Zondag 22/09/2019

Italië

Wat gaat Matteo Salvini doen, nu de macht hem door zijn vingers lijkt te glippen?

Lega-leider en vicepremier Matteo Salvini wordt dinsdag door zijn partijgenoten gefeliciteerd. Beeld Foto AP

Deel een van Matteo Salvini’s droom om Rome te veroveren, verliep precies volgens plan. Op het hoogtepunt van zijn populariteit liet hij de regering struikelen, waardoor premier Conte deze week aftrad en de weg openligt voor nieuwe verkiezingen. Maar nu deel twee van zijn plan in werking treedt, nemen opeens de twijfels toe. Heeft Salvini wel een plan B?

De Italiaanse krant La Repubblica sprak de dag na het ontslag van premier Conte van “de meest surrealistische crisis uit de geschiedenis van de Republiek”. Alles wat twee weken geleden nog recht leek, is inmiddels krom en het waterdichte plan van de gedoodverfde nieuwe premier, de rechts-nationalistische Lega-leider Matteo Salvini, dreigt nu als een boemerang bij hem terug te komen. Naast de zo door hem gewenste nieuwe verkiezingen, zijn er vanuit het niets twee nieuwe opties ter tafel gekomen: een overgangsregering van technocraten en zelfs een verbond tussen de populistische Vijfsterrenbeweging en de sociaal-democratische PD.

Salvini zelf eist nieuwe verkiezingen, zoals hij al dagen doet, maar in Italië kan enkel de president beslissen tot een vervroegde stembusgang. President Sergio Mattarella overweegt dat wel degelijk. Een meerderheid van zijn volk lijkt nu eenmaal voorstander van een rechts kabinet. Bovendien kan een land dat toe is aan zijn 66ste regering in 73 jaar tijd wel een stabiele regering gebruiken. Nieuwe verkiezingen, die dan in oktober of november moeten plaatsvinden, zouden dat waarschijnlijk opleveren.

Volgens de recentste peilingen kan de Lega rekenen op ongeveer 38 procent van de stemmen. Samen met de nog rechtsere partij Fratelli d’Italia is dat genoeg voor een Kamermeerderheid die alles in zich heeft lange tijd aan de macht te blijven.

Begroting 2020

Toch zal Mattarella, die nu gesprekken voert met alle politieke leiders, ook andere belangen laten meewegen. De belangrijkste: de begroting over 2020 die halverwege oktober in Brussel moet zijn. Als daarin niet 23 miljard euro extra wordt bezuinigd, treedt er automatisch een btw-verhoging in werking die miljoenen Italianen hard in hun portemonnee raakt.

Mattarella wil dat het liefst voorkomen en weet dat bezuinigen moeilijk is zonder regering. Daarom bekijkt hij ook een tweede optie, namelijk of er op basis van de huidige zetelverdeling een nieuwe regeringsmeerderheid mogelijk is. Lees: een samenwerking tussen de Vijfsterrenbeweging en de PD.

Voor Salvini zou dat het slechtst denkbare scenario zijn. Het zou hem degraderen van vicepremier die de afgelopen maanden de lakens uitdeelde in Italië, tot leider van een doorsnee oppositiepartij met slechts 17 procent van de zetels. Niet voor niets riep hij zijn kiezers al op te protesteren tegen deze “staatsgreep tegen de democratie”. 

Politieke elite versus de gewone Italiaan

Het is een voorproefje voor Salvini’s tactiek, mocht deze regeringscoalitie er inderdaad komen. Hij zal dan zo vaak en zo hard mogelijk roepen dat de wil van het volk wordt genegeerd en dat de politieke elite het eigenbelang ver boven dat van de gewone Italianen plaatst. 

Niet voor niets plaatste de huidige voorzitter van de PD al kanttekeningen bij dit plan, dat “een cadeau voor gevaarlijk rechts” zou kunnen zijn. Als zo’n regering te kort standhoudt om positieve veranderingen door te voeren, zal Salvini alleen maar populairder worden.

Die kans is aanwezig, omdat de Vijfsterrenbeweging te boek staat als een partij die zo veranderlijk is als het weer en ook de PD aan elkaar hangt van interne ruzies. Wegens die onzekerheid overweegt president Mattarella nog een derde mogelijkheid, namelijk het installeren van een overgangsregering. Dat is een tijdelijke, neutrale regering met aan het hoofd bijvoorbeeld een hoogleraar economie, zoals acht jaar geleden het geval was met Mario Monti. Diens voornaamste taak zal zijn Italië te behoeden voor financiële rampen tot nieuwe verkiezingen op een gunstiger moment, waarschijnlijk ergens in 2020.

Acceptabel alternatief

Voor Matteo Salvini zou deze uitkomst enigszins acceptabel zijn, omdat zijn partij volgend jaar waarschijnlijk nog steeds de grootste van Italië is. Dit scenario lijkt bovendien de voorkeur te genieten van zowel Brussel als de financiële markten. Nadat premier Conte zich bij zijn aftreden uitsprak tegen snelle verkiezingen, zakte de tienjaarsrente naar het laagste peil sinds oktober 2016.

Mattarella wil uiterlijk maandag een beslissing nemen over de toekomst van zijn land. Dat betekent dat begin volgende week duidelijk wordt of Salvini de leider wordt van het eerste volledig rechtse kabinet in Italië sinds de Tweede Wereldoorlog, of met lege handen achterblijft als gevolg van de grootste inschattingsfout van zijn carrière.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234