Zaterdag 28/11/2020

AnalyseLopende zaken

Waarom Jan Jambon als leider een risicopatiënt is

Vlaams minister-president Jan Jambon op de extra ministerraad van dinsdag.Beeld BELGA

Ook in deze dramatische tweede coronagolf slaan de regionale ­regeringen een belabberd figuur. In Vlaanderen wordt dat voor de leidende partij N-VA stilaan een flink probleem, schrijft hoofdredacteur Bart Eeckhout in zijn blik op de politieke week.

Een mens zou het haast vergeten, maar op een bepaald moment is de binnenlandse aanpak van het coronavirus wel degelijk succesvol geweest. Dat gebeurde toen, eind juli, een lichte lockdown een vroege tweede opstoot van het virus in Antwerpen en omgeving vrij snel de kop in kon drukken. De lof voor het nemen van die zwaarwichtige beslissing komt Antwerps gouverneur Cathy Berx (CD&V) toe. De ingreep pakte goed uit. Ze was dan ook snel, kordaat en geografisch gericht.

Helaas trokken politiek én een ruim deel van het publiek er de verkeerde conclusie uit. Want, zo luidde het, als het in Antwerpen uiteindelijk allemaal wel meeviel, waarom zijn dan al die noodgrepen nodig? Dat juist dankzij de noodgrepen een grotere ramp vermeden werd, bleef buiten beeld. Ziedaar de ‘preventieparadox’: wie tijdig handelt, neemt zo de noodzaak weg waarom er tijdig gehandeld dient te worden.

Het is die verraderlijke preventie­paradox die de vorige federale regering ertoe verleidde de beschermingsregels te vlot te versoepelen. Niet alleen de regering-Wilmès faalde. In juli drongen Franstalige politici stoer aan op kordaat ingrijpen in de besmettingshaard Antwerpen. Toen de cijfers aan het eind van de zomer eerst in Brussel en later ook in Luik diep in het rood gingen, werd er niet meer gepiept. De kans om opnieuw gericht in te grijpen werd glansrijk gemist.

Dus ja, de N-VA heeft op dit punt gelijk: de Brusselse en Franstalige regeringen dragen een zeer zware verantwoordelijkheid. Tegelijk ligt hier ook de coronaknoop waar de N-VA zelf mee worstelt. De Vlaamse regering doet het geen greintje beter.

Juist de leidende N-VA is telkens weer de rem op doortastend beleid. Voor een Vlaams-nationalistische partij is dat een ronduit gênante vertoning. Juist nu een regionale regering haar meerwaarde zou kunnen bewijzen, blijkt ze nog zwakker voor de dag te komen dan de Belgische overheid. Als resultaat van vijftig jaar streven naar autonomie is dat beschamend.

De brand­metafoor van minister-president Jan Jambon is pijnlijk illustratief. Liever dan met voorzienig beleid politiek en moreel leiderschap te tonen, eiste de minister-president het recht op om even passief te mogen reageren als de anderen.

Steeds meer blijkt Jan Jambon als regeringsleider een risicopatiënt. In de Wetstraat wordt hij geprezen om zijn collegiale aanpak, maar de voorbeelden stapelen zich op van de gevaren met hem in de cockpit. Het grootste probleem lijkt de, wel ja, grote mond te zijn, die hem ertoe verleidt telkens weer uitspraken te doen die in het ­beste geval ‘ongelukkig’ zijn en soms simpelweg onwaar.

Uitschuivers

Het lijstje incidenten loopt aardig op. Van de onbestaande ‘dansende moslims’ en het onbestaande schriftje met geheime afspraken over een grote staatshervorming gaat het naar minachting voor het Vlaams Parlement in deze regeerperiode: “De cijfers liggen op mijn bureau, maar ik ga ze niet geven.” Zelfs deze week miste Jambon de kans om zijn jammerlijke ‘brand’-uitspraak terug te trekken. Een nieuwe uitschuiver op de radio volgde: “Het is ofwel te laat, ofwel te vroeg. Het is altijd iets.”

Gebrek aan bestuurskracht, zoals in de zaak-Chovanec, doet de kritiek nog feller oplaaien. Zelfs de Vlaams-nationale nieuwssite Doorbraak ruikt onraad. In een scherp commentaarstuk maakte Doorbraak eind augustus al melding van interne onvrede over Jambon. “Zijn eerste aanwerving was zijn oude kok van op Binnenlandse Zaken”, schrijft de hoofdredacteur. “Andere Vlaamse cabinetards ergeren zich dood aan de bourgondische cultuur ‘met een ander werk­ethos dan we op het Vlaamse niveau gewoon zijn’.” Jan Jambon komt zelf uit de Vlaamse beweging.

De kans dat N-VA-voorzitter Bart De Wever boegbeeld Jambon vervangt (door zichzelf) lijkt vrijwel onbestaand. De afgang zou totaal zijn. Ook voor De Wever zelf, die in de verkiezingscampagne plechtig beloofde dat hij minister-president zou worden als het kon... en daar vervolgens aan verzaakte.

In de aanpak van de coronacrisis zou een positiewissel weinig uitmaken. Bart De Wever steekt inmiddels wel de pluim van de Antwerpse lockdown op de eigen hoed, in feite is hij een frisse tegenstander van de voorzichtige coronalijn. Telkens weer daalt het crisisbesef te laat in bij de N-VA-top. Het lijkt wel de Brusselse regering.

“Niet te begrijpen”, noemde De Wever nog maar twee weken geleden de beslissing om de restaurants te sluiten. Het was een echo van wat Vlaams minister Zuhal Demir eerder in ware oppositiestijl had getweet, en van wat de brede partijtop later suggereerde:

N-VA wilde de horeca wel openhouden, maar het mocht niet van de Open Vld van premier De Croo.

Hier komt het coronaprobleem van de N-VA bloot te liggen. Er is een denkfout, intussen door zowat elke econoom bevestigd: je spaart de economie niet door te lang te wachten met doortastende maatregelen. Integendeel, dat een nog zoveel schadelijkere lockdown steeds onvermijdelijker wordt, is het rechtstreekse gevolg van de aarzeling.

Belgische eenheid

Nog altijd denkt de N-VA daarnaast dat ze succesjes kan boeken door vanuit de regering permanent campagne te voeren, ook tegen de eigen coalitiepartners. Met de horeca­stand­punten werd Open Vld geviseerd, zoals overigens Vlaams Belang na de eerste golf ook al deed met een fake-news­campagne tegen De Croo. De boemerang keerde snel terug. Op dit cruciale moment, waarop het hele gezondheidssysteem op inklappen staat, kan het landsbestuur dit soort tactieken er even niet bij hebben.

Voor de N-VA is dat mogelijk een existentieel probleem. Meewerken aan Belgische eenheid, voor een Vlaams-nationalistische partij ligt dat lastig. Ook dat is niet nieuw. Na de aanslagen van maart 2016 stuurde toenmalig minister-president Geert Bourgeois zijn kat naar het nationale herdenkings­moment van alle regeringen. Bourgeois hield liever een eigen herdenking. De uitnodiging voor de nationale bijeenkomst was zogezegd verloren gegaan in de post.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234