Dinsdag 12/11/2019

Regeringscrisis

Waarom N-VA het 'joenk' is dat geïsoleerd werd in de regering

Bart De Wever en Charles Michel. Beeld Wouter Van Vooren

Dat de regering-Michel zich zou vastrijden in een conflict over een niet-bindend VN-pact hadden weinigen zien aankomen. Dat de N-VA zich in het hart van de fatale regeringscrisis zou bevinden, was dan weer wel voorspelbaar.

Hoe het nu verder moet met de regering? Niemand die het weet. Officieel houdt premier Charles Michel (MR) discrete contacten met zijn meerderheidspartners. Pas als er zicht is op een uitweg wordt de ministerraad weer bijeengeroepen.

Komt dat moment er nog? De pogingen van de eerste minister lijken veel op stervensbegeleiding. Dit weekend, zaterdag of zondag, zou een ministerraad de definitieve breuk kunnen vaststellen. In de Kamer is gebleken dat liberalen en christendemocraten niet meer gaan inbinden over het VN-migratiepact van Marrakech.

Hoe jammer is het niet dat de betreurde Hugo De Ridder de huidige kabinetscrisis over het VN-migratiepact niet meer heeft mogen meemaken? De eerder dit jaar overleden De Ridder zou wel weg weten met zo’n conflict waarbij niets is wat het lijkt.

Er zitten nogal wat gelijkenissen tussen wat Hugo De Ridder reconstrueerde en wat zich vandaag afspeelt. In Omtrent Wilfried Martens (1991) bijvoorbeeld onthult de auteur de diepliggender redenen voor het plotse ontslag van de rooms-blauwe regering-Martens VII. Officieel struikelde dat kabinet over het burgemeesterschap van José Happart in Voeren.

Stukske pretentie

In werkelijkheid, lezen we in Omtrent Wilfried Martens, speelde er een fundamentelere breuk. De arbeidersvleugel in de meerderheid was de harde thatcheriaans-liberale lijn van Guy Verhofstadt, toen minister van Begroting, moe. “De ‘pretentie van da joenk’ konden wij niet meer slikken”, zou ACV-vakbondsman Jef Houthuys op zijn sterfbed aan De Ridder toevertrouwd hebben. Het ACV ging een eind mee in de harde besparingsplannen van de regering, maar had het er moeilijk mee dat elke sanering door “dat stukske pretentie” als liberale overwinning werd geclaimd. Bij de eerste de beste gelegenheid werd de PVV van Verhofstadt uit de regering gekegeld en ingeruild voor de socialisten.

Lees verder onder de foto.

De jonge Guy Verhofstadt in 1987. ACV-voorzitter Jef Houthuys had het over ‘da joenk’. Beeld BELGA

Klinkt dat bekend in de oren? Er zijn in elk geval treffende gelijkenissen met de huidige kabinetscrisis. Er is een onverzoenlijk opgepookt meningsverschil over een nevendossier dat plotseling tot prioriteit wordt verheven. Er is een woekerende onvrede over de houding van één coalitiepartner. En er is weer een ‘joenk’ dat de indruk wekt als een poppenspeler de hele regering te manipuleren. Dat is niet meer Guy Verhofstadt, maar wel Bart De Wever. 

Of, liever: Theo Francken (N-VA), tegelijk de populaire politicus die het betwiste migratiepact liet passeren op zijn bevoegdheid en de man die er laattijdig maar fel tegen tekeergaat. Dat uitgerekend hij, de immer gevechtsklare bully van de Wetstraat-speelplaats, zich nu gekwetst voelt door de harde kritiek stoot bij menige coalitiepartner op hoongelach. 

Wie de film van de regering-Michel opnieuw afspeelt, ziet een huwelijk met weinig liefde. Dat was anders voorspeld. Er lag in 2014 een lange periode zonder kiescampagne voor de boeg en de regeringsequipe was ideologisch coherent samengesteld. Wat kon misgaan?

Constructiefouten

Veel, blijkt algauw. Twee ernstige constructiefouten doen het cement van de coalitie snel verbrokkelen. Dat de grootste coalitiepartij (N-VA) niet tegelijk ook de regeringsleider levert en dus de behoeder van het bestuursakkoord, trekt de constructie uit balans. Zo kan de N-VA haar geliefde spel blijven spelen: een been in het beleid, een been op het balkon van de permanente campagne. Dat frustreert.

De coalitiepartners hebben het al jaren lastig met de onophoudelijke en agressieve provocaties van Theo Francken en co. Beeld Photo News

Zo komen we bij fout twee: aan Vlaamse zijde hebben N-VA en CD&V elkaar nooit als partners gezien, wel als concurrenten. De N-VA meetrekken in de modder van de Belgische compromisvorming was altijd al de strategie van CD&V-voorzitter Wouter Beke. 

De regering-Michel is, kortom, nooit een team geweest. Zoals ook andere matig presterende regeringen als Martens-VI of Verhofstadt-II dat nooit waren, omdat de meerderheidspartijen erop gebeten waren elkaar vliegen af te vangen.

Het is dan ook niet verwonderlijk dat de N-VA vandaag in het centrum van het conflict staat. Dit is de crisis waarvan je wist dat ze zou komen. Er waren al een paar koortsopstoten. Daarbij wist de N-VA ofwel CD&V te isoleren, ofwel stond de partij zelf geïsoleerd tegenover haar Vlaamse bondgenoten. Uiteindelijk zakte de koorts telkens, vaak dankzij bemiddeling van de premier.

Nu (voorlopig) niet. Omdat twee elementen veranderd zijn sinds de voorbije gemeenteraadsverkiezingen. Eén: in Franstalig België heeft de MR op 14 oktober behoorlijk verloren. De kanseliersbonus dreigt een malus te worden, en dus stelt de premier zich niet langer op als de grote verzoener met de N-VA. Hij moet zelf aanvallen en scoren.

Bovendien wordt de grond stilaan bemest voor nieuwe scenario’s na de verkiezingen van 2019. Een combinatie van MR en PS is in Franstalig België dan de meest realistische optie.

Kwetsbaar

Maar ook de N-VA heeft de verkiezingen verloren. Dat lijkt de partij ertoe aangezet te hebben nog feller elke marge voor extreemrechtse concurrentie weg te houden. Tegelijk maakt het de Vlaams-nationalisten voor het eerst ook kwetsbaar.

Dat hebben de andere geroken. Denk terug aan ‘da joenk’. Zoals het ACV het op de heupen kreeg van de neoliberale scoringsdrang van ‘baby Thatcher’ Verhofstadt, zo hebben de huidige coalitiepartners het al jaren lastig met de onophoudelijke en agressieve provocaties van Theo Francken en co.

Nu is er na zo veel arrogantie eindelijk een kans om de vele openstaande rekeningen te vereffenen. Die kans heeft de N-VA de concurrentie domweg in handen gespeeld met een op extreemrechts discours geschoeide leugenachtige paniekcampagne tegen het migratiepact, waarover de partij eerder maandenlang de mond niet opendeed. 

Het valt op dat CD&V en Open Vld in het Kamerdebat donderdag de fractieleiders van de ketting haalden. Naderhand ging de N-VA-top, inclusief voorzitter De Wever, de wonden likken op het kantoor van fractieleider Peter De Roover. Daar heerste de indruk dat CD&V en Open Vld hen uit de coalitie willen duwen.

Die indruk is niet uit de lucht gegrepen. Dat blijkt uit de door CD&V, Open Vld en MR gesteunde verscherping van de resolutie over het migratiepact. Die lijkt de N-VA definitief te isoleren.

En zo lijkt achter de trein van het Marrakech-pact alweer een andere trein schuil te gaan. Toen een jaar geleden staatssecretaris Francken de regering in moeilijkheden bracht met zijn samenwerking met het Sudanese regime, had een regeringsval ook gekund. Dat gebeurde niet, omdat de N-VA dan een zekere verkiezingszege tegemoet kon zien. Die zekerheid dat de N-VA op het einde altijd wint is nu weg.

Neen, CD&V, Open Vld en MR weten niet zeker dat ze zullen winnen bij een door migratie gekleurde, felle campagne. Maar ze weten wel dat ook de N-VA, door de eigen nonchalance en blunders in dit dossier, niet langer zeker is van electorale winst. Onbedoeld heeft de N-VA de deur wagenwijd opengezet voor de concurrenten van het VB.

Dat opent kansen op een andere regering na 2019. Eentje zonder da joenk uit Lubbeek of da joenk uit Antwerpen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234