Donderdag 27/06/2019

Asielbeleid

Waarom slaagt Europa er maar niet in een gemeenschappelijk asielbeleid uit te werken?

Betoging tegen het asiel- en migratiebeleid van staatssecretaris Theo Francken. Beeld Photo News

Alles wijst erop dat er geen Europees akkoord komt over een gemeenschappelijk asiel- en migratiebeleid. Staatssecretaris Theo Francken (N-VA) vreest dat Europa daardoor uit elkaar zal rafelen. Maar wat is de echte inzet van deze crisis?

1. Waarom raakt het Dublin-akkoord maar niet hervormd?

De Dublin-verordening van 2003 regelt welke EU-lidstaat verantwoordelijk is voor de behandeling van een asielaanvraag. Het basisprincipe is dat het land waar een kandidaat-vluchteling de EU binnenkomt, bevoegd is. Dat leidde tot een situatie waarbij zuidelijke landen zoals Griekenland, Italië en Spanje disproportioneel veel asielzoekers moesten opvangen. Zij beschuldigen de overige lidstaten van een gebrek aan solidariteit en eisen een hervorming van Dublin.

Maar de gesprekken over die hervorming zitten al jaren muurvast. Vooral de Visegràd-landen – Hongarije, Polen, Tsjechië en Slowakije – verzetten zich tegen elke vorm van relocatie, waarbij asielzoekers van zuidelijke landen onder bepaalde voorwaarden naar andere lidstaten worden overgebracht. Vooral de Hongaarse premier Viktor Orban gedraagt zich als een hardliner. “Het begrip ‘relocatie’ is een absoluut taboe voor Orban”, zeggen ingewijden. “Francken zegt dat de Dublin-hervorming dood is en hij heeft waarschijnlijk gelijk.”

2. Kun je de Europese grenzen hermetisch sluiten?

Omdat de EU-lidstaten niet tot een akkoord kunnen komen, is er volgens Francken maar één alternatief: de Europese grenzen moeten beter beschermd worden. Een van de oplossingen is asielaanvragen voortaan buiten de EU-grenzen te organiseren. Dat is ook de geprefereerde optie van Oostenrijk, het land dat vanaf juni het EU-voorzitterschap krijgt.

De vraag is of die aanpak realistisch is. Afrikaanse landen zien het niet zitten om op hun grondgebied Europese asielcentra toe te laten, omdat ze vrezen dat die tot oncontroleerbare vluchtelingenstromen zullen leiden.

Hoewel de haalbaarheid zeer twijfelachtig is, zullen Oostenrijk en veel Europese politici politiek munt kunnen slaan uit dit debat. “Aankondigen dat Europa de voordeur zal sluiten: in de praktijk is het onhaalbaar, maar voor veel kiezers klinkt het fantastisch”, luidt het.

3. Kunnen we artikel 3 van het EVRM met souplesse interpreteren?

Artikel 3 van het Europees Verdrag voor de Rechten van de Mens (EVRM) is kort en krachtig: “Niemand mag worden onderworpen aan folteringen of aan onmenselijke of vernederende behandelingen of bestraffingen.” Uit dat gebod vloeit voort dat EU-lidstaten geen vluchtelingen/migranten mogen terugsturen naar herkomstlanden waar het risico reëel is dat ze zullen worden mishandeld – het zogenaamde 'non refoulement'-principe. Push-backs, het uitwijzen van mensen zonder dat ze een degelijke asielprocedure kregen, wordt door artikel 3 van het EVRM vaak een delicate aangelegenheid.

Nogal wat conservatieve politici, onder wie Theo Francken, vinden dat het principe een efficiënt uitwijzingsbeleid in de weg staat. “We moeten artikel 3 omzeilen”, luidt het.

“We hebben het hier toch wel over iets fundamenteels”, zegt professor Eva Brems van het Human Rights Centre van de Universiteit Gent. “Als Europese landen aankondigen dat ze artikel 3 van het EVRM gaan omzeilen, is de rechtsstaat echt wel in gevaar en ontstaat het risico dat mensenrechten zullen eroderen. Als we als Europeanen afglijden naar Poetin-toestanden, zitten we pas echt in de problemen.”

4. Is Australië het walhalla van een efficiënt asielsysteem?

Tijdens de recente Europese migratietop in Luxemburg herhaalde Francken zijn pleidooi voor de Australische aanpak. Dat land laat migranten door marineschepen oppikken nog voor ze het Australische vasteland bereiken. De ongedocumenteerde migranten worden vervolgens overgebracht naar Nauru en – tot voor kort – Manus, twee piepkleine eilandjes in de Stille Oceaan. De meeste migranten verblijven maandenlang, vaak jarenlang, op die eilanden.

De aanpak veroorzaakte internationale verontwaardiging, omdat veel migranten door hun uitzichtloze situatie mentale problemen kregen. Een tiental zou zelfmoord gepleegd hebben. Honderden mensen lijden aan ademhalingsstoornissen vanwege de schimmels in hun tenten. 

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
© 2019 MEDIALAAN nv - alle rechten voorbehouden