Donderdag 18/07/2019

Internationale politiek

Waarom Merkel verloren heeft, maar Duitsland gewonnen

Partijgenoten Angela Merkel en Ursula von der Leyen op een vergadering van het partijbestuur van de CDU. Beeld EPA

Bondskanselier Angela Merkel verloor deze week de regie over de Europese banencarrousel. Maar door de verrassende nominatie van Ursula von der Leyen als Commissievoorzitter kwam Duitsland toch als grote winnaar uit de bus. 

Berucht zijn ze, de eurotoppen die Angela Merkel naar haar hand wist te zetten door een onverslaanbare strategie van vooruitdenken, afwachten en gewoon langer wakker blijven dan de rest. Maar ze zijn verleden tijd. De kanselier kwam in de reservetijd van haar politieke loopbaan als verliezer tevoorschijn uit de langste eurotop ooit. Maar door de verrassende nominatie van Von der Leyen is Duitsland toch winnaar van de Europese banencarrousel.

Andere Europese regeringen zouden een door mazzel verkregen Europese machtspositie waarschijnlijk vieren. Maar in de Duitse Grote Coalitie werd het ruzie – de reden dat Merkel zich als enige regeringsleider van stemming onthield.

Spitzenkandidaten

De Duitse sociaaldemocraten zien het passeren van de spitzenkandidaten als het failliet van de Europese Democratie en roepen hun Europarlementariërs op tegen Von der Leyen te stemmen. Ook zijn er invloedrijke SPD’ers die ervoor pleiten uit de coalitie te stappen: de jonge, linkse Kevin Kühnert, maar ook voormalig vicekanselier Sigmar Gabriel, die geen actieve rol meer speelt binnen de partij, maar het stoken op Twitter nog niet kan laten.

Maar die oproep is ongeveer zo overtuigend als een moordverzoek met een bos rozen. De SPD wil niets liever dan weg uit Merkels al anderhalf jaar voortkwakkelende kabinet, dat is een publiek geheim. Maar de partij is zo aangeslagen dat ze zelf het grootste nadeel zou ondervinden van een abrupte breuk.

Bovendien staat het einde van deze Duitse regering al maanden met potlood in de politieke agenda’s ingetekend: in november dit jaar, tijdens de evaluatie halverwege de kabinetsperiode, zal de Grote Coalitie waarschijnlijk gecontroleerd tot ontploffing worden gebracht, met instemming en tot opluchting van alle betrokkenen.

Ursula von der Leyen en Commissievoorzitter Jean-Claude Juncker. Beeld REUTERS

Met het oog op de verkiezingen die daarop volgen, is het mogelijke vertrek van Von der Leyen goed nieuws voor de CDU/CSU. De 60-jarige minister beleeft op dit moment het dieptepunt van haar politieke carrière. Von der Leyen, die op haar vorige posten als minister van Familiezaken en Arbeid en Sociale Zaken bekend stond als ambitieus, kordaat en productief, heeft in bijna anderhalve termijn als defensieminister weinig gedaan gekregen.

Net als haar voorgangers kreeg ze nauwelijks grip op de problemen bij de Bundeswehr: verouderd materiaal door jarenlange bezuinigingen, en een reeks incidenten waaruit blijkt dat er nogal wat militairen er extreemrechtse sympathieën op na houden. Om deze problemen het hoofd te bieden, nam Von der Leyen dure adviseurs in de arm. Toen vorig jaar bleek dat deze adviseurs veelal persoonlijke bekenden van de minister waren, ontstond een politiek schandaal. In peilingen is ze sindsdien meestal de minst populaire minister in het kabinet en de kansen op het kanselierschap die haar vroeger werden toegedicht, zijn verdampt.

Rijzende ster

Hoe moeilijker de Duitse minister van Defensie het kreeg in Berlijn, hoe meer ze zich de afgelopen jaren op Europa heeft gericht, waar haar ster juist rijzende was. Ze maakte zich sterk voor de door Macron gewenste samenwerking tussen de strijdkrachten van de lidstaten. Ook nam de Bundeswehr onder haar leiding vaker deel aan militaire oefeningen in Oost-Europa, hetgeen door regeringsleiders aldaar werd opgevat als signaal dat de Duitse defensieminister de door hen gevoelde Russische dreiging serieus neemt. Zo plaveide Von der Leyen haar eigen pad naar Brussel.

De minst populaire minister wegpromoveren naar de hoogste functie in Europa; het kon slechter voor de CDU. Merkel presenteerde zichzelf eerder deze week dan ook als ‘gelukkige verliezer’. “Ik heb me er niet tegen geweerd dat er een Duits voorstel op tafel kwam”, zei ze na de top. “En ik vind het ook een, zeg ik maar, mooi teken dat Von der Leyen om verschillende redenen veel vertrouwen geniet onder staats- en regeringschefs. En het is een goed teken dat een vrouw voor het eerst dit ambt zal bekleden, als ik dat eens partij-onafhankelijk, maar betrokken op het geslacht mag zeggen.”

Belangen van Duitsland

Dat het al zo lang voorspelde tanen van Merkels macht nu bewaarheid is geworden, lijkt de kanselier binnen haar eigen partij niet al te zwaar te worden aangerekend. Ook de door het afserveren van Weber teleurgestelde CSU schaarde zich meteen achter Von der Leyen, die de eerste Duitse Commissievoorzitter zou worden sinds 1958. Partijvoorzitter Kramp-Karrenbauer hekelt de houding van de SPD. Met de oproep Von der Leyen te boycotten “maakt de SPD duidelijk dat het hen uiteindelijk om eigenbelang gaat. Niet om Europa, en ook niet om de belangen van Duitsland.”

Ook de Duitse media zijn, nu de kritiek over de gang van zaken rond de spitzenkandidaten wat is weggeëbd, met de dag positiever over de kandidatuur Von der Leyen. Volgens Die Zeit is von der Leyen, net als Lagarde, zowel liberaal als conservatief. “En daarmee vertegenwoordigen ze een politiek midden dat in veel Europese landen momenteel zwaar onder druk staat.”

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
© 2019 MEDIALAAN nv - alle rechten voorbehouden