Zaterdag 25/05/2019

Politiek

Waarom politieke benoemingen niet zomaar zullen verdwijnen

De benoeming van Steven Vanackere (CD&V) als directeur van de Nationale Bank leidt tot heel wat kritiek. Beeld BELGA

De benoeming van Steven Vanackere (CD&V) als directeur bij de Nationale Bank doet al dagen stof opwaaien, zoals dat keer op keer het geval is bij politieke benoemingen. Waarom blijft die praktijk dan toch bestaan?

De politieke benoemingen zijn terug van nooit weggeweest. Behalve de commotie over Vanackere – wiens competenties niet zozeer in vraag worden gesteld, eerder het feit dat alweer een man naar een toppositie geparachuteerd wordt– ligt ook de discussie over de nieuwe gouverneur van Oost-Vlaanderen nog vers in het geheugen. De Vlaamse regering werkte een nieuwe, objectieve procedure uit maar die eindigde als vanouds in een discussie tussen de meerderheidspartijen die elk ‘hun’ kandidaat voordragen. Terug naar af dus.

Hoe komt het toch dat die politieke benoemingen zo moeilijk uit te roeien zijn? Professor emeritus in de publieke financiën Wim Moesen (KU Leuven) verwijst naar het gebrek aan ‘civiel kapitaal’, zeg maar de verantwoordelijkheidszin van een land, in België. “Het probleem zit niet enkel bij de politici. We vertonen allemaal te weinig verantwoordelijkheidszin, en proberen er de kantjes af te lopen”, zegt Moesen. Dat is anders in maatschappijen waarin burgers in grote mate dezelfde normen en waarden hanteren, gebaseerd op respect en solidariteit, legt hij uit. “In de Scandinavische landen leggen burgers de lat hoger, zowel voor zichzelf als voor de beleidsmakers. Zij zijn veel minder tolerant voor cliëntelisme.”

Juiste kleur

Hoewel het door onze Belgische bril bekeken soms zo lijkt, zijn politieke benoemingen lang niet alleen een Belgisch fenomeen, zegt Karel Lannoo, CEO van het Centre for European Policy Studies. “In Duitsland en Frankrijk zie je identiek hetzelfde.” Zo werd het Duitse Europarlementslid Burkhard Balz (CDU) in september benoemd tot directeur van de Bundesbank. Volgens Lannoo een puur politieke benoeming. “Hij had wel wat kennis van de materie, maar ik heb mijn twijfels over zijn competentie op het vlak van monetair beleid.” In Frankrijk werd voormalig defensieminister Sylvie Goulard, een partijgenote van president Macron, in januari benoemd tot adjunct-gouverneur van de Nationale Bank.

Het fenomeen blijft niet beperkt tot Europa. Hét land van de politieke benoemingen is misschien wel de Verenigde Staten. Daar worden via het zogenoemde spoils system bij een regimewissel telkens nieuwe topambtenaren van de ‘juiste’ politieke kleur aangeduid. Dat zag je ook de eerste maanden na het aantreden van president Donald Trump, die verschillende ambassadeurs terugriep en verving door eigen, Republikeinse getrouwen. Ook het Amerikaanse Hooggerechtshof is sterk gepolitiseerd. Daar was de aanstelling van Brett Kavanaugh vorige maand nog een duidelijke illustratie van.

Hoewel dergelijke benoemingen dus ingebakken zitten in de politieke cultuur, zie je dat de roep om transparantie en objectieve procedures zowel bij ons als in het buitenland steeds luider klinkt. Onderzoek toonde ook al verschillende keren de nadelen aan. Moesen concludeerde dat hoe minder civiel kapitaal een land heeft, hoe hoger de schuldgraad is. “Uit Duits onderzoek bleek bovendien een correlatie tussen het aantal politici in het bestuur van de Ländesbanken en de performantie van die banken. Hoe meer politici, hoe minder performant”, vult Lannoo aan.

Continuïteit

Je zou verwachten dat het systeem dan vanzelf uitdooft. Volgens Bram Verschuere, professor vergelijkende bestuurskunde aan de UGent, gebeurt dat niet omdat politieke partijen er te veel bij te winnen hebben. “Partijen zoeken via politieke benoemingen een stuk continuïteit in de macht, door mensen te benoemen in functies die een stuk permanenter zijn, goed wetende dat de politieke macht die zij hebben tijdelijk is.”

Dat er nu meer debat komt over die politieke benoemingen, is volgens de specialisten een goede zaak. Of dat er op termijn voor zal zorgen dat er komaf gemaakt wordt met de praktijk, gelooft niemand. “De politiek zal altijd haar macht over die instellingen willen behouden”, besluit Lannoo.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.