Dinsdag 02/03/2021
null

AnalyseLopende zaken

Wat de kwestie-El Kaouakibi leert over Open Vld én over partijpolitiek

Beeld BELGA

Over de schimmige boekhouding van Let’s Go Urban zal een rechter moeten oordelen. Een kiescampagne financieren via een vennootschap roept nog meer fiscale vraagtekens op. Toch moet Open Vld vooral zichzelf veel verwijten over wat er mis­ging in de kwestie-El Kaouakibi.

Kent iemand Dirk Vijnck nog? Voor de jongere lezers: Kamerlid Dirk Vijnck, van wie niemand zich enig belangwekkend parlementair initiatief herinnert, was in 2009 heel even een van de meest prominente liberale politici van het land. Hij zetelde namens LDD, de partij van Jean-Marie Dedecker, in de Kamer, maar liep kortstondig over naar Open Vld. Tot bleek dat toenmalig voorzitter Bart Somers Vijnck getransfereerd had met de belofte dat hij een verkiesbare plaats zou krijgen of een betaalde baan bij de partij – met het loon van een parlementariër.

Je zou verwachten dat de herinnering aan dit donkerste uur uit zijn sowieso al niet te rooskleurige partijvoorzitterschap huidig Vlaams minister-vice­president Bart Somers ervoor zou behoeden om ooit nog politiek engage­ment  aan financiële beloftes te koppelen. Niet dus. Zo bruin als ten tijde van Vijnck wordt het niet meer gebakken, maar Somers was er wel opnieuw bij toen de politieke entree van Sihame El Kaouakibi met campagnegeld diende te worden gesmeerd.

Sihame El Kaouakibi en haar politieke mentor Bart Somers. De liberale partij­top toonde zich in deze kwestie nog niet bepaald van zijn dapperste kant. Beeld Sihame.be
Sihame El Kaouakibi en haar politieke mentor Bart Somers. De liberale partij­top toonde zich in deze kwestie nog niet bepaald van zijn dapperste kant.Beeld Sihame.be

In dit verhaal, dat losstaat van het onderzoek naar de subsidiestromen bij dans­organisatie Let’s Go Urban, valt El Kaouakibi niet zo veel te verwijten. Consequent liberaal heeft ze de principes van de vrije markt in haar voordeel weten uit te spelen. Ze heeft, geheel op haar eigen voorwaarden én op de bankrekening van haar eigen vennootschap, een ruimhartige ondersteuning verkregen omdat Open Vld bereid was haar die te gunnen.

Die nogal uitzonderlijke omweg via een vennootschap roept vragen op: campagnegeld is doorgaans voor kandidaten bestemd, niet voor ondernemingen. Op een vennootschap kan je niet stemmen. Maar het is in de eerste plaats aan de partijtop, die met die constructie instemde, om de pertinente vragen daarover te beantwoorden.

Die partijtop toonde zich nog niet bepaald van zijn dapperste kant. De panikerende voorzitter Egbert Lachaert wist niet beter te verzinnen dan de gevallen partijgenote nog een keer extra onder de bus te gooien. Je ziet het Bart De Wever niet meteen doen. Enkel oud-voorzitter Gwendolyn Rutten had de moed om haar beslissing te verdedigen.

Van Bart Somers, die in de kiescampagne dagelijks een urban horlepiep met El Kaouakibi danste, geen spoor. Ook premier Alexander De Croo kan zich blijkbaar niet meer herinneren dat hij graag op de Antwerpse leunde om zijn verhaal over emancipatie en feminisme te slijten.

Natuurlijk wordt nu over de rug van El Kaouakibi een conflict tussen de oude en de nieuwe meesters bij Open Vld uitgevochten. Ten gronde is dat een meningsverschil over de richting die de partij uit moet. Keert ze terug naar een traditioneler en rechtser liberalisme, of mag het wat moderner en D66-achtig zijn? Met Lachaert dachten de ‘klassieken’ het pleit gewonnen te hebben, maar tot hun verbazing zien ze hun partij nu de leiding nemen van een redelijk progressief federaal kabinet. Die frustratie borrelt nu op.

Zwijgakkoorden

Vele liberalen nemen het El Kaouakibi niet kwalijk dat ze geld ontving van de partij – welke politicus krijgt dat niet? –, maar wel dat ze zich sindsdien ‘deloyaal’ opstelde. In ruil voor genereuze subsidiëring verwachten partijen van verkiesbare politici volgzaamheid in het parlement. Ziedaar de definitie van particratie. Zo loopt er van de kwestie-El Kaouakibi een lijn naar het ‘zwijgakkoord’ waarmee de meerderheidspartijen in het Vlaams Parlement zich ertoe verbinden geen voorstellen in te dienen zonder voorafgaand onderling akkoord. Een zwijgakkoord waar, o bittere ironie, El Kaouakibi zich openlijk tegen verzette.

De politieke neergang van Sihame El Kaouakibi toont aan hoe de partijfinanciering de particratie structureel in het hart van de democratie verankerd heeft. Dat was zo niet bedoeld. Het politieke bedrijf van overheidswege financieren, een geesteskind van de afgelopen week overleden christendemocraat Luc Dhoore, is in wezen een goed idee. Het bevrijdt de politiek van de onwelriekende geur van belangenvermenging en omkoperij.

Het probleem is dat de Belgische partijfinanciering naar internationale maatstaven nogal duur is. Tel je alles op, dan kom je aan 72 miljoen per jaar, zo berekende het team van de Leuvense politicoloog Bart Maddens al eerder.

De subsidiëring is afhankelijk van de stembusresultaten: wie verliest, verliest ook geld. De klassieke partijen hebben dat risico in het nabije verleden ingedekt door de subsidiepot te vergroten. Dat ook de nieuwe grote partijen – N-VA en VB – daardoor miljoenen extra binnenrijven, nemen ze op de koop toe. De overvloedige financiering is al vaker aangekaart, maar als puntje bij paaltje komt, houden partijen toch liever vast aan hun centen.

In kiescampagnes wordt de financiering ingezet om de particratische macht te vestigen. Partijen beslissen niet alleen wie de mooiste plekjes op de lijst krijgt, maar ook dat er naar die plekken de meeste financiële steun mag gaan. Zo wordt het wel erg moeilijk om als kiezer of als kandidaat de vastgelegde hiërarchie te door­breken.

Toch is er nog een groter democratisch deficit. De gulle partijfinanciering stelt partijen en partijtoppers in staat om permanent campagne te voeren, een relatieve nieuwigheid in de Belgische politiek. De duizenden euro’s die maandelijks aan propaganda op sociale media opgaan, zijn er de illustratie van. Samen met N-VA zijn de radicale partijen VB en PVDA veruit de gulste sponsors van Facebook, Instagram & co.

Die voortdurende roep om politieke aandacht creëert een spanning die het beleid destabiliseert, zoals gebeurde in de Marrakech-crisis die het lot van de regering-Michel bezegelde. Die opeenvolging van conflicten en conflictjes vervreemdt de overprikkelde kiezer van het politieke bestel. Dat is een veel ernstiger probleem dan de vraag wat Sihame El Kaouakibi met haar 50.000 euro heeft gedaan. 

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234