Zondag 25/08/2019

Politiek

Waarom Theo Francken de nieuwe asielcrisis anders aanpakt dan in 2015

Staatssecretaris voor Asiel en Migratie Theo Francken (N-VA) Beeld BELGA

Wachtrijen aan de kantoren van de Dienst Vreemdelingenzaken, een dreigend tekort aan opvangplaatsen. “We zitten in crisismodus”, zegt staatssecretaris voor Asiel en Migratie Theo Francken. Maar was hij niet de man die de veel grotere chaos in 2015 de baas kon? 

Het aantal asielaanvragen stijgt weer sinds afgelopen juli. Niet alarmerend snel zoals bij de asielcrisis in 2015, maar wel gestaag en onmiskenbaar. De gevolgen daarvan zijn deze week ook letterlijk zichtbaar geworden: aan het loket van de Dienst Vreemdelingenzaken (DVZ) vormen zich weer lange rijen. 

Staatssecretaris Theo Francken (N-VA) heeft een limiet opgelegd. De diensten verwerken niet meer dan vijftig aanvragen per dag. De meest kwetsbaren, vrouwen en kinderen of mensen met gezondheidsproblemen, krijgen voorrang. “Een politieke keuze van de staatssecretaris”, zegt Geert De Vulder, woordvoerder van DVZ. “In principe zouden we meer aanvragen aankunnen.”

Volgens de politie worden er elke dag een honderdtal mensen weggestuurd die asiel willen aanvragen. Een dag later moeten ze terugkeren, vaak om dezelfde boodschap te krijgen. Intussen hebben ze geen recht op onderdak.

Tegen de wet

Vanuit de meerderheid klinkt kritiek. “Francken legt hiermee zijn eigen, nieuwe vreemdelingenwet naast zich neer”, zegt CD&V-Kamerlid Nahima Lanjri. “Daarin staat dat wie op ons grondgebied komt onmiddellijk asiel moet aanvragen. De maximale termijn ligt op acht dagen.” Hij organiseert doelbewust chaos, vindt haar collega uit de oppositie Wouter De Vriendt (Groen). 

Maar er is meer. Zo klaagt Fedasil aan dat Francken niet ingaat op hun vraag om extra plaatsen te creëren voor de winteropvang van kwetsbare jongeren die illegaal in ons land verblijven. “Er zijn in principe een 200-tal plaatsen”, zegt Mieke Candaele. “Maar die zitten allemaal vol. We vroegen er honderd extra.”

Plaatsen te kort

Intussen dreigt er ook een tekort bij de reguliere opvang. Momenteel is 93 procent van de ruim 19.000 plaatsen bezet. De afbouw van de capaciteit in de grote centra werd stopgezet en er komen ook zo’n 1.500 ‘bufferplaatsen’. Er worden bedden bijgeschoven in de gangen en er wordt weer gedacht om mensen onder te brengen in tenten. 

Maar meer volwaardige plaatsen creëren of opnieuw  centra openen is geen optie voor Francken. Extra personeel overweegt hij wel. Tegelijk heeft hij beslist om de kleinschalige opvang, georganiseerd door de gemeenten, verder terug te schroeven. Tegen eind dit jaar dreigen er zo’n 3.500 plaatsen te verdwijnen. “We zullen de kwestie bipnnen de regering bekijken”, zei hij in het parlement. De kwestie wordt alleen maar nijpender, gezien het stijgende aantal aanvragen.

Onwil

Is het onwil van Francken? De oppositie stelt de vraag hardop. Feit is dat de asielcrisis in 2015 een stuk groter was. Op een gegeven moment kwamen er maandelijks meer dan 6.000 mensen in ons land aankloppen voor asiel. Voor oktober dit jaar zitten we aan 2.700, en dat niveau stabiliseert, zegt DVZ. De staatssecretaris bouwde destijds krediet op omdat hij orde wist te scheppen in de chaos. Toch stelt hij dat we op dit ogenblik opnieuw in ‘crisismodus’ zitten. 

Wat is er sindsdien veranderd? Eerste vaststelling: terwijl in 2015 zowat heel Europa te kampen had met een migratiecrisis blijven andere landen nu gespaard. In Nederland stijgen de asielcijfers eveneens, net zoals bijvoorbeeld in Frankrijk en Ierland, zij het in mindere mate. Maar in Scandinavië blijft de toevloed helemaal uit. 

“De grenzen worden daar sindsdien beter gecontroleerd en zeker landen als Noorwegen hebben een veel strikter beleid tegenover nieuwkomers”, zegt Dirk Van den Bulck, commissaris-generaal voor de Vluchtelingen en de Staatlozen (CGVS). Gevolg: de mensensmokkelaars weten dat het niet loont om routes naar die landen op te zetten.

Walhalla

Dat steekt bij Francken. Ook hij wil een duidelijk signaal geven dat België niet het walhalla is. Vandaar dat hij mensen dagen na elkaar in de rij laat staan, geven verschillende betrokkenen aan. Ook extra opvangplaatsen zouden het beeld van België als ‘aantrekkelijk ontvangstland’ verder versterken. “We moeten nu ingrijpen om niet opnieuw in de richting van 2015 te gaan”, klinkt het op zijn kabinet. 

“Houd er ook rekening mee dat de samenstelling van de groep anders is dan destijds”, zegt Geert De Vulder, van DVZ. “Toen ging het over oorlogsvluchtelingen, nu komt ongeveer een derde hier toe nadat ze eerder in een ander land hebben verbleven.” 

Belangrijk op te merken is dat Palestijnen niet langer automatisch verblijfrecht krijgen in ons land, als gevolg van een beslissing van CGVS. Zij waren de snelst groeiende groep asielaanvragers in ons land.

Maar naast de afschrikeffecten spelen ook binnenlandse politieke motieven. De stijgende cijfers, waar Francken in principe weinig vat op heeft, worden gebruikt tegen hem. “Het maakt hem zenuwachtig”, zegt een hoge bron in de administratie. Neem daarbij de crisis rond de transitmigranten die maar blijft voortkabbelen, en de weg voor kritiek ligt open. 

Het Vlaams Belang gaf in aanloop naar de gemeenteraadsverkiezingen het boekje Francken faalt uit waar ze wijzen op het verschil “tussen Theo-rie en Theo-praktijk”. Cijfers moeten aantonen dat Francken lang niet zo stoer is als zijn discours laat geloven. Ze verwijzen daarbij onder meer naar het aantal asielaanvragen.

Marrakech

De stijgende asielcijfers verklaren mee de verbetenheid van de N-VA over het internationale VN-migratiepact. Gaat premier Charles Michel (MR) straks naar Marrakech om het verdrag goed te keuren? Francken vuurde het protest daartegen persoonlijk aan, tegen de andere coalitiepartners in. 

Kamerfractieleider Peter De Roover dreigde zelfs met een val van de regering. “Als er een alternatieve regering wordt gevormd, dan trekken de andere meerderheidspartijen de stekker eruit”, zei hij aan Villa Politica. Volgende week onderneemt de premier een ultieme verzoeningspoging met de topministers. 

Voor de Vlaams-nationalisten is de inzet van de discussie eenvoudig: willen we een soepeler of een strenger asielbeleid? Het verdrag afkeuren zou veel kritiek op de cijfers kunnen doen verstommen. “Daar begint en eindigt alles voor ons”, zegt een N-VA-bron. 

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
© 2019 MEDIALAAN nv - alle rechten voorbehouden