Dinsdag 20/08/2019

Analyse

Waarom een Bourgondische regering voor zowel N-VA als sp.a een risico is

Bart De Wever (N-VA) en John Crombez (sp.a). Beeld BELGA

Als sp.a-voorzitter John Crombez vanavond zijn afdelingsvoorzitters brieft, is het heus nog niet om toestemming te vragen, of te krijgen, voor een Vlaamse regeringsdeelname aan de zijde van N-VA. Zo ver zijn we nog niet. Maar de deur staat wel open, en dat is al opmerkelijk genoeg. Wat zijn de kansen en risico’s van een mogelijke Vlaamse regering met geel, rood (en blauw)?

N-VA: schaduw van VB afschudden

Dat Vlaams formateur Bart De Wever de optie van een regering met sp.a en (vermoedelijk) Open Vld als reëel openhoudt is op zich best merkwaardig. Er is immers een andere mogelijkheid, die veel logischer en coherenter toeschijnt: een voortzetting van de ‘Zweedse’ combinatie van N-VA met CD&V en Open Vld.

De reden waarom die coalitie niet zomaar vanzelfsprekend voortgezet wordt, schuilt natuurlijk in de ervaring van de vorige regeerperiode. Toen waren de verwachtingen voor dit (centrum)rechts kabinet bepaald hooggespannen op rechts: eindelijk een keer zonder socialisten regeren! Dat viel flink tegen, zeker op federaal maar ook wel op Vlaams niveau.

In de ogen van zowat de hele N-VA ligt de schuld daarvoor bij één partner: CD&V, verzinnebeeld in de figuur van Kris Peeters, die te veel naar links en naar vakbondszijde zou tegengestuurd hebben. Ook op persoonlijk vlak zit er weinig vriendschap tussen de leiding van N-VA en CD&V. Als Bart De Wever de kans krijgt om CD&V overboord te gooien, net als in Antwerpen, zal hij ze op zijn minst ernstig overwegen.

Kris Peeters (CD&V) en Theo Francken (N-VA). Beeld BELGA

Voor CD&V zou dat een opdoffer zijn. De prijs voor de – falende – strategie van afscheidnemend voorzitter Wouter Beke om N-VA mee in de modder te sleuren van het dagelijks regeringsgevecht, komt zo wel hoog te liggen. Vergeet niet dat een Vlaamse regering zonder christen-democraten uitzonderlijk blijft. Enkel in de paars-groene periode 1999-2004 viel dat al voor.

Het gaat niet enkel om geschiedenis. Het gaat om macht. De voor de christelijke zuil essentiële departementen Welzijn en Landbouw kregen alleen nog maar in die paars-groene periode kortstondig een niet-christen-democratische minister. Voor het in de ontzuilde VU opgegroeide deel van de N-VA-basis is dat een bijkomend argument: misschien valt de macht van de ‘CVP-staat’ eindelijk echt te breken in Vlaanderen.

Bart De Wever heeft met de Antwerpse bestuursvorming bewezen dat hij een samenwerking met socialisten kan verkopen aan zijn achterban. De Wever kan namelijk  àlles verkopen aan zijn achterban. Hoewel op vlak van ontzuiling en liberale ethiek met Groen de band logischer lijkt, geeft N-VA op links duidelijk de voorkeur aan samenwerking met sp.a: een linkse partij waar – altijd – zaakjes mee te doen vallen. Met de moreel als te hooghartig beschouwde groenen hebben de Vlaams-nationalisten geen enkele affiniteit.

Bart De Wever en Tom Van Grieken. Beeld Photo News

Het risico voor N-VA zit elders. Door VB zo lang als serieuze gesprekspartner mee te nemen, heeft Bart De Wever de anderen zenuwachtig gemaakt. Maar vooral heeft hij Tom Van Grieken en co. een geweldige promotie gegeven op het Vlaamse politieke schaakbord. Radicaal-rechts is voortaan een ernstige politieke formatie, die in evengoed als alle anderen deel kan nemen aan het bestuur. Dat is nieuw en – mogen we het nog zeggen? – bijzonder zorgwekkend.

Ook voor N-VA trouwens. Van Grieken kan eervol de aftocht blazen. Hij hoeft alleen maar zijn aanhang te zeggen dat een stem voor VB wel degelijk rendeert en tot machtsdeelname kan leiden, als ze volgende keer gewoon nog even extra doorduwen. Dat kan N-VA nog extra kiezers kosten, die uiterst rechts als partner verkiezen boven gematigd links.

Het cordon sanitaire blijft in de feiten overeind, in de geesten is het weggespoeld. Als N-VA en VB bij een volgende gelegenheid een vergelijkbare score halen, zal het niet bij beleefdheidsgesprekjes blijven. De sluis staat open. Die gaat niet zomaar weer dicht.

Sp.a: kamikaze of wedergeboorte?

Voor sp.a is het voordeel van een coalitie met N-VA minder helder. Bij een groot deel van de achterban ligt het Antwerpse experiment nog altijd gevoelig. Voorzitter John Crombez diende voor de verkiezingen zowat te zweren dat hij geen deal zou sluiten met Bart De Wever. De grootste emoties schijnen inmiddels wat verteerd te zijn. Of er voor sp.a, als kleine en kwetsbare partner in dit verhaal, een goede kant aan die kentering zit, is nog te bezien.

Dat de partij opschuift op aansturen van federaal informateur Johan Vande Lanotte is alleszins reden tot zorg. Vande Lanotte ziet in een Vlaamse regering met N-VA en sp.a een breekijzer om ook op federaal N-VA met sp.a en PS in één schuit te krijgen. Een moedige strategie, maar is ze ook slim voor de Vlaamse socialisten?

Eigenlijk vraagt Vande Lanotte zijn partijgenoten om zich op te offeren voor het hoger, nationale belang. Dat is nogal een gok. De Vlaamse socialisten hebben geen gunstige ervaring met regeringen waarin ze zich onvoldoende konden doorzetten met links beleid.

Informateurs Johan Vande Lanotte en Didier Reynders brengen verslag uit aan koning Filip. Beeld Photo News

In 2009 meende toenmalig voorzitter Caroline Gennez een geweldige zaak gedaan te hebben door met CD&V en N-VA in een Vlaams kabinet te stappen en tegelijk de partij te vernieuwen (met de onverkozen nieuwkomer Ingrid Lieten in een centrale rol in de plaats van de brutaal uitgerangeerde Frank Vandenbroucke). Het werd een totale catastrofe, met als resultaat één van de vele stembusnederlagen die sp.a sinds 2004 leed. Welke garantie heeft de partij dat het nu beter afloopt?

Anderzijds: in de oppositie kan je ook stilletjes kapotgaan. Dat is dan weer gebleken in de vorige regeerperiode. Of in een regering stappen de definitieve doodsmak betekent voor de Vlaamse socialisten of een wonderbaarlijke wederopstanding inluidt: het valt niet te voorspellen: ‘Damned if you do. Damned if you don’t.

Voor sp.a liggen er in het Vlaamse beleid zeker ook kansen: het belangrijke departement Welzijn ligt voor het rapen. Voor een partij die zich profileert op zorgzekerheid is dat een mooie uitdaging.

Als sp.a een akkoord maakt met N-VA is de forse tegenkanting vanuit het progressieve middenveld voorspelbaar. Met een versterkte linkse oppositie (Groen en PVDA) wordt het voor sp.a dan ook vooral kwestie om goed te weten aan welk bestuur de partij precies zou gaan deelnemen.  De indruk leeft dat in Antwerpen de prijs voor deelname aan de lokale coalitie te laag lag. Dat zal nu dan toch overtuigend anders moeten. 

Daarbij speelt hoe dan ook de federale puzzel mee. Worden de socialisten meegetrokken in een bestuur dat – bijvoorbeeld – federaal de werkloosheidsuitkering beperkt in de tijd? Lastig, zeer lastig. Maar een regering met N-VA als dominante partner én zonder confederalisme en zonder rechts sociaal-economisch beleid, dat gaat ook niet gebeuren. We zijn er dus nog niet.

Eindelijk verschuiven er wat pionnen op het formatieschaakbord. Maar het eindspel is nog lang niet ingezet.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
© 2019 MEDIALAAN nv - alle rechten voorbehouden