Donderdag 12/12/2019

Bolivia

Was het een staatsgreep of heeft de Boliviaanse president zijn krediet bij het volk verspeeld?

Evo Morales. Beeld AFP

De Boliviaanse president Evo Morales stapte zondag op na aanhoudende volksprotesten. Volgens hemzelf en de linkse landen in de regio is er sprake van een staatsgreep, maar in de straten is te horen dat het volk na bijna tien jaar genoeg van hem had.

Eindelijk een stem voor de merendeels inheemse bevolking, respect voor ‘Moeder Aarde’ en een einde aan het imperialistische gegraai in Bolivia’s natuurlijke rijkdommen. Met die beloften werd de socialist Evo Morales, zoon van een cocaboer en Aymare-indiaan, in 2005 verkozen tot president van het land in de Zuid-Amerikaanse Andes.

Bijna tien jaar lang was de nu 60-jarige Morales zeker van de onvoorwaardelijke steun van de bevolking omdat hij een belangrijk deel van zijn verkiezingsbeloftes wist in te lossen. De inheemse bevolking werd voor het eerst gehoord na eeuwen van blanke onderdrukking. De opbrengsten uit aardgas, de belangrijkste inkomstenbron van Bolivia, werden verviervoudigd en aangewend voor sociale programma’s die honderdduizenden burgers uit de armoede haalden.

Kortom, Bolivia kon niet meer zonder Morales, zo vond hij zelf. Dus begon hij aan het eind van zijn tweede ambtstermijn te morrelen aan de grondwet om langer in het zadel te kunnen blijven. In 2016 keerde de bevolking zich in een referendum tegen de machtsambities van Morales, maar de oud-vakbondsleider trok zich daar niets van aan. Morales legde de uitslag naast zich neer en liet zich op 20 oktober voor de vierde keer in een inmiddels onwettig verklaarde stembusgang tot president verkiezen.

Die beslissing werd hem dit weekend fataal. Zondag moest Morales onder druk van de woedende bevolking en het leger aftreden. Een staatsgreep die doet denken aan de rechtse militaire dictaturen in Latijns-Amerika die werden gesteund door de Verenigde Staten in de vorige eeuw, volgens hemzelf. Die analyse wordt gedeeld door de linkse landen in de regio – Cuba, Venezuela en sinds kort weer Mexico en Argentinië – maar ook door Rusland. Mexico bood Morales meteen asiel aan, indien nodig.

Krediet verspeeld

Maar in de straten van Bolivia klinkt een ander geluid. Morales heeft simpelweg zijn krediet verspeeld met ‘ondemocratische’ praktijken, hoor je daar. Beide theorieën zijn waar, zegt Soledad Valdivia Rivera, onderzoeker bij de vakgroep Latijns-Amerika studies aan de universiteit van Leiden in Nederland. De Boliviaanse was tijdens de verkiezingen in La Paz en zag dat burgers gewoon genoeg hebben van leiders die te lang aan de macht zijn. “Mensen zien graag vernieuwing, zeker jongeren.”

In september 2000 sprak Morales als vertegenwoordiger van de Boliviaanse cocaboeren het leger toe. Beeld AFP

Hoewel het pragmatisch socialisme van Morales Bolivia veel economische voorspoed bracht, werden er ook groepen teleurgesteld. Zo moest ook onder Morales de natuur wijken voor snelwegen, investeringen en industrie en bleken de bomen ook voor de nieuwe middenklasse niet tot aan de hemel te groeien. Maar belangrijker nog: Morales verloor de steun van de politie en het leger met zijn pogingen de corruptie aan te pakken, oude privileges af te nemen en hervormingen in de organisaties door te voeren. Onder Morales nam de corruptie elders bovendien zelfs toe. Een logisch gevolg van het grotere staatsapparaat dat de socialistische president optuigde na decennia van neoliberalisme, legt Valdivia uit. “Dan wordt corruptie  zichtbaarder, zeker in combinatie met meer ontwikkelde kritische media die er bovenop zitten.”

Het verlies aan steun van het leger en de politie is de president nu fataal geworden. Met een oog op Venezuela waar president Maduro nog steeds kan rekenen op de steun van het leger, heeft Morales “in het landsbelang” verkozen zich terug te trekken. “Om verder bloedvergieten en intimidaties te voorkomen”, zegt hij.

Speculaties over opvolger

Maar zijn aanhang denkt beter te weten. Zo wordt volop gespeculeerd over de rol van Luis Fernando Camacho, een jonge advocaat die de volksopstand tegen Morales in oppositiebolwerk Santa Cruz de afgelopen weken leidde. Hij distantieerde zich plotseling van de rechtse presidentskandidaat Carlos Mesa. Deze rechts-radicale oppositieleider verloor op 20 oktober van Morales en zou net als de zelfbenoemde interim-president Juan Guaidó in Venezuela naar voren zijn geschoven – met steun van de VS – om hem uit het zadel te stoten.

Een ernstige tegenkandidaat zal Camacho volgens Valdivia echter niet worden. Zijn aanhang is vooral regionaal. “Op dit continent hoor je altijd dat de VS ergens achter zit.” Het einde van de zogeheten Pink Tide, de roze golf van progressieve regeringen in Latijns-Amerika na de periode van neoliberalisme, die een einde maakte aan de onderdrukking en dictatuur in de jaren 80 van de vorige eeuw, voorziet Valdivia voorlopig nog niet voor Bolivia.

In tegenstelling tot Brazilië nu en Argentinië bij de vorige verkiezingen is in Bolivia geen sprake van een economische krimp die nieuwe rechtse regeringen in de schoenen konden schuiven van hun linkse voorgangers. “Morales geniet nog steeds veel steun bij de bevolking.  Ondanks alles koos een meerderheid van de bevolking voor hem, zij het met een te kleine voorsprong.”

Bij een demonstratie in Venezuela toont iemand de tekst ‘Evo. Volk. Vriend. We zijn met jou’, samen met portretten van oud- en huidig Venezolaans president Chavez (l.) en Maduro (r.). Beeld AP
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234