraat ook echt de eed kan afleggen, moet er nog heel wat water naar de zee vloeien.

Donald Trump en zijn medestanders herhalen het tot in den treure: de uitslagen van de verkiezingen zijn nog niet definitief, en alles kan nog veranderen. Over het laatste punt valt te discussiëren, maar over het eerste heeft de huidige president formeel alvast gelijk: de resultaten van de verkiezingen zijn nog nergens officieel.

Dat is voor alle duidelijkheid niet abnormaal, want dat waren ze bij andere presidentsverkiezingen ook nog niet op dit moment: de uitslagen zijn pas officieel wanneer ze door de gouverneurs van de staten zijn gecertificeerd, en dat gebeurt pas in december. Pas dan kan ook het proces op gang komen om Joe Biden officieel aan te stellen als president.

De weken voor 3 november: ‘early voting’

100 miljoen Amerikanen hadden voor 3 november hun stem al uitgebracht, ofwel via de post, ofwel via het systeem van early voting, waarbij ze gewoon al naar de stembus konden alsof het de verkiezingsdag zelf was.

3 november: verkiezingsdag

Op die dag, vorige week dinsdag, werden nog eens tientallen miljoenen stemmen uitgebracht. ’s Avonds, bij het sluiten van de stembussen, begonnen duizenden verkiezingsambtenaren over heel de VS stemmen te tellen.

3 november - 8 december

Al bijna een week wordt er zo dus geteld. En toch weten we in 46 van de 50 staten al wie er gewonnen heeft. Dat komt omdat de marge in die staten voor de verliezer te groot is om de winnaar nog in te halen. Daarom wijzen de grote Amerikaanse persbureaus in die staten al een winnaar aan. Waar de marge nog te nipt is en de ene de andere eventueel nog zou kunnen inhalen, wordt die staat nog niet aan iemand toegewezen.

Officieel zijn die uitslagen dus nog niet, en volledig zijn ze evenmin, ook niet in de niet-swingstaten. Zo is in New York nog maar 84 procent van de stemmen geteld, ook al is die staat al lang aan Joe Biden toegewezen. Ook Californië heeft bijvoorbeeld nog maar 89 procent geteld, en Ohio, dat naar Trump gaat, 95 procent.

In sommige staten komen er zelfs nog – volledig legaal, in tegenstelling tot wat Trump beweert – kiesbrieven aan. Zolang ze een poststempel van ten laatste 3 november hebben, mogen in North Carolina en Alaska bijvoorbeeld nog tot en met 12 november, nu donderdag, stembiljetten aankomen per post. Ook stembrieven van militairen en diplomatiek personeel dat in andere landen is gestationeerd, komen zo nog dagen na de echte verkiezingsdag aan. Die worden sinds jaar en dag ook gewoon meegeteld.

Voorlopig – en dus officieus – heeft Joe Biden 279 kiesmannen verzameld, Donald Trump 214. 41 kiesmannen vallen nog te verdelen. In tussentijd wordt Biden dan ook al aangesproken als ‘president-elect’.

8 december: ‘safe harbor’

Staten hebben formeel nog veel langer om alle stemmen te tellen en de resultaten te certificeren: officieel is dat tot 8 december. Op die dag stelt de gouverneur van de staat officieel vast wie de winnaar is, en die dag wordt daarom als de safe harbor bestempeld, de dag waarop alle rechtszaken en betwistingen afgerond moeten zijn. Na het certificeren worden namelijk in de staten de kiesmannen aangeduid die uiteindelijk voor de president zullen moeten kiezen.

14 december: de kiesmannen brengen hun stem uit

De Amerikaanse grondwet stelt dat de 538 kiesmannen bij elkaar moeten komen op de eerste maandag na de tweede woensdag in december, en dit jaar is dat 14 december. De 538 komen niet allemaal bij elkaar samen, maar wel in de hoofdplaatsen van hun staat. Zij brengen daar hun stem uit voor de kandidaat die in hun staat de verkiezing heeft gewonnen.

In 48 van de 50 staten krijgt de winnaar alle kiesmannen, enkel in Nebraska en Maine worden de kiesmannen proportioneel verdeeld. Kiesmannen worden geacht op de persoon te stemmen die in hun staat heeft gewonnen, maar dat gebeurt niet altijd. In verschillende staten staan er in theorie wel straffen op, en soms worden pogingen om op iemand anders te stemmen ook gewoon niet aanvaard, en moet een kiesman opnieuw stemmen, dit keer op de juiste kandidaat. In 2016 waren er zo wel tien faithless electors, het hoogste aantal ooit. Nog nooit hebben die afwijkende stemmen echter de verkiezingen naar de andere partij kunnen doen kantelen.

De uitslagen worden allemaal doorgestuurd naar het Congres in Washington D.C., waar ze voor 23 december moeten aankomen.

3 januari: het nieuwe Congres legt de eed af

Op 3 januari start de nieuwe legislatuur van het Huis van Afgevaardigden en de Senaat, de twee kamers van het Congres waarvoor er vorige week ook verkiezingen waren.

Het Capitool in Washington D.C., waar het Congres bij elkaar komt. Beeld AP
Het Capitool in Washington D.C., waar het Congres bij elkaar komt.Beeld AP

6 januari: de Congresleden tellen de stemmen van de kiesmannen

Drie dagen later komen de nieuwe leden van het Huis en de Senaat samen in een gezamenlijke sessie om de 538 uitgebrachte stemmen van de kiesmannen te tellen. Twee leden van het Huis en twee van de Senaat lezen de stembrieven luidop voor aan de voorzitter van de Senaat, vicepresident Mike Pence. De winnaar wordt daar dan ook officieel wereldkundig gemaakt.

20 januari: de eedaflegging

Meer dan twee maanden na de verkiezingen is het dan eindelijk zover: de nieuwe president legt de eed af. Het Huis van Afgevaardigden moet dan ook een nieuwe president hebben aangewezen, want de deadline kan niet worden opgeschoven. Volgens de Amerikaanse Grondwet start de ambtsperiode van de nieuwe president op het middaguur, tegelijkertijd stopt ook de bevoegdheid van de zittende president.

Dit is de deadline tegen wanneer het Huis een president moet hebben aangewezen, want het is tevens de dag van de inauguratie van de nieuwe president en vicepresident, die plaatsvindt in de hoofdstad Washington D.C.. De ambtstermijn van de nieuwe president begint volgens de grondwet op de middag, op hetzelfde moment stopt de bevoegdheid van de zittende president.

Joe Biden en de verkozen vicepresident Kamala Harris. Beeld AFP
Joe Biden en de verkozen vicepresident Kamala Harris.Beeld AFP

De transitie

In tussentijd vindt vanaf vandaag wel al de ‘transitie’ plaats, waarbij de nieuwe president al zijn voorbereidingen treft voor zijn beleidsperiode. Ook is het de bedoeling dat de zittende president zijn diensten de opdracht geeft zijn opvolger alle nodige documenten te bezorgen om die voorbereiding te kunnen starten. Vraag is of en wanneer Donald Trump dat van plan is.

Biden en verkozen vicepresident Kamala Harris hebben gisteren al werk gemaakt van hun nakende regeerperiode en hebben een transitiewebsite in het leven geroepen, BuildBackBetter.com. Die omvat vier prioriteiten voor het nieuwe presidentschap: covid-19, economisch herstel, rassengelijkheid en klimaatverandering.

De website pakt uit met een zevenpuntenplan om de coronacrisis aan te pakken, waaronder “geregelde, betrouwbare en gratis tests” voor alle Amerikanen en een “efficiënte, rechtvaardige verdeling van geneesmiddelen en vaccins” eenmaal voorradig. Eén punt behelst het samenwerken met gouverneurs en burgemeesters om een nationale mondmaskerplicht in te voeren. Er is ook een Twitter-account: @Transition46.

Biden heeft ook aangekondigd vanaf vandaag een crisiscel rond het nieuwe coronavirus op te zetten. De twaalfkoppige taskforce omvat wetenschappers en deskundigen. Zij moeten een plan opstellen dat op 20 januari, de dag van de beëdiging, ingaat.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234