Maandag 25/10/2021

AnalyseBart Eeckhout

Waarom ‘Sihamegate’ eigenlijk geen politiek schandaal is

Sihame El Kaouakibi: eigenlijk doet deze affaire nog het meest denken aan de zaak- 
Lernout & Hauspie. Beeld Gregory Van Gansen / Photo News
Sihame El Kaouakibi: eigenlijk doet deze affaire nog het meest denken aan de zaak- Lernout & Hauspie.Beeld Gregory Van Gansen / Photo News

Met elke nieuwe onthulling wordt de positie van Sihame El Kaouakibi wat penibeler. Maar hoe diep de putten ook zullen blijken te zijn, een ‘politiek’ schandaal is dit eigenlijk niet. Hoofdredacteur Bart Eeckhout analyseert de politieke week.

Als – en die ‘als’ blijft een belangrijk woord in deze affaire, zolang geen rechter geoordeeld heeft – alle feiten en cijfers over het versluizen en misbruiken van publieke middelen bewaarheid worden, dan gaat de mogelijke fraude waaraan Vlaams volksvertegenwoordiger Sihame El Kaouakibi (Open Vld) zich bezondigd zou hebben, behoorlijk ver. Veel verder alleszins dan bijvoorbeeld de zogenaamde Antwerpse ‘visa-affaire’ ooit deed.

In die affaire ging het eigenlijk maar om een financiële peulschil: een flesje parfum voor de ene schepen, een nieuw pak voor de andere, een handtas voor nog een derde, betaald met de kredietkaart van het stadsbestuur. Toch joeg die affaire, inmiddels alweer achttien jaar geleden, een schokgolf door de Antwerpse en nationale politiek. Politieke carrières liepen er op stuk, onder meer die van toenmalig burgemeester Léona Detiège (toen sp.a). Met een integriteitsbureau werd een heus anticorruptiebeleid ontwikkeld dat toekomstig misbruik van publieke middelen moest voorkomen.

Bart Eeckhout. Beeld DM
Bart Eeckhout.Beeld DM

En ook al ging de hele zaak uiteindelijk om een – alle verhoudingen in acht genomen – bagatel, toch valt die kordate reactie te verdedigen. De affaire legde, op microschaal, een onheldere omgang met belastinggeld bloot. De onthulling ervan maakte verbetering mogelijk (al was het eigenlijke doel van de onthullers, zoals zo vaak, veeleer het saboteren van politieke concurrenten).

Met de Samusocial-affaire, waarbij voormalig Brussels PS-burgemeester Yvan Mayeur zich samen met partijgenoten vorstelijk liet vergoeden voor het bestuur van een daklozenorganisatie, heeft ‘Sihamegate’ dan weer het uiterst pijnlijke aspect gemeen dat middelen worden onttrokken aan de werking met een kwetsbare doelgroep. Maar in Samusocial werd eigenlijk niet echt een regel overtreden. Enkel het zeer bedenkelijke spel van toegelaten zelfbediening werd gespeeld.

‘Nuttig’ schandaal

Ook Samusocial leidde niettemin, terecht, tot het ontslag van de politieke hoofdrolspelers en tot een verandering van de spelregels. In die zin was het een ‘nuttig’ schandaal. Net zoals in de jaren 80 en 90 nog veel grotere schandalen over politieke corruptie er toe geleid hebben dat de partij­financiering transparanter werd (en reusachtiger, maar dat is een ander verhaal). Zo hoort het in een functionerende democratie ook te gaan: na het schandaal volgt de katharsis. Er wordt lering getrokken en het systeem wordt verbeterd.

Je zou het niet altijd zeggen, maar politiek vandaag is in Vlaanderen /België veel minder fraudegevoelig dan enkele decennia geleden. Natuurlijk, lang niet alles gaat perfect, zo illustreert de recente opeenvolging van schandalen, zoals rond Publifin (PS), Melikan Kucam (N-VA), Karel Pinxten (Open Vld) of de Limburgse Voorzorg (sp.a/Vooruit). Toch lijkt de orde van grootte anders dan ze in de ‘loden’ jaren 80 was.

De vraag welke bestuurlijke lessen er dan getrokken kunnen worden uit de zaak-El Kaouakibi valt nog niet zo makkelijk te beantwoorden. De feiten dateren immers uit de periode dat zij nog geen politicus was. Omdat de onthullingen niet min zijn en publieke middelen en figuren in het hart van de affaire staan, is de overvloedige aandacht gewettigd, maar over de staat van de politiek zegt de affaire eigenlijk niets.

Vragen kunnen natuurlijk gesteld worden bij de wel zeer vlotte toegang die mevrouw El Kaouakibi & co kregen tot overheidssteun. Het zijn vragen die wellicht met enige frustratie in talrijke vzw’s in het sociale middenveld leven waar nog geen doos pennen kan worden gekocht zonder er verantwoording voor af te leggen. Eigenlijk had de kous al in 2016 af moeten zijn, toen dansorganisatie Let’s Go Urban geen structurele subsidies kreeg omdat, onder meer, het zakelijke dossier voor geen meter deugde. De subsidies kwamen toch, langs de omweg van het stadsbestuur, met N-VA op kop en met luid applaus op vele banken – ook in de media.

Hoe kan dat? Het succesverhaal van Let’s Go Urban liet zich lezen als een sprookje. Eenvoudige vragen of al die middelen wel juist besteed werden, bleven uit. Voor rechts had Sihame El Kaouakibi een geknipt profiel als sociaal onderneemster die de slachtoffercultuur doorprikte; voor links ook, omdat ze illustreerde dat diversiteit en emancipatie tot vooruitgang leiden. El Kaouakibi vertelde met verve het verhaal dat iedereen, rechts én links, zo graag wou horen: niet zeuren, neem je lot in eigen handen.

Zelfkritiek

Voor N-VA waren de stedelijke subsidies voor El Kaouakibi dan ook een nuttige investering in de diversiteit van het eigen profiel (tot ze politiek kleur bekende en ze een tegenstrever werd). Voor Open Vld was zelfs de nogal particuliere campagnefinanciering van El Kaouakibi geen punt, zozeer was de partij erop gebrand dit succesmerk te claimen.

De riskante neiging om in sprookjes en sprookjesprinsessen te geloven, tegen beter weten in, is niet alleen voor de politiek een achilleshiel. Ook een breed koor van spraak- en mediamakers mag zich daarover eens bezinnen – en ja, dat is zelfkritiek. Een ‘mooi verhaal’ illustreert op een meteen herkenbare en mobiliserende wijze de vooruitgang en maakbaarheid in een samenleving. Daar associëren ook politici zich graag mee, of ze nu van Open Vld, N-VA of Groen zijn.

Eigenlijk doet de zaak-El Kaouakibi nog het meest denken aan de opkomst en neergang van spraaktechnologiebedrijf Lernout & Hauspie - een affaire waarbij nog zoveel meer miljoenen in rook opgingen. Ook die ondernemers wisten, met gunstige rugwind, lange tijd op alle juiste knopjes te duwen. Alleen al in de megalomane Flanders Language Valley in Ieper gingen miljoenen subsidies op, toen gretig uitgedeeld door CVP-bonzen als Jean-Luc Dehaene of Luc Van den Brande.

Ook toen stonden politici gretig op de foto te glunderen, zich verwarmend aan het succes. En ook toen maakten ze zich vliegensvlug uit de voeten, toen ook dat sprookje erop uitdraaide dat de keizer geen kleren aan had.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234