Dinsdag 18/01/2022

AchtergrondLopende zaken

Waarom verplichte vaccinatie wellicht geen goed idee is

Premier Alexander De Croo: zelf uiteraard wel gevaccineerd, maar geen voorstander van een verplichting. Beeld BELGA
Premier Alexander De Croo: zelf uiteraard wel gevaccineerd, maar geen voorstander van een verplichting.Beeld BELGA

Terwijl een grote besmettingsgolf de zorg acuut onder druk zet, woedt het debat over verplichte coronavaccinatie. Koppige weigeraars dwingen, klinkt aanlokkelijk, maar is het ook echt een goed idee? Hoofdredacteur Bart Eeckhout analyseert de politieke week.

Bart Eeckhout

Voor regeringspartij Groen dient het debat over al dan niet verplichten van inenting met een coronavaccin in de Kamer plaats te vinden. “Met hoorzittingen waarbij we een gedegen beslissing kunnen nemen gebaseerd op feiten en met een grondige juridische onderbouwing”, aldus voorzitter Meyrem Almaci in een opiniestuk in De Morgen.

Een uitstekend plan. De verplichte vaccinatie is op dit moment voorwerp van politieke positionering. Officieel heeft de regering-de Croo het thema verdaagd naar januari, wanneer het coronacommissariaat met een analyse komt. Het heeft niet verhinderd dat premier Alexander De Croo (Open Vld) in interviews dat compromis zelf verbrak met felle tussenkomsten tegen verplichte vaccinatie. Waarna PS-voorzitter Paul Magnette de algemene verplichte vaccinatie van de weeromstuit weer op tafel gooide. Ook dat lijkt vooral tactiek, om de vis van de verplichting in de zorg te verdrinken.

Vooruit met Frank Vandenbroucke en in mindere mate de groenen lijken ook gewonnen voor verplichting, net als, volgens peilingen, een ruime meerderheid van de Belgen. Er is ook een precedent, nu Oostenrijk als eerste EU-land de verplichting doorvoert. Te verwachten valt dat andere Europese regeringen op dezelfde kar gaan springen. De profilering over en weer belooft niet veel goeds. Zo dreigt algemene vaccinatieplicht deel te gaan uitmaken van het gebruikelijke getouwtrek , waarbij dan plots een beslissing uit de kast van een Overlegcomité gerold komt. Dit thema is te belangrijk om op te nemen in zulke compromisvorming.

Hier zal de stelling verdedigd worden dat verplichte vaccinatie nog altijd géén goed idee is. Ik schrijf dat met bescheidenheid. Er zijn ook legitieme argumenten voor verplichting. En mogelijk veranderen de omstandigheden, waardoor verplichting toch noodzakelijk blijkt. Ook voor journalisten is het zoeken en tasten. Overigens zeg ik er maar meteen bij dat een verplichte vaccinatie in de zorg wél een goed idee is, vanwege het rechtstreekse contact met kwetsbare mensen.

Scepsis over een verplichting doet overigens niets af aan het fundamentele belang van vaccins om ons uit deze ellende te bevrijden. Hun afnemende bescherming is een flinke tegenvaller, maar dan nog blijven vaccins ons àllerbelangrijkste wapen tegen Covid-19. Volgens de weliswaar onvolledige data van Sciensano zou vaccinatie het risico op ziekenhuisopname met 67 tot 89 procent reduceren, afhankelijk van de leeftijd. Voor opname in Intensieve Zorg loopt die risicoreductie op tot 80 en 100 procent. Wie zich niet laat vaccineren, kiest voor een enorm risico voor zichzelf en voor een grote druk op het gehele zorgsysteem.

Hoezeer ik me ook erger aan mensen die valse of dwaze ideeën tegen vaccins verspreiden, toch vind ik een verplichting tot nader order geen goed idee. Zeggenschap over het eigen lichaam is een essentiële vrijheid. Mensen horen autonoom te mogen beslissen over wat er met hun lijf gebeurt. Dat is een cruciaal onderscheid tussen vaccinatie of andere verplichte veiligheidsmaatregelen zoals een motorhelm of autogordel.

Wat houdt het precies in?

Dus ja, mensen moeten ook het recht behouden om een domme, slechte beslissing te nemen over hun eigen lichaam, hoe vervelend ik dat als uitgesproken pro-vaxer ook vind.

Bijkomend probleem is dat we niet goed weten tot wàt we mensen zullen gaan verplichten. Inmiddels is wel duidelijk dat een derde prik voor zoveel mogelijk mensen liever vroeger dan later wenselijk is. Blijft het daarbij of gaan we voor een tijdje naar terugkerende vaccinatiecampagnes? Eigenlijk weten we dat nog niet. En dus weten we ook niet wat een verplichting precies inhoudt. Heeft het zin om die tot één vaccinatieronde te beperken? Wellicht niet. De daaropvolgende booster(s) ook maar meteen verplichten? Dat wordt toch al een stevige inbreuk op de lichamelijke integriteit.

Het praktische argument tegen verplichting - ‘we gaan mensen toch niet vastbinden’- vind ik zelf niet overtuigend. Filosoof Patrick Loobuyck oppert een elegant voorstel. Na oproeping zouden mensen zich verplicht moeten melden in een vaccinatiecentrum, maar dan ter plekke mogen weigeren. Enkel wie niet opdaagt, riskeert een boete.

Zelfs in zo’n - overigens erg bewerkelijk - systeem, riskeren we evenwel contraproductieve gevolgen. Een verplichting vanwege een gewantrouwde overheid dreigt op grotere schaal ook de bodem van vertrouwen weg te slaan onder andere vaccins, met name voor kinderen. Internationale ervaring leert dat meer maatschappelijke winst te verwachten valt door het wegnemen van drempels.

Wat me bij het belangrijkste argument brengt: kosten versus baten. Ook een verplichting zal de vaccinteller nooit op 100 krijgen. Loont deze drastische en betwistbare ingreep dan wel de moeite in een land dat, anders dan bijvoorbeeld Oostenrijk, van zichzelf een redelijk hoge vaccindekking heeft? Bovendien geven we de rabiate weigeraars dan het statuut van martelaar. Ze krijgen dan een veel prominentere plek in de samenleving dan de marginale positie die ze werkelijk waard zijn. Dat effect zien we nu al door de ietwat contradictorische alliantie die ze hebben kunnen sluiten met tegenstanders van de covidpas.

En bovenal: op de korte en middellange termijn levert een verplichting niks op. Voor zoiets wettelijk mogelijk en uitvoerbaar wordt zijn we alweer een golf of twee verder. Dan zijn er betere ideeën te bedenken voor een beleid dat niet telkens in paniek wil teruggrijpen op noodzakelijke lockdowns. Zelftests vrij of alleszins goedkoop beschikbaar maken bijvoorbeeld. Snelle boostercampagnes organiseren op het ritme van de seizoenen, dat ook, net als gewenning kweken aan andere seizoensgebonden maatregelen, zoals mondmaskers, een verbeterde covidpas of een gereserveerde coronacapaciteit in de zorg. Ook niet simpel, maar wellicht nuttiger dan een grotendeels symbolische strijd over vaccinplicht.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234